Η εισβολή το 1974 και η συνεχιζόμενη κατοχή αποτελεί επιβεβαίωση ότι η Κύπρος θα πρέπει να αντισταθμίσει το μικρό της γεωγραφικό και πληθυσμιακό μέγεθος με τη δημιουργία ενός ποιοτικού και τεχνολογικού πλεονεκτήματος. Εάν καταφέρουμε να δημιουργήσουμε μία αμφίδρομη σχέση ανάμεσα στην Εθνική Φρουρά (ΕΦ) και την παραγωγική οικονομία, τότε μπορούμε να τα καταφέρουμε. Στις δύσκολες μέρες που διανύουμε, με τις σημαντικές γεωπολιτικές ανατροπές και τον ευρύτερο αναθεωρητισμό, η άμυνα θεωρείται βασικό εργαλείο άσκησης πολιτικής. Εφόσον η κατοχή στην πατρίδα μας συνεχίζεται και εξακολουθούμε να δεχόμαστε απειλές από την Τουρκία, η ενίσχυση της αμυντικής μας ικανότητας είναι αναπόφευκτα θέμα φυσικής επιβίωσης. Στο σημερινό μου άρθρο παραθέτω την πρότασή μου για την άμυνα της Κύπρου. Το κείμενο που ακολουθεί συνιστά μια προσπάθεια να ξεπεραστεί η στερεοτυπική και επιφανειακή συζήτηση που στήθηκε μέσα και έξω από την Κύπρο γύρω από το θέμα αυτό, εδώ και εξήντα χρόνια.
Η άμυνα μιας χώρας στον σύγχρονο κόσμο, δεν περιορίζεται μόνο στους στρατιωτικούς εξοπλισμούς, αλλά επίσης στην ισχυρή οικονομία, την αξιόλογη εκπαίδευση, την κοινωνική συνοχή και την παραγωγή πολιτισμού. Ένα ιδανικό μοντέλο άμυνας, αφορά μια πολιτεία την οποία και ο πιο απλός στρατιώτης θα θέλει να υπηρετήσει, επειδή θα νιώθει ότι η πολιτεία αυτή τον αγαπά και τον νοιάζεται, του δίνει ευκαιρίες και, πολύ περισσότερο, αυτές οι ευκαιρίες είναι οι ίδιες για όλους. Η πατρίδα μας χρειάζεται οπωσδήποτε ένα καινούργιο μοντέλο άμυνας.
Το Νέο Κύμα θεωρεί ότι η άμυνα κάθε ευρωπαϊκής χώρας είναι υπόθεση της Ευρώπης και θα πρέπει να διασφαλίζεται μέσω του κοινού ευρωπαϊκού στρατού. Ωστόσο, μέχρι που τα ευρωπαϊκά μας σύνορα να είναι κοινά για όλους, και μέχρι να φθάσουμε στην κοινή ευρωπαϊκή άμυνα, κάθε χώρα υποχρεούται να διαφυλάξει από μόνη της την εθνική της κυριαρχία και ανεξαρτησία.
Προκειμένου να διαθέτει η Κυπριακή Δημοκρατία την αποτρεπτική εκείνη ικανότητα για να υπερασπισθεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα σε ξηρά, θάλασσα και αέρα, χρειάζεται να αναληφθούν δράσεις, να αναπτυχθούν πρωτοβουλίες και να γίνει, όπου απαιτείται, επανασχεδιασμός. Η Κυπριακή Δημοκρατία θα πρέπει να προωθήσει τη σύσταση ενός Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας (ΣΕΑ), στο πρότυπο αυτού του Ισραήλ, με ξεκάθαρες εξουσίες και με εξειδικευμένη επιστημονική στήριξη. Το ΣΕΑ δεν θα έχει μόνο συμβουλευτικό ρόλο, αλλά θα καθορίζει σε πολλαπλά επίπεδα τους στρατηγικούς αμυντικούς στόχους της χώρας. Με τις παρούσες συνθήκες, η επαναφορά του δόγματος του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου υπό νέους όρους είναι επιβεβλημένη. Ο ενιαίος αμυντικός χώρος, μετά τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις στην περιοχή μας, διευρύνεται, και σε αυτόν τον χώρο έχουν θέση, εκτός από την Κύπρο και την Ελλάδα, η Αίγυπτος και το Ισραήλ.
