Ο αντιαποικιακός αγώνας του λαού της Κύπρου ξεκίνησε πολύ πριν τον αγώνα της ΕΟΚΑ το 1955. Από τα μέσα της δεκαετίας του ’20 -μετά το 1923, όπου η Βρετανία απέκτησε πλήρη δικαιώματα στο νησί και η Τουρκία παραιτήθηκε επί των δικαιωμάτων της στην Κύπρο- ενώ άρχισε να γίνεται πιο έντονος τα τέλη της δεκαετίας (το 1926 ιδρύεται το Κομμουνιστικό Κόμμα Κύπρου) και αρχές της δεκαετίας του ’30 (Οκτωβριανά). Ωστόσο: Κατά μία τραγική ειρωνία, εκ του αποτελέσματος του αγώνα της ΕΟΚΑ, δόθηκε οριστικό τέλος στον αντιαποικιακό αγώνα, ξεκινώντας μια άλλη πορεία: Προς τη διχοτόμηση, παρότι η Κύπρος “απέκτησε” ενδιάμεσα την… “ανεξαρτησία” της! Κι αυτό διότι, σε αντίθεση με τον αντιαποικιακό αγώνα άλλων λαών, στην Κύπρο τους όρους της διευθέτησης δεν τους καθόρισαν οι περιαυτολογούντες “νικητές” αγωνιστές της ΕΟΚΑ, που επαίρονται ότι νίκησαν και ταπείνωσαν τη βρετανική αυτοκρατορία, αλλά τους επέβαλαν οι “ταπεινωμένοι” και “ηττημένοι” Βρετανοί αποικιοκράτες!
Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα με τη σειρά:
Για να φτάσει η Βρετανία στο σημείο που θα μπορούσε να επιβάλει τους όρους της το 1959, χρειάζετο η επαναφορά της Τουρκίας στα κυπριακά δρώμενα. Κάτι που άρχισε να εξυφαίνεται στο Foreign Office μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Με τις σκέψεις για διχοτόμηση να παίρνουν συγκεκριμένη μορφή λίγα χρόνια μετά.
Μετά την έναρξη του αγώνα της ΕΟΚΑ, η Βρετανία συγκαλεί -30 του Ιούνη- στο Λονδίνο τριμερή συνάντηση, με τη συμμετοχή Ελλάδας και Τουρκίας, που πραγματοποιείται τον Αύγουστο. Στην ατζέντα των Βρετανών ήταν η συζήτηση με γενικότερο θέμα την αντιμετώπιση στρατηγικών ζητημάτων στην ανατολική Μεσόγειο -μέσα από διατήρηση της κυριαρχίας επί της Κύπρου- και μοιράζοντας ρόλους σε Αθήνα και Άγκυρα. Η βρετανική πρόταση κατατίθεται αρχές Σεπτέμβρη 1955, χωρίς επιτυχή κατάληξη.
Όμως οι βρετανικές διχοτομικές μεθοδεύσεις συνεχίζονται. Επανέρχονται το 1958 με το επίσης διχοτομικό σχέδιο Μακμίλαν, που επίσης δεν τελεσφόρησε. Ωστόσο: Τριμερής και Σχέδιο Μακμίλαν επισημοποίησαν και έβαλαν στο τραπέζι τις τουρκικές απαιτήσεις στην Κύπρο. Κάτι που φάνηκε με τις Συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου.
Απ’ εκεί ακριβώς ξεκινά το οδοιπορικό προς τη διχοτόμηση. Αξιοσημείωτο είναι ότι στη Ζυρίχη οι πρωθυπουργοί Ελλάδας και Τουρκία υπέγραψαν και μια μυστική συμφωνία, όπου οριζόταν πως Ελλάδα και Τουρκία θα υποστηρίξουν την είσοδον της Κύπρου στο ΝΑΤΟ και ότι θα παρέμβουν προς τον πρόεδρο και αντιπρόεδρο της Κ.Δ. ώστε να τεθούν εκτός νόμου το Κομμουνιστικόν Κόμμα και η κομμουνιστική δράση.
Από τότε και μετά, στα της Κύπρου δεν θα αποφάσιζε ο κυπριακός λαός, αλλά το ΝΑΤΟ. Μέσω Βρετανίας, Ελλάδας και Τουρκίας. Για να προστεθούν, στην πορεία οι ΗΠΑ, οι οποίες σταδιακά ανέλαβαν πλήρη κουμάντο. Έχοντας “χρήσιμους” βοηθούς στα άνομα σχέδιά τους τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Κύπρο…
Ιστορικές φάσεις/στάσεις
Η ίδρυση και λειτουργία ένοπλων παρακρατικών ομάδων από της εγκαθίδρυσης του κυπριακού κράτους, που σκοπούσαν σε αυτό που απαγόρευαν οι Συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου, -ένωση, διπλή ένωση/διχοτόμηση- έριχνε νερό στον μύλο του διαχωρισμού ανάμεσα στις δύο κοινότητες. Συμβάλλοντας -με τη δράση τους- στην αντίστροφη μέτρηση πρς τη διχοτόμηση.
Η πρώτη διχοτομική πράξη γίνεται στις 30 Δεκέμβρη 1963 με τη χάραξη της πρώτης διαχωριστικής γραμμής στο χάρτη της πρωτεύουσας, που έμεινε στην ιστορία ως “πράσινη γραμμή”.
