Τα έξι παλαιότερα ιδιωτικά θέατρα ανακοίνωσαν πριν από λίγες μέρες τη σύσταση «Ομοσπονδίας Θεατρικών Φορέων Κύπρου» (sic), προβάλλοντας ως πρωταρχικό στόχο τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων τους και τη διασφάλιση της απρόσκοπτης συνέχισης της λειτουργίας τους. Κι εμείς τασσόμαστε στο πλευρό τους, φυσικά. Υπό την αυστηρή αίρεση όμως ο στόχος αυτός να συντάσσεται με τη γενικότερη ευημερία του κυπριακού θεάτρου, αλλά και τα δικαιώματα αυτά να μην συγκρούονται με τα δικαιώματα των υπόλοιπων θεατρικών σχημάτων.
Καταρχάς, δεν μπορώ να μην παρατηρήσω ότι κατέληξαν στον πιο μαχητικό και ισχυροφανή όρο «ομοσπονδία» κι όχι λ.χ. σε άλλους όπως «σύνδεσμος», «σύλλογος», «σωματείο», «ένωση», «συνεταιρισμός», «όμιλος». Η λέξη «ομοσπονδία», όμως, εκτός από τον πολυφορεμένο και ενίοτε δαιμονοποιημένο στην Κύπρο πολιτικό ορισμό που παραπέμπει σε «κράτος αποτελούμενο από αυτοδιοικούμενες περιοχές», σημαίνει επίσης την ένωση δύο τουλάχιστον σωματείων (συλλόγων, συνεταιρισμών κ.λπ) με κοινούς σκοπούς. Είναι δηλαδή ένα δευτεροβάθμιο συντονιστικό όργανο αντίστοιχων πρωτοβάθμιων οργανώσεων. Με άλλα λόγια, θα είχε νόημα αν είχαν προκύψει -και δεν το πήραμε χαμπάρι- κάποια επιμέρους σωματεία που ενώθηκαν τώρα υπό την ομπρέλα της ομοσπονδίας. Ή μήπως το καθένα είναι από μόνο του ένα σωματείο με δικά του συμφέροντα;
Ας μην παίζουμε όμως με τις λέξεις: αυτό που «ομοσπονδοποίησε» τα έξι σχήματα είναι τα κοινά τους συμφέροντα, αλλά και η νοσταλγία -τουλάχιστον των τεσσάρων απ’ αυτά- για το πάλαι ποτέ Σχέδιο Γ’ και τις παροχές του. Και μπορεί στο καταστατικό να ισχυρίζονται ότι η Ομοσπονδία είναι ανοιχτή και σε άλλα θέατρα, ωστόσο είναι σαφές ότι πρόκειται για κλειστό κλαμπ. Αλλιώς γιατί να τίθεται ως προϋπόθεση τα μέλη να έχουν απαραιτήτως ελάχιστη διάρκεια λειτουργίας τα 20 έτη; Δεν είναι «φωτογραφική» αυτή η διάταξη; Μήπως λοιπόν αυτή η «κίνηση των έξι» δεν είναι παρά μια δυναμική δήλωση ότι διαχωρίζουν τα συμφέροντά τους από τους υπόλοιπους;
Οπωσδήποτε δεν είναι σωστό και δίκαιο να τους βάζουμε όλους τους θιάσους στο ίδιο σακί. Υπάρχουν φορείς με αδιάλειπτη υπερδεκαετή παρουσία και προσφορά, με μόνιμες εγκαταστάσεις (και άρα τρέχοντα λειτουργικά έξοδα). Ωστόσο, το θεατρικό τοπίο στην Κύπρο τα τελευταία 10-15 χρόνια έχει αλλάξει άρδην. Αυτή είναι μια διαδικασία που είχε ξεκινήσει αρκετό καιρό πριν την εφαρμογή του Σχεδίου Θυμέλη και για την ακρίβεια αυτή ακριβώς η υπό διαμόρφωση κατάσταση κατέστησε επιτακτική την αναδιάρθρωση του πλαισίου επιχορηγήσεων.
Μιλώντας με αριθμούς, το Θέατρο Ένα είναι ο θίασος που είδε τη μεγαλύτερη αρνητική μεταβολή στο ποσό επιχορήγησης που έλαβε, από το 2016 που άρχισε να εφαρμόζεται το περί ου ο λόγος σχέδιο. Ο Ανδρέας Χριστοδουλίδης παρατηρούσε πρόσφατα με απόγνωση ότι η χορηγία μειώθηκε σταδιακά από τις €275.000 ετησίως που ήταν στη προ- Θυμέλη εποχή στις €25.000 για το πρώτο εξάμηνο του 2023. Ευτυχώς, το λουκέτο στο ιστορικό θέατρο της εντός των τειχών Λευκωσίας αποφεύχθηκε την ύστατη ώρα με έκτακτη χορηγία, αλλά οι πραγματικότητες παραμένουν.