Κανόνια ή βούτυρο;
Σε περιόδους οικονομικής κρίσης, οι δαπάνες για την άμυνα καθίστανται προβληματικές. Ωστόσο, αυτή είναι για την ώρα η μοίρα μας. Το ερώτημα εξάλλου «κανόνια ή βούτυρο;» το έχει ήδη απαντήσει η ιστορία. Η ελευθερία στοιχίζει και στοιχίζει ακριβά. Οι δαπάνες αυτές δεν πρέπει να είναι αποσπασματικές, πρέπει να είναι μέρος ενός ευρύτερου στρατηγικού σχεδιασμού, ο οποίος θα εκτείνεται σε βάθος χρόνου. Απαιτείται η χάραξη μιας ολιστικής πολιτικής εξοπλισμών, σύμφωνα με τους καθορισθέντες στρατηγικούς μας στόχους. Ταυτόχρονα, μια εξαιρετικά αυστηρή επιτροπή ελέγχου και διαφάνειας θα πρέπει να λειτουργεί γύρω από τις αγορές εξοπλισμού, έτσι ώστε να διασφαλίζεται ότι κάθε ευρώ του Κύπριου φορολογούμενου πολίτη δαπανάται προς τη σωστή κατεύθυνση.
Απαιτείται αύξηση του προϋπολογισμού που διατίθεται για εξοπλιστικά προγράμματα, στο μέτρο των οικονομικών μας δυνατοτήτων. Χρειάζεται να γίνει επαναξιολόγηση του φόρου άμυνας, η οποία θα περιλαμβάνει ποσοστιαία οικονομική συνεισφορά για την άμυνα από μεγάλες επιχειρήσεις και ξένες εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην Κύπρο. Παράλληλα, θα πρέπει η απαίτηση και οι προσπάθειές μας για στρατιωτική στήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ως χώρα που βρίσκεται στο πλέον προχωρημένο σύνορο της Ευρώπης, να ενταθούν.
Τα εξοπλιστικά προγράμματα χρειάζεται να συνδεθούν με τη δημιουργία ερευνητικών υποδομών στο στράτευμα. Επείγει επίσης η ενθάρρυνση επιχειρήσεων για ανάπτυξη αμυντικών συστημάτων στο έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η σημερινή τεχνολογία μάς δίνει τη δυνατότητα ανάπτυξης έξυπνων αμυντικών συστημάτων, χαμηλού κόστους και υψηλής αξιοπιστίας. Η διασύνδεση της Εθνικής Φρουράς με τα πανεπιστήμια, τα ερευνητικά κέντρα της χώρας, αλλά και τις εταιρείες υψηλής τεχνολογίας, είναι σήμερα όσο ποτέ επιβεβλημένη, διότι επιφέρει προστιθέμενη αξία.
Χρειάζεται, επιπρόσθετα, να προχωρήσουμε σε ανάπτυξη νέων πρωτοβουλιών για συμπαραγωγή τέτοιων συστημάτων με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Αυτή η πολιτική θα οδηγήσει σταδιακά στη δημιουργία μιας αμυντικής βιομηχανίας μαζί με την Ελλάδα με σημαντικά οφέλη όπως: (α) τη μείωση κόστους αμυντικών δαπανών, (β) τον επαναπατρισμό επιστημόνων και τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας, (γ) τις συνέργειες με τον ευρύτερο βιομηχανικό ιδιωτικό τομέα, (δ) τη δημιουργία εξαγωγικών δυνατοτήτων. Το κράτος του Ισραήλ αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα προς αυτήν την κατεύθυνση.
