Στις 25 Μαΐου 2018 τέθηκε σε άμεση εφαρμογή σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ και φυσικά και στην Κυπριακή Δημοκρατία ο Κανονισμός 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 27ης Απριλίου 2016, για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της Οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων).
Υπενθυμίζουμε ότι οι Ευρωπαϊκοί Κανονισμοί είναι υποχρεωτικής εφαρμογής και ενσωματώνονται άμεσα σε όλα τα εθνικά δίκαια των κρατών μελών της ΕΕ.
Κάτι σημαντικό που μας αφορά όλους είναι το δικαίωμα στη λήθη, που ορίζεται στο άρθρο 17 του Κανονισμού:
«Δικαίωμα διαγραφής («δικαίωμα στη λήθη»)
Το υποκείμενο των δεδομένων έχει το δικαίωμα να ζητήσει από τον υπεύθυνο επεξεργασίας τη διαγραφή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που το αφορούν, χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση και ο υπεύθυνος επεξεργασίας υποχρεούται να διαγράψει δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση».
Το «δικαίωμα στη λήθη» αποτέλεσε μια από τις «σημαίες» της μεταρρυθμιστικής προσπάθειας στο πεδίο της προστασίας προσωπικών δεδομένων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμπεριέλαβε το «δικαίωμα στη λήθη» στην Πρόταση του Γενικού Κανονισμού ως ένα βασικό κανονιστικό εργαλείο που θα επέτρεπε στα πρόσωπα, τα «υποκείμενα των δεδομένων», να ανακτήσουν και να διατηρήσουν τον έλεγχο επί των ιδίων πληροφοριών, κυρίως στον ψηφιακό κόσμο.
Το δικαίωμα στη λήθη θα μπορούσε καταρχήν να αποδοθεί ως το δικαίωμα ενός προσώπου να μην ανασύρεται διαρκώς το παρελθόν του, να μη γίνεται αναφορά σε γεγονότα του παρελθόντος, να μην έρχεται εν τέλει αντιμέτωπο με το παρελθόν. Στην ουσία, το ερώτημα που τίθεται είναι, εάν ένα πρόσωπο είναι υπεύθυνο επ’ αόριστον για τις παρελθούσες πράξεις του ή εάν είναι ευκταίο και αποδεκτό να έχει το δικαίωμα να διαγράφει ή να ξαναγράφει την ιστορία του, αιτούμενο τη διαγραφή ή τη μη προσβασιμότητα μιας πληροφορίας που υπήρξε αληθής και κρίθηκε άξια προς δημοσίευση στο παρελθόν.
Η επανεφεύρεση του εαυτού μας
Το δικαίωμα στη λήθη δεν ήταν κάτι εντελώς νέο, καθότι είχε ήδη αναδειχθεί ως δικαίωμα του ατόμου στη νομολογία, καταρχήν με αφορμή τη δημοσιοποίηση πτυχών του ιδιωτικού βίου προσώπων της επικαιρότητας ή σε συνάρτηση με τη δημοσιοποίηση πληροφοριών που αφορούν ποινικές διώξεις και καταδίκες.
Η διείσδυση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην ζωή όλων μας, τα τελευταία 10 χρόνια ιδίως, είναι απολύτως συντριπτική και πλέον η χρήση τους αρχίζει από πολύ μικρή ηλικία, όταν ακόμη η προσωπικότητα των ανθρώπων όχι μόνο δεν έχει διαμορφωθεί αλλά αντίθετα ευρίσκεται στη φάση των πειραματισμών και της ανεμελιάς, θα λέγαμε, όπου όλα φαντάζουν αιώνια και στιγμιαία ταυτόχρονα.
Έτσι πολλές φορές, όσα οι ίδιοι καταγράφουμε και δημοσιεύουμε στο διαδίκτυο ή ακόμη και άλλοι για μας, είτε φίλοι μας είτε άγνωστοι σε μας άνθρωποι, αποτυπώνουν μια εικόνα της προσωπικότητας μας τη συγκεκριμένη στιγμή και τη συγκεκριμένη περίοδο της ζωής μας.
Το πρόβλημα όμως αρχίζει όταν αυτή η περίοδος της ζωής μας δεν υφίσταται πλέον και όχι μόνο προσπαθούμε να επαναεφεύρουμε τον εαυτό μας, αλλά πολλές φορές θέλουμε να αφήσουμε στο παρελθόν αυτό που ήμασταν, να τον ξεχάσουμε και να προχωρήσουμε μπροστά.
