Το σημαντικό στις διεθνείς σχέσεις είναι να γνωρίζεις καλά τον εχθρό σου, να μιλάς τη γλώσσα του, να μαθαίνεις την ιστορία του και να παρακολουθείς τις εξελίξεις. Η μελέτη σε οτιδήποτε αφορά το αντίπαλο δέος, ακόμα και μια μικρή αναφορά σε κάποιο υπόμνημα ενός τυχαίου εγχειριδίου είναι σημαντικό να λαμβάνεται υπόψιν. Με αυτό τον τρόπο, οι αναλύσεις, οι εκτιμήσεις είναι έγκυρες και οδηγούν σε ασφαλή συμπεράσματα. Στην περίπτωση του ελληνικού χώρου, η μελέτη της τουρκικής ιστορίας και η γνώση για τα πολιτικά πράγματα στη χώρα, μοιάζουν μονόδρομος για τον σχεδιασμό ή τον εμπλουτισμό της υψηλής στρατηγικής της ελληνικής διπλωματίας έναντι της Τουρκίας. Η σκιαγράφηση του προφίλ του Τούρκου προέδρου εμπίπτει σε αυτή τη λογική.
Τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησής του, ο Recep Tayyip Erdogan, προέβη σε αρκετές μεταρρυθμίσεις με αποκορύφωμα τη συνταγματική μεταρρύθμιση. Η οικονομική ανάπτυξη της χώρας απέκτησε ταχύτερο ρυθμό και η Τουρκία αναβαθμίστηκε και αποτέλεσε ξανά μεγάλη δύναμη. Ωστόσο, τα πρώτα σημάδια συγκεντρωτισμού στην πολιτική του Τούρκου προέδρου δεν άργησαν να φανούν. Η οικογενειοκρατία, οι διορισμοί υποστηρικτών του σε καίριες θέσεις, η διαφθορά και η διασπάθιση δημόσιου χρήματος προς ίδιον όφελος κατέστησαν ένα ανελεύθερο και επομένως, πλήρως ελεγχόμενο καθεστώς στη χώρα.
Το αποτυχημένο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου του 2017 έφερε μαζί του μεγαλύτερες τάσεις συγκεντρωτισμού, αλλά και εκτεταμένης βίας. O πρόεδρος Erdogan στοχοποίησε τον πολιτικό του αντίπαλο Fethullah Gulen θεωρώντας τον υπεύθυνο για την ενορχήστρωση του πραξικοπήματος με αποτέλεσμα να ηγηθεί μιας ολοκληρωτικής επίθεσης στις οργανώσεις και στους υποστηρικτές του Gulen. Δεκάδες χιλιάδες ήταν οι δημόσιοι υπάλληλοι που απολύθηκαν από κρατικά ιδρύματα και κυρίως από τις εκπαιδευτικές δομές, ενώ επίσης δεκάδες χιλιάδες ήταν και οι συλληφθέντες, πολλοί από τους οποίους παραμένουν φυλακισμένοι μέχρι σήμερα. Όπως ήδη υπαινίχθηκε, το πραξικόπημα αποτέλεσε μια έξαρση συγκεντρωτισμού εξουσιών σε ένα πρόσωπο, μεροληψίας και καταπίεσης.
Επιπρόσθετα, ο Τούρκος πρόεδρος εντατικοποιεί τις έμφυλες διακρίσεις καθιστώντας την Τουρκία ένα πατριαρχικό κράτος αποχωρώντας μάλιστα και από τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, η οποία αφορά την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας, με το πρόσχημα ότι στην Τουρκία υπάρχουν νόμοι που προστατεύουν τα θύματα. Ταυτόχρονα, οι συλλήψεις και οι φυλακίσεις δημοσιογράφων και ακτιβιστών παραπέμπουν σε ανελεύθερα και απολυταρχικά καθεστώτα. Φυσικά, δεν είναι μυστικό και ότι το καθεστωτικό γίγνεσθαι στην Τουρκία φέρουν εις γνώσιν ακόμα και οι ψηφοφόροι του Erdogan, των οποίων το προφίλ εναρμονίζεται με τις αντιλήψεις του καθεστώτος. Το μορφωτικό τους επίπεδο είναι χαμηλό, λίγοι είναι αυτοί που κατέχουν κάποιο πανεπιστημιακό δίπλωμα, είναι συντηρητικοί, θρησκευόμενοι ή καλύτερα θεοφοβούμενοι και οι περισσότεροι ζουν σε μικρές πόλεις, συντηρητικές και απομακρυσμένες περιοχές της Ανατολίας.
Είναι το ίδιο μοτίβο συμπεριφοράς που καλεί την προκλητικότητα στο Αιγαίο, στην κυπριακή ΑΟΖ, την κλιμάκωση στα ελληνοτουρκικά, αλλά και τη ρωγμή που δημιουργήθηκε στο συμμαχικό μέτωπο μετά και την αμφίσημη στάση της Τουρκίας στο ουκρανικό. Οι σοβαρές προσπάθειες των Αμερικανών να κρατήσουν την Τουρκία στο άρμα της Δύσης, είτε με αφορμή τα F-16, είτε με οικονομικές κυρώσεις σε αντιδιαστολή της μη εφαρμογής των κυρώσεων έναντι της Ρωσίας, αποτελούν μέρος μιας συνολικής προσπάθειας για διατήρηση των υφιστάμενων συνεργασιών στη σκακιέρα των διεθνών σχέσεων. Ωστόσο, ο κόσμος αλλάζει και η μελέτη του εχθρού αποτελεί εκ των ων ουκ άνευ.
*Πολιτικός επιστήμων, επικεφαλής της IS Pegasus Coaching & Consulting Ltd