Στις 15 Γενάρη 1964 οι Βρετανοί συγκαλούν πενταμερή διάσκεψη, όπου υποβάλλουν επίσημα το πρώτο μετά την ανεξαρτησία διχοτομικό σχέδιο, το οποίο απορρίπτεται. Με την τουρκική πλευρά να το απορρίπτει, επιζητώντας περισσότερα οφέλη.
Η τρίτη φάση στο οδοιπορικό δημιουργίας προϋποθέσεων για διχοτόμηση, καταγράφεται Φλεβάρη – Μάρτη 1964. Τότε που οι ηγήτορες των νόμιμων δυνάμεων του κράτους σκόπιμα αφήνουν στους Τούρκους στασιαστές το κομβικής σημασίας ύψωμα της «Άσπρης Μούττης» στον Πενταδάκτυλο.
Η αμερικανική εμπλοκή γίνεται αμεσότερη και εντονότερη, με στόχο, τη διευθέτηση του Κυπριακού σε νατοϊκά πλαίσια. Έτσι δεν αργεί να φέρει το πρώτο “αποτέλεσμα”, με το Σχέδιο Άτσεσον. Το οποίο μέσω της ένωσης προέβλεπε διχοτόμηση με παραχώρηση μεγάλου μέρους της Κύπρου (28%) στην Τουρκία. Οι διαπραγματεύσεις έληξαν άδοξα στις 4 Σεπτέμβρη 1964.
Η άφιξη -Ιούνης 1964- στην Κύπρο του Γρίβα και η αποστολή στο νησί προηγούμενα γνωστών αξιωματικών του ελληνικού στρατού, δήθεν για την αντιμετώπιση της τουρκικής ανταρσίας, δεν συνιστούσε τίποτε άλλο παρά στήριξη σ’ αυτούς που διεξήγαγαν “εθνικό αγώνα” για την ένωση, καταργώντας το ανεξάρτητο κράτος. Δίνοντας -προς τούτο- σχετικές “διευκολύνσεις” και χώρο επί του εδάφους στους Τ/κ στασιαστές και την ΤΟΥΡΔΥΚ για το “δικό” τους κομμάτι από την Κύπρο: Την Κερύνεια…
Το πραξικόπημα των συνταγματαρχών στην Ελλάδα, ήταν μέρος των αμερικανονατοϊκών σχεδιασμών για τη διχοτόμηση της Κύπρου. Όταν οι προσπάθειες των νατοϊκών κύκλων δεν τελεσφόρησαν ίσαμε το 1966, επέβαλαν τη δικτατορία στην Ελλάδα για να το πετύχουν. Κατά τα λοιπά η χούντα της 21ης Απριλίου 1967 επεβλήθηκε με πρόσχημα τον “κομμουνιστικό κίνδυνο”. Τον ίδιο “κίνδυνο” που έβλεπαν οι αμερικανονατοϊκοί πάτρονές τους αλλά και η ενωτική παράταξη στην Κύπρο από τον… Μακάριο! Ιδού, λοιπόν, τι συνέδεε Αγγλοαμερικανονατοϊκούς με την χούντα, τον Γρίβα και την ενωτική παράταξη στην Κύπρο: Ο αντικομμουνισμός!
Στις 3 – 4 Ιουνίου 1971, στη σύνοδο υπουργών Εξωτερικών των χωρων-μελών του ΝΑΤΟ στη Λισαβώνα, οι υπέξ Ελλάδας και Τουρκίας παρουσίασαν φόρμουλα συμφωνίας, για διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας και διαμοιρασμό της μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, την οποία η σύνοδος αποδέχθηκε ομόφωνα. Και επίσημα -πλέον- πολιτική του ΝΑΤΟ η διχοτόμηση της Κύπρου!
Από κει και μετά τα πράγματα “απλοποιούνται”. Στις 31 Αυγούστου 1971 με τις ευλογίες του ΝΑΤΟ η χούντα στέλλει τον Γρίβα στην Κύπρο, επανασυστήνει την ΕΟΚΑ -έμεινε καταγραμμένη στην ιστορία ως ΕΟΚΑ Β’- και ξεκινά “ανένδοτο” ένοπλο αγώνα για την ένωση, εν γνώσει του ότι αυτό θα έφερνε τη δχοτόμηση.
Και μια χρήσιμη λεπτομέρεια: Στο βιβλίο του γράφοντος «Απρίλης 1964: Η (εγ)κατάληψη τη Ονίσιας» (έκδοση Ιούνης 2021) δημοσιεύεται μαρτυρία του τότε βουλευτή Κερύνειας Χρίστου Κουρτελλάρη ότι: δήμαρχος δήμου της επαρχίας διαμαρτύρετο σε σύσκεψη -μεταξύ α’ και β’ εισβολής- Κερυνειωτών παραγόντων, γιατί τα τουρκικά στρατεύματα κατέλαβαν και τον δικό του δήμο, ενώ “το σχέδιο ήταν να φτάσουν μόνο μέχρι τον Άγιο Γεώργιο…”!!!
Είπε κανείς τίποτε;
* M.Sc. (econ.) / Δημοσιογράφος – Συγγραφέας
