Παρά την εκτενή γνώση, την τεχνολογική ανάπτυξη, την αυτοματοποίηση και το αναθεωρημένο θεσμικό πλαίσιο, τα στατιστικά στοιχεία για τα εργατικά ατυχήματα δεικνύουν ότι εξακολουθεί να υφίσταται η ανάγκη για περαιτέρω ερευνητική δράση σε σχέση με τις αιτίες πρόκλησης των εργατικών ατυχημάτων, η οποία θα συμβάλει ουσιαστικά στη συνέχιση και εντατικοποίηση της προσπάθειας μείωσης του αριθμού τους.
Σύμφωνα με στοιχεία της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ), ο ετήσιος αριθμός των θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων σε παγκόσμιο επίπεδο κυμαίνεται γύρω στις 380.500 με τους ημερήσιους θανάτους να φτάνουν τους 1.000 και τα μη θανατηφόρα ατυχήματα να ανέρχονται στα 374 εκατ.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η EUROSTAT για το έτος 2019 καταγράφει 3,1 εκατ. εργατικά ατυχήματα (αύξηση 0,5% σε σύγκριση με το 2018) και 3.408 θανατηφόρα ατυχήματα (αύξηση 2,3% σε σύγκριση με το 2018) με την Κύπρο να έχει 2.158 εργατικά ατυχήματα και 10 θανατηφόρα.
Η ΔΟΕ εκτιμά ότι το χρηματικό κόστος των εργατικών ατυχημάτων και επαγγελματικών ασθενειών αποτελεί το 4% του Παγκόσμιου Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος ανά έτος (περίπου $2,8 τρισεκατομμύρια). Πέραν όμως από το οικονομικό κόστος, καμία απώλεια ζωής δεν πρέπει να είναι αποδεκτή.
Η Κουλτούρα Ασφάλειας και Υγείας (Α&Υ) ως άρρηκτα συνδεδεμένη με το εργασιακό περιβάλλον, θέτει σε ψηλή προτεραιότητα τα θέματα Α&Υ (πεποιθήσεις, αξίες και συμπεριφορές) στοχεύοντας στη μείωση των εργατικών ατυχημάτων, έχοντας ως βασική προϋπόθεση για την επιτυχία, την ενεργή εμπλοκή των εργαζομένων και της ηγεσίας.
Ως «Κουλτούρα» ορίζεται η πνευματική και ψυχική καλλιέργεια, ως αποτέλεσμα μιας μακράς διαδικασίας μάθησης και εκπαίδευσης, αποτελώντας το σύνολο αφομοιωμένων γνώσεων που αναφέρονται σε έναν ειδικό τομέα.
Η κατανόηση της έννοιας και του τύπου Κουλτούρας Α&Υ, αποτελεί το πρώτο και σημαντικότερο βήμα στην προσπάθεια διαμόρφωσης της στάσης και της συμπεριφοράς της ηγεσίας και των εργαζομένων σε σχέση με την Α&Υ στον εργασιακό χώρο.
Σε κάθε επιχείρηση, ανεξαρτήτως μεγέθους και οικονομικής δραστηριότητας, η θετική Κουλτούρα Α&Υ πηγάζει μέσα από την κατάλληλη γνώση, τις δεξιότητες και τις συμπεριφορές της ηγεσίας, ώστε να κατανεμηθούν με επιτυχία οι ευθύνες και οι ρόλοι για τη διασφάλιση της Α&Υ. Παράλληλα, καταλυτικό ρόλο διαδραματίζουν και οι εργαζόμενοι με την ενεργή συμμετοχή τους στην εκπόνηση εκτίμησης κινδύνου, την επιλογή και την εφαρμογή των προληπτικών και προστατευτικών μέτρων, την άμεση αναφορά παρεκκλίσεων σε θέματα Α&Υ, την ανάπτυξη πρωτοβουλιών και τη συνεργασία με την ηγεσία.
Θεμελιώδης παραστάτης στην προσπάθεια καθιέρωσης της θετικής Κουλτούρας Α&Υ είναι η Πολιτεία, με την αρμόδια Αρχή, τους κοινωνικούς εταίρους και άλλους εμπλεκόμενους φορείς να προβαίνουν μεταξύ άλλων σε δράσεις διαφώτισης, ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, παροχής κινήτρων, απλοποίησης των διαδικασιών και των νομοθεσιών, αλλά και εισαγωγής των θεμάτων Α&Υ σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες ξεκινώντας από το νηπιαγωγείο μέχρι και το πανεπιστήμιο.
