Στα μέσα της δεκαετίας του ’80 αξιοποιήθηκαν οι θεωρητικές και οι ερευνητικές αναλύσεις που έγιναν για τα αποτελεσματικά σχολεία και έγινε μια πιο συστηματική περιγραφή του αποτελεσματικού σχολείου. Η περιγραφή αναφέρεται σε ενδοσχολικούς παράγοντες, οι οποίοι συμβάλλουν στη βελτίωση του σχολείου. Μερικοί από αυτούς τους παράγοντες έχουν χαρακτήρα οργανωτικό, π.χ. εκπαιδευτική ηγεσία και έμφαση στη διδασκαλία, ενώ άλλοι καθορίζουν το κλίμα και την κουλτούρα των σχολείων (Πασιαρδή, 2000). Στη συνέχεια αναλύονται εκτενέστερα η έμφαση στη διδασκαλία και το σχολικό κλίμα ως παράγοντες αποτελεσματικότητας για ένα σχολείο.
Στα αποτελεσματικά σχολεία, οι σχολικοί σκοποί και οι στόχοι του Αναλυτικού Προγράμματος διατυπώνονται με σαφήνεια και ξεκάθαρα. Στην αρχή κάθε σχολικής χρονιάς, η κάθε σχολική μονάδα θέτει, ανάλογα με τις ιδιαιτερότητές της, τους δικούς της στόχους, έπειτα από συνεργασία μεταξύ του προσωπικού. Συγκεκριμένα, σε ειδικές για τον σκοπό αυτό συναντήσεις και συζητήσεις, ο διευθυντής και οι εκπαιδευτικοί της κάθε σχολικής μονάδας συνεργάζονται από κοινού για το αναλυτικό πρόγραμμα και ταυτόχρονα εισηγούνται συγκεκριμένους τρόπους υλοποίησής του. Η επιτυχής υλοποίηση των στόχων είναι αποτέλεσμα συνεργασίας και ιδιαίτερης έμφασης στη σχολική διδασκαλία και στη σχολική μάθηση. Τα αποτελεσματικά σχολεία δίνουν τέτοια έμφαση στη διδασκαλία, ώστε η σχολική επίδοση όλων των παιδιών να βελτιώνεται (Πασιαρδή Π. & Πασιαρδή Γ., 2000).
Έτσι, η ποιότητα της δικής τους διδασκαλίας [η διδασκαλία χαρακτηρίζεται ως μια λογική, σκόπιμη, δυναμική, πολυδιάστατη και πολύπλοκη διαδικασία (Χατζηδήμου, 1988)] θεωρείται από τους σημαντικότερους παράγοντες για την επίτευξη θετικών αποτελεσμάτων στο έργο των εκπαιδευτικών. Οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί είναι της άποψης ότι η σχολική αποτυχία ή η επιτυχία των μαθητών τους είναι συνυφασμένη και με τη δικής τους διδασκαλία, για αυτό και την επιτυχία ή αποτυχία των μαθητών τους την θεωρούν και δική τους προσωπική υπόθεση.
Ένα άλλο μέλημα των εκπαιδευτικών είναι η συλλογική εργασία του προσωπικού του σχολείου για ικανοποίηση των αναγκών των μαθητών. Κατά τον Knowles (1975), η διδασκαλία είναι σίγουρα πιο αποτελεσματική όταν είναι περισσότερο μαθητοκεντρική παρά γνωσιοκεντρική. Δηλαδή το πρόγραμμα διδασκαλίας δημιουργείται για να ικανοποιήσει τις ανάγκες και τα χαρακτηριστικά των μαθητών και όχι των διδασκόντων και συνεπώς οι ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των μαθητών αποτελούν το σημείο αφετηρίας.