Η εικόνα και το βίντεο ενός ανέμελου νέου, ας πούμε 18 με 20 χρονών, να διασκεδάζει με τους φίλους του υπό την επήρεια αλκοολ, προβαίνοντας σε ανέμελες, ας τις ονομάσουμε, πράξεις που προκαλούν γέλιο και όχι μόνο, το οποίο κυκλοφορεί ανάμεσα σε πάρα πολύ κόσμο σε κοινωνικά δίκτυα και σελίδες, ίσως σε εκείνη την ηλικία να μην συνιστά κάτι τόσο σημαντικό, αφού αυτό πιθανόν θα αντιμετωπιστεί με χιούμορ και προφανώς με κατανόηση.
Ας πούμε, όμως, ότι δέκα χρόνια αργότερα και ενώ έχετε προφανώς προχωρήσει με τη ζωή σας και έχετε ιδρύσει μία σοβαρή επιχείρηση, είστε στην κρίσιμη φάση που φτιάχνετε το πελατολόγιό σας και ξαφνικά διαπιστώνετε ότι το πρώτο που βρίσκει ο επίδοξος πελάτης σας, αναζητώντας το όνομά σας, είναι το βίντεο στο οποίο εμφανίζεστε μεθυσμένος. Αυτό ίσως να αποτελεί πρόβλημα όσον αφορά την εντύπωση που θα αποκομίσει κάποιος για εσάς.
Η «διαγραφή» του παρελθόντος συνδέεται άρρηκτα με την ικανότητα και τη δυνατότητα ενός προσώπου να αλλάζει, να επανακαθορίζει και να επανεφεύρει τη ζωή του. Η λήθη επιτρέπει στο άτομο να ανασυγκροτήσει την ταυτότητα και την προσωπικότητά του, χωρίς να δυναμιτίζεται αυτή η διαδικασία από το παρελθόν του.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στην απόφαση Petrina v. Romania το 2008 απεφάνθη ότι η φήμη συνιστά στοιχείο της προσωπικής ταυτότητας και της ψυχολογικής ακεραιότητας ενός προσώπου και ουσιαστικά καθιέρωσε και νομολογιακά υπό μια έννοια το «δικαίωμα στη δεύτερη ευκαιρία.
Το 2014 το Δικαστήριο της ΕΕ δικαίωσε Ισπανό πολίτη που απαιτούσε από την Google να διαγράψει παλαιότερες δημοσιεύσεις για το άτομό του, από τα αποτελέσματα που εμφανίζονται στην αναζήτηση.
Η διαφορά της δίκης αυτής ανέκυψε όταν ο προσφεύγων υπέβαλε στην ισπανική αρχή προστασίας δεδομένων καταγγελία κατά εφημερίδας, για τον λόγο ότι όταν κάποιος εισήγαγε το ονοματεπώνυμο του στη μηχανή αναζήτησης της Google εμφανίζονταν σύνδεσμοι προς δύο σελίδες της εφημερίδας La Vanguardia, στις οποίες περιλαμβανόταν ανακοίνωση για πλειστηριασμούς ακινήτων μετά από κατάσχεση που του επιβλήθηκε λόγω οφειλών σε ταμείο κοινωνικής ασφάλισης.
Ο καταγγέλων επισήμανε ότι η διαδικασία κατάσχεσης που είχε κινηθεί εναντίον του είχε ήδη ολοκληρωθεί και διευθετηθεί, και ότι οποιαδήποτε μνεία αυτής ήταν περιττή.
Ζήτησε, δε, αφενός, να υποχρεωθεί η La Vanguardia να απαλείψει ή να τροποποιήσει τις ως άνω σελίδες, ώστε να μην εμφανίζονται τα σχετικά με αυτόν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα και να υποχρεωθεί η Google Spain ή η Google Inc. να διαγράψει ή να αποκρύψει τα προσωπικά δεδομένα του, ώστε να μην εμφανίζονται στα αποτελέσματα αναζήτησης και να μην περιλαμβάνονται πλέον σε συνδέσμους της La Vanguardia.
Το ΔΕΕ δέχθηκε ότι σε περιπτώσεις όπως αυτή πρέπει να γίνει δεκτό ότι, λαμβανομένου υπόψη, αφενός, του ευαίσθητου χαρακτήρα των πληροφοριών που περιλαμβάνονται στις ανακοινώσεις αυτές για την ιδιωτική ζωή του εν λόγω υποκειμένου και, αφετέρου, του γεγονότος ότι η αρχική δημοσίευση των σελίδων έλαβε χώρα προ δεκαέξι ετών, το υποκείμενο των δεδομένων έχει βασίμως δικαίωμα να πάψουν οι πληροφορίες αυτές να συνδέονται με το ονοματεπώνυμό του μέσω τέτοιου καταλόγου, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι στο βαθμό που δεν υφίστανται ιδιαίτεροι λόγοι που να δικαιολογούν υπέρτερο συμφέρον του κοινού για πρόσβαση και θα πρέπει να γίνει απάλειψη των εν λόγω συνδέσμων από τον κατάλογο αποτελεσμάτων.
*Advocates-Legal Consultants