Ποιες είναι όμως αυτές οι πραγματικότητες; Το κονδύλι για την επιχορήγηση των ελεύθερων θεάτρων ελάχιστα έχει μεταβληθεί την κρίσιμη αυτή περίοδο. Συνεπώς, ένα ποσό που στερείται ένα θεατρικό σχήμα προορίζεται για κάποιο άλλο. Με άλλα λόγια, η πίτα είναι ίδια αλλά κόβεται σε περισσότερα κομμάτια. Θέτω λοιπόν το εξής ερώτημα: πέρα από τη δραστική αύξηση του κονδυλίου (τη διόγκωση δηλαδή της πίτας), που είναι μια οφθαλμοφανής ανάγκη, ποια άλλη λύση βλέπουν να υπάρχει οι έξι ομοσπονδοποιημένοι φορείς για να μπορούν να διεκδικήσουν μεγαλύτερο κομμάτι; Η απάντηση είναι προφανής: να λιγοστέψουν τα κομμάτια.
Θυμίζω επίσης ότι τα δύο νεότερα από αυτά τα έξι σχήματα, το Διόνυσος και το Ανεμώνα, ήταν κάποτε στη θέση που είναι σήμερα τα υπόλοιπα και είχαν χαιρετίσει το Θυμέλη επειδή πλέον μπορούσαν να διεκδικήσουν μεγαλύτερο κομμάτι. Εις βάρος των τεσσάρων «παλιών», βέβαια. Τώρα τα συμφέροντά τους συμπίπτουν.
Τόσο το Σχέδιο, όσο και η κατάσταση πραγμάτων σε σχέση με τις επιχορηγήσεις είναι αλήθεια ότι ευνοεί τη λογική του ανταγωνισμού, σ’ ένα πεδίο, το καλλιτεχνικό, που είναι εκ φύσεως ανεπίδεκτο τέτοιων λογικών. Ξανάγραψα πριν χρόνια ότι η μεγαλύτερη ζημιά που έκανε το Θυμέλη είναι ότι περιχαράκωσε ομάδες και καλλιτέχνες σε συμφεροντολογικά μικροσύμπαντα. Έχει βάλει δηλαδή τον καθένα στη λογική «ο θάνατός σου η ζωή μου».
Κατά τη γνώμη μου, από αυτή την πρωτοβουλία των έξι, με τον τρόπο που διατυπώθηκε, προκύπτει το άκομψο μήνυμα ότι το μεγάλο και παλιό ψάρι θέλει να φάει το μικρό και νεότερο. Αν είναι έτσι, να κάνουν και οι μικρότερες ομάδες μια ομοσπονδία κι ύστερα όλοι μαζί μια συνομοσπονδία να ζουν ειρηνικά, μακριά κι αγαπημένοι και με ξεχωριστά κονδύλια.
ΥΓ. Θα ήθελα να κάνω κι ένα σχόλιο σχετικά με την επίκληση της αρχαιότητας, ως προϋπόθεσης για ένταξη στην «Ομοσπονδία». Μιλάμε πράγματι για καλλιτεχνικούς οργανισμούς με τεράστια προσφορά στη θεατρική ανάπτυξη από τη δεκαετία του ’80 μέχρι σήμερα. Τους χρωστάμε πολλά. Αυτή την ιστορία τους όμως είναι πρώτα οι ίδιοι που οφείλουν να τη σέβονται και να την υπερασπίζονται κάθε μέρα επί σκηνής. Είναι καλό να κάνουν και την αυτοκριτική τους, πέραν από τις οικονομικής φύσεως δικαιολογίες που οπωσδήποτε είναι βάσιμες. Να γυρίσουν κάποια στιγμή τη σελίδα, προτείνοντας κάτι πραγματικά καινοτόμο, περιεκτικό και ποιοτικά αναβαθμισμένο. Ένα περισσότερο τα δύο περιφερειακά θέατρα, που χρειάζεται να πείσουν για τον αποκεντρωτικό τους ρόλο και να εντοπίσουν τα αίτια για το γεγονός ότι μετά από 30 χρόνια δράσης δεν έχουν αγκαλιαστεί όσο θα έπρεπε από την τοπική κοινωνία. Είχαν τις ευκαιρίες τους κι είχαν φυσικά και τις σπουδαίες στιγμές τους, αλλά ήρθε πλέον ο καιρός για το επόμενο βήμα.
Ελεύθερα, 29.1.2023