>Αξιοκρατία, διαφάνεια και εκπαίδευση – Εφόσον το ανθρώπινο δυναμικό αποτελεί την πιο πολύτιμη περιουσία της ΕΦ, θα πρέπει να εμπεδωθεί σε όλους το αίσθημα αξιοκρατίας και διαφάνειας, ειδικά μεταξύ των μόνιμων στελεχών. Στην πρότασή μου παραθέτω δεκατρείς συγκεκριμένες προτάσεις για τη διασφάλιση της αξιοκρατίας στο στράτευμα. Η κομματοκρατία καταστρέφει μέρα με μέρα την ΕΦ και περιορίζει το ηθικό των στρατευσίμων. Χρειάζεται να μετατρέψουμε την ΕΦ σε χώρο όπου θα παρέχονται στους νέους μοναδικές εμπειρίες και σημαντικές δεξιότητες. Να ξέρουν ότι η θητεία τους δεν είναι χαμένος χρόνος και να νιώθουν υπερήφανοι για τις μονάδες που υπηρέτησαν.
>Εγκαταστάσεις και εκσυγχρονισμός – Οι εγκαταστάσεις της ΕΦ πρέπει να αναβαθμιστούν αμέσως. Απαιτούνται καινούργια κτήρια σε πολλά στρατόπεδα, τα οποία θα προσφέρουν τις κατάλληλες συνθήκες εργασίας για τους μόνιμους αξιωματικούς και υπαξιωματικούς, τα παιδιά μας που υπηρετούν τη θητεία τους, καθώς και τους εφέδρους. Οι νέες εγκαταστάσεις θα πρέπει να τηρούν όλες τις περιβαλλοντικές και οικολογικές αρχές και η ΕΦ να καταστεί αυτάρκης σε ενέργεια μέσα από πράσινα φωτοβολταϊκά πάρκα. Η δημιουργία σύγχρονων πεδίων βολής θα αναβαθμίσει τη μαχητική ικανότητα των εφέδρων και γενικότερα της ΕΦ. Η εισαγωγή σύγχρονων εξομοιωτών εκπαίδευσης σε όλα τα στρατόπεδα της ΕΦ είναι επίσης πολύ σημαντική. Η τρισδιάστατη απεικόνιση δίνει σήμερα τη δυνατότητα πλήρους εκπαίδευσης. Η δημιουργία δομών από ειδικούς σε θέματα ηλεκτρονικού, βιολογικού, πυρηνικού και υβριδικού πολέμου (hybrid warfare) αποτελεί αναγκαιότητα για ένα σύγχρονο στράτευμα.
>Φύλαξη της πράσινης γραμμής – Η πράσινη γραμμή δεν σηματοδοτεί μόνο τα όρια της κατοχής του βόρειου τμήματος της πατρίδας μας, αλλά έχει, τα τελευταία χρόνια, μετατραπεί και σε γραμμή υβριδικού πολέμου. Διαφωνώ με την εγκατάσταση συρματοπλεγμάτων του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, η οποία στην ουσία «χαρίζει» τη νεκρή ζώνη στην κατοχική δύναμη. Η φύλαξη της πράσινης γραμμής χρειάζεται να αναβαθμιστεί πλήρως με τα πιο σύγχρονα μέσα ελέγχου, όπως αξιόπιστες κάμερες και drones παρακολούθησης. Με αυτόν τον τρόπο θα διασωθούν χιλιάδες ανθρωποώρες οπλιτών και θα τους καταστήσει παραγωγικούς σε άλλους τομείς προσφοράς προς την ΕΦ.
Μια ισχυρή άμυνα είναι βασισμένη στο δίπτυχο ισχυρή οικονομία και ισχυρές συμμαχίες. Η ισχυρή οικονομία κτίζεται χρησιμοποιώντας και αξιοποιώντας όλον τον ανθρώπινο πλούτο της χώρας. Οι ισχυρές συμμαχίες οικοδομούνται με ειλικρινείς σχέσεις, αξιοπιστία, αξιοποίηση όλων των διασυνδέσεων αλλά και αξιοποίηση κοινών συμφερόντων. Τα μικρά κράτη, για να επιβιώσουν, χρειάζονται ηθικό κύρος και ηθική υπεροχή. Θέλουμε, λοιπόν, να διασφαλίσουμε μια πατρίδα που θα είμαστε περήφανοι γι’ αυτήν και για την οποία αξίζει να αγωνιστούμε. Μιλάμε βέβαια για την «Άλλη Κύπρο»!
* Τέως πρύτανης Πανεπιστημίου Κύπρου – Υποψήφιος Πρόεδρος για τις Εκλογές του 2023.