Παράλληλα, το κλίμα μέσα στην τάξη δίνει την αίσθηση ότι υπάρχει τέτοια οργάνωση ώστε να παρέχεται επαρκής χρόνος στη διδασκαλία και να αποφεύγεται η απώλεια χρόνου, κάτι που είναι ένα από τα χαρακτηριστικά του μη αποτελεσματικού σχολείου (Wynne, 1981). Ακόμη, οι εκπαιδευτικοί χρησιμοποιούν μια ποικιλία από υλικά, διδακτικές μεθοδολογίες και βιβλία για να μπορούν να ανταποκρίνονται στις ατομικές ανάγκες των μαθητών τους (Edmonds, 1979). Το υψηλό επίπεδο της αλληλεπίδρασης και συνεργασίας που υπάρχει μεταξύ των εκπαιδευτικών και μαθητών εκφράζει τη μαθητοκεντρική φύση του προγράμματος και από μια άλλη σκοπιά: οι εκπαιδευτικοί είναι ζεστοί, συναισθηματικοί και πολύ κοντά στους μαθητές τους. Αυτό ασφαλώς δημιουργεί μια ατμόσφαιρα συνεργασίας και εμπιστοσύνης μεταξύ μαθητών και εκπαιδευτικών, η οποία ενδυναμώνεται και από άλλα σχολικά και εξωσχολικά γεγονότα τα οποία προωθούν την περαιτέρω αλληλεπίδραση εκπαιδευτικών – μαθητών (Roueche και Baker, 1986).
Σχολικό κλίμα
Ένας ακόμη παράγοντας του αποτελεσματικού σχολείου είναι το σχολικό κλίμα. Σύμφωνα με τις έρευνες που έγιναν, το κλίμα διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στην επιτυχία του σχολείου ως χώρο μάθησης.
Το σχολικό κλίμα αναφέρεται στην ατμόσφαιρα που επικρατεί σε κάθε σχολική μονάδα και σχετίζεται άμεσα με όσους εμπλέκονται σε αυτή. Το σχολικό κλίμα επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την ψυχική διάθεση των εκπαιδευτικών για την εκτέλεση του εκπαιδευτικού τους έργου (ψυχολογικό κλίμα), τον ενθουσιασμό των εκπαιδευτικών για το εκπαιδευτικό και διδακτικό τους έργο (συναισθήματα, στάσεις), την παραγωγικότητα των εκπαιδευτικών στο έργο τους (διεκπεραίωση συγκεκριμένης εργασίας σε καθορισμένο χρόνο), την επίτευξη των στόχων τους κατά τρόπο αποτελεσματικό και γενικά την όλη τους απόδοση στο εκπαιδευτικό τους έργο.
Το κλίμα ως βασικός παράγοντας του αποτελεσματικού σχολείου μπορεί να ορισθεί ως σύνολο δυναμικών αλληλεπιδράσεων μεταξύ ψυχολογικών, ακαδημαϊκών και φυσικών διαστάσεων του σχολικού περιβάλλοντος (Πασιαρδή Π. & Πασιαρδή Γ., 2000).
Σε ένα αποτελεσματικό σχολείο επικρατεί πνεύμα συναδελφικότητας και συνεργασίας μεταξύ του προσωπικού και του διευθυντή για να πετύχουν τους διακηρυγμένους στόχους τους (Sergiovanni, 1990) και συνεπώς συνεργάζονται όλοι στον προγραμματισμό και στον συντονισμό της σχολικής εργασίας, καθώς και στην εισαγωγή νέων τεχνικών διδασκαλίας. Παράλληλα, με δημοκρατικές μεθόδους λαμβάνονται αποφάσεις και επιλύονται προβλήματα που προκύπτουν (Hoy και Miskel, 1996).
Γενικά, το κλίμα είναι για έναν κοινωνικό οργανισμό ό,τι είναι η προσωπικότητα για έναν άνθρωπο. Συνεπώς, είναι ίσως ο σημαντικότερος παράγοντας αποτελεσματικότητας ενός σχολείου που δίνει το στίγμα της ίδιας της ύπαρξής του (Πασιαρδή, 2000).
*Εκπαιδευτικός – ΜΑ Εκπαιδευτική Ηγεσία
