Από τον καιρό που υπάρχει ανθρώπινη ιστορία υπάρχουν πόλεμοι και η έμφυτη τάση του ανθρώπινου γένους να ομαδοποιείται και να αλληλοκτυπιέται. Τα βασικά προβλήματα της διεθνούς πολιτικής όπως διακρατικός ανταγωνισμός/συμμαχίες, αποτροπή, δίλημμα ασφαλείας παραμένουν αναλλοίωτα ανά τους αιώνες, παρά τις δραματικές τεχνολογικές αλλαγές.
Πάντοτε ο δυνατός προσπαθούσε να επιβληθεί στον αδύνατο εάν ο αδύνατος είχε κάτι πολύτιμο για τον δυνατότερο. Αυτή είναι η ανθρώπινη ιστορία και δεν βλέπω πώς είναι δυνατό να αλλάξει, έστω και εάν όλοι οι καλοπροαίρετοι άνθρωποι αυτού του κόσμου προσπαθούν για το αντίθετο. Έτσι και εμείς καλούμαστε να δράσουμε ως λαός, μέσα σε αυτό το πλέγμα διεθνών σχέσεων και να πάρουμε τις σωστότερες αποφάσεις για να επιβιώσουμε. Η ιστορία μάς καλεί να προβληματιστούμε εάν στο σύγχρονο τοπίο διεθνών σχέσεων, υπάρχει η δυνατότητα ο αδύναμος να βρει το δίκιο του και να αντιρροπήσει την αδυναμία του.
Η μελέτη της ιστορίας του ανθρώπινου γένους θα πρέπει να μας διαφωτίσει. Και αυτοί που εν τη ρύμη του λόγου τους, χαρακτήρισαν «βλάκες Έλληνες» αυτούς που είναι υπέρ της σπατάλης για εξοπλισμούς (είναι όντως σπατάλη) θα ήταν καλό να διαβάσουν λίγο καλύτερα την ιστορία του ανθρώπινου γένους. Οι βασικές αρχές που διέπουν από αρχαιοτάτων χρόνων τη διεθνή πολιτική είναι:
– Έλλειψη κεντρικής εξουσίας (αναρχία), για να επιβάλει την τάξη, σε αντίθεση με το πρότυπο της εσωτερικής ευταξίας στα κράτη.
– Η κυριαρχία του διακρατικού ανταγωνισμού.
– Η επιβίωση και η ανάγκη σύναψης συμμαχιών για την επίτευξη του εθνικού συμφέροντος σε βάρος της ηθικής και του δικαίου.
– Η ανάγκη διατήρησης της ισορροπίας δυνάμεων για να διατηρηθεί η ειρήνη.
– Η ανάγκη αναζήτησης στρατιωτικής και οικονομικής ισχύος.
Στις συνθήκες αναρχίας της διεθνούς πολιτικής τα πάντα επιτρέπονται, γιατί κυριαρχεί ο νόμος της ισχύος. Κλασσικό παράδειγμα η πρόσφατη επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία που απέδειξε και την αδυναμία του ΟΗΕ, του μόνου φορέα που έχει διαφοροποιήσει το σκηνικό από τον καιρό του Θουκυδίδη. Ο ισχυρός επιβάλλει ότι του επιτρέπει η δύναμη του και ο αδύναμος υποχωρεί όσο του επιβάλλει η αδυναμία του. Σε ένα τέτοιο σύστημα κάθε κρατική οντότητα πρέπει από μόνη της να μεριμνήσει πρώτα από όλα για την επιβίωση της. Το άναρχο διεθνές σύστημα «τιμωρεί» όσα κράτη δεν μεριμνούν για την αυτοπροστασία τους, όπως η Κυπριακή Δημοκρατία την περίοδο 1967-1974.
Τα συμφέροντα κάθε πολιτείας δεν περιορίζονται μόνο στην κατοχύρωση της ασφάλειας τους (επιβίωση, εδαφική ακεραιότητα, ανεξαρτησία). Είναι υποχρεωμένες να διατηρήσουν τη σχετική τους ισχύ σε σχέση με τον αντίπαλο, ούτως ώστε η σχέση κόστους /ωφέλειας από μια πιθανή εχθρική κίνηση να μην διαφοροποιηθεί μειώνοντας το κόστος. Ο ασφαλέστερος τρόπος για την κατοχύρωση της ειρήνης είναι η διατήρηση της ισορροπίας δυνάμεων. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι τα κράτη από μόνα τους να μεριμνούν για την ασφάλεια τους (αρχή της αυτοβοήθειας) και την εξισορρόπηση του αντιπάλου τους.
Αυτό επιτεύχθηκε σε μεγάλο βαθμό από την Ελληνική Δημοκρατία που έκανε τεράστιες επενδύσεις στην αμυντική της ικανότητα, σε αντίθεση με την Κυπριακή Δημοκρατία που υπνώττει επικίνδυνα. Με την ρωσική επίθεση στην Ουκρανία, οι κοσμογονικές αλλαγές στα γεωστρατηγικά μας συμφέροντα επέβαλλαν κινήσεις που δεν έγιναν για άμεση ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας μας. Μείναμε δεμένοι με παλαιωμένο στρατιωτικό υλικό που σε περίπτωση σύρραξης δεν θα έχουμε ευκαιρία να το αναπληρώσουμε, ενώ μπορούσαμε να το ανταλλάξουμε με σύγχρονο από το Δυτικό οπλοστάσιο όπως έκαναν πολλές φίλες χώρες και η Ελλάδα.
Δεν είναι πολύ αργά για να αδραχτεί η ευκαιρία από την Κυπριακή Δημοκρατία να συνταχθεί με τους εταίρους της στην Δύση και να ενισχύσει ταυτόχρονα την αποτρεπτική της ικανότητα.
Εάν σε μια χρονική στιγμή κάποιο γειτονικό κράτος αποφασίσει να στείλει γεωτρύπανο ή ακόμη να τοποθετήσει εξέδρες άντλησης πετρελαίων στην ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας, ποιός θα έλθει να υπερασπισθεί τα δίκαιά μας;
*Πρόεδρος Επιτροπής Μελετών ΔΗΚΟ