Η αξία της ανάπτυξης και καλλιέργειας θετικής Κουλτούρας Α&Υ διαφαίνεται μέσα από το οικονομικό και το κοινωνικό κόστος ενός εργατικού ατυχήματος ή ενός καταστροφικού συμβάντος, καθώς μειώνει το κόστος, αυξάνει τα επίπεδα ικανοποίησης των εργαζομένων και συμβάλλει στην επιχειρησιακή ανάπτυξη, αποτρέποντας τα ατυχήματα. Σε αντίθεση με την αρνητική Κουλτούρα Α&Υ η οποία μπορεί να αμαυρώσει τη φήμη της επιχείρησης, να οδηγήσει στην ποινική ή/και αστική της δίωξη και να υποσκάψει την ανέλιξή της.
Η θετική Κουλτούρα Α&Υ μπορεί να αποτελέσει το σημαντικότερο ιδανικό για την επιχείρηση καθώς θέτει ψηλά τον πήχη και καθιερώνει την Α&Υ, με όλα τα ιεραρχικά επίπεδα των εργαζομένων να αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι του τρόπου διεξαγωγής των εργασιών σε καθημερινή βάση. Η θετική Κουλτούρα Α&Υ δεν έχει ως βάση τη νομοθετική συμμόρφωση, είναι πέρα από κανονισμούς και νομοθεσίες, αποτελώντας ένα σημαντικό περιουσιακό στοιχείο της επιχείρησης, το οποίο δυστυχώς εκτιμούν πολύ λίγοι.
Το CERIDES θέλοντας να συμβάλει στην προσπάθεια ενίσχυσης της θετικής Κουλτούρας Α&Υ, προβαίνει σε διάφορες δράσεις όπως είναι η προσφορά του μεταπτυχιακού προγράμματος στην επαγγελματική Α&Υ, η διεξαγωγή εκπαιδευτικών προγραμμάτων και σεμιναρίων, καθώς και η υλοποίηση ερευνητικών προγραμμάτων. Επισημαίνεται ότι, στο παρόν στάδιο η ερευνητική ομάδα του CERIDES, διεξάγει στατιστική ανάλυση των στοιχείων που διατηρεί το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας καλύπτοντας τη χρονική περίοδο 1999-2020. Τα αποτελέσματα της έρευνας τα οποία θα ανακοινωθούν σύντομα, στοχεύουν στην ταυτοποίηση των αιτιών των εργατικών ατυχημάτων στην Κύπρο, με απώτερο σκοπό την εφαρμογή άμεσων λύσεων για τη μείωσή τους.
Οι τρεις τύποι κουλτούρας, ασφάλειας και υγείας
Αρνητική/Αδρανής: Η Α&Υ αντιμετωπίζονται ως γραφειοκρατική διαδικασία, συμπληρώνονται απλά οι λίστες ελέγχου με μόνο στόχο τη νομοθετική συμμόρφωση. Οι προσπάθειες βελτίωσης των διαδικασιών είναι μηδαμινές, παραβλέποντας οποιεσδήποτε προειδοποιητικές ή αδύναμες ενδείξεις, οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν σε ανεπιθύμητα συμβάντα με σοβαρές συνέπειες.
Ουδέτερη/Αντιδραστική: Η Α&Υ δεν αντιμετωπίζονται αρνητικά, αλλά δεν γίνονται οποιεσδήποτε ενέργειες για αντιμετώπιση των προκλήσεων. Τις περισσότερες φορές λαμβάνονται μέτρα προστασίας μόνο μετά από ατύχημα με βασικό στόχο τη μελλοντική αποτροπή παρόμοιων περιστατικών.
Θετική/Προληπτική (Proactive): Η Α&Υ διασφαλίζονται μέσα από προληπτικές ενέργειες. Ηγεσία και εργαζόμενοι επενδύουν τόσο στην προσωπική τους ασφάλεια όσο και στην ασφάλεια των άλλων. Ακολουθούν την Πολιτική Α&Υ της επιχείρησης και είναι πρόθυμοι να συμβάλουν στην ενδυνάμωση της Α&Υ στον εργασιακό χώρο, μειώνοντας τον κίνδυνο και τον αριθμό των ατυχημάτων και άλλων ανεπιθύμητων συμβάντων. Η εφαρμογή των προληπτικών και προστατευτικών μέτρων και διαδικασιών παρακολουθείται συνεχώς και αναφέρεται άμεσα η οποιαδήποτε απόκλιση η οποία δυνητικά μπορεί να οδηγήσει σε ατύχημα.
*CERIDES, Κέντρο Αριστείας Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου
