Με την επιστροφή των παιδιών στα θρανία μετά από τα μακρόχρονα διαστήματα του κατ’ οίκον περιορισμού λόγω της πανδημίας, παρατηρώ αλλαγή στην καθημερινή συμπεριφορά των παιδιών στο σχολείο. Μια καθημερινή τάση παραβατικής συμπεριφοράς από τα παιδιά, και μια έξαρξη της βίας που πιθανόν να οφείλονται στις σύγχρονες κοινωνικές, αλλά και πολιτικές αλλαγές.

Ο θυμός  είναι ένα φυσικό υποκειμενικό συναίσθημα που εμφανίζεται σαν ξέσπασμα, συνήθως έπειτα από κάποιου είδους απειλή και μπορεί να πάρει διαστάσεις από ήπια ενόχληση ως έντονο µίσος (Ramirez, 2002).

Το συναίσθημα του θυμού δεν λείπει και από τον χώρο του σχολείου. Εμφανίζεται  λόγω κάποιας απογοήτευσης που προκύπτει μέσα στο σχολικό περιβάλλον (Furlong, Smith, &Bates, 2002), Παράλληλα, μπορεί να εμφανίζεται και μέσα στην οικογένεια λόγω κάποιων δυσμενών σχέσεων γονέων – παιδιών (Sedlar&Hansen, 2001), αλλά και λόγω των συνθηκών που βιώνουν. Η πανδημία για παράδειγμα ή και οι διεθνείς πολιτικές αλλαγές είναι βέβαιο ότι τα επηρεάζει.  

Ο θυμός είναι ένα  χαρακτηριστικό της ανθρώπινης συμπεριφοράς το οποίο σχετίζεται µε ένα μεγάλο αριθμό αρνητικών επιπτώσεων, όπως είναι τα προβλήματα υγείας, η χαμηλή αυτοεκτίμηση, οι εκπαιδευτικές ή και επαγγελματικές δυσκολίες, οι εξασθενημένες διαπροσωπικές ή και οικογενειακές σχέσεις (Deffenbacher, Lynch, Oetting, &Kemper, 1996).

Ένα παιδί μπορεί να βιώσει το συναίσθημα αυτό, είτε από τον ίδιο του τον εαυτό, αν για παράδειγμα δεν τα πήγε και τόσο καλά σε ένα διαγώνισμα μαθήματος, είτε του το προκάλεσε κάποιο άλλο πρόσωπο. Ο θυμός, με άλλα λόγια μπορεί να εμφανιστεί όταν υπάρχουν συναισθηματικές δυσκολίες, προσωπικά προβλήματα,  τραυματικές εμπειρίες ή αν υπάρξει  υπερβολική πίεση για μεγάλες προσδοκίες.

Ο τρόπος όμως, με τον οποίο ένα παιδί εκφράζει τον θυμό του οφείλεται στον τρόπο που μεγαλώνει και ανατρέφεται από τα πρώτα χρόνια της ζωής του. Αν ένα παιδί ανατραφεί µε βιώματα αγάπης και στοργής, χωρίς να πιέζεται για τις επιδόσεις του, μαθαίνει να εκφράζει όλα του τα αισθήματα, µε υγιή τρόπο (Marion, 1997).

Όταν ο θυμός αρχίζει να εκδηλώνεται, φέρει νέα αρνητικά συναισθήματα, όπως το άγχος, η λύπη, η απογοήτευση, ο φόβος, η ανησυχία, η απελπισία, η αμηχανία κ.α. (Wilhelm, Schoebi, &Perrez, 2004, στο Αγγελοπούλου, 2012). Είναι ένα έντονο συναίσθημα πάθους το οποίο θεωρείται φυσικό γνώρισμα στον άνθρωπο.

Ο θυμός εμφανίζεται όταν ερμηνεύουμε μια κατάσταση ως θλιβερή, ανησυχητική, άδικη και πρέπει να αντιδράσουμε αναλόγως, λόγω του φόβου για μια ενδεχόμενη απειλή.

Είναι πολύ σημαντικό, το παιδί να μάθει να  διαχειρίζεται το συναίσθημα του θυμού του με σκοπό να βιώσει μια ποιοτικότερη ζωή. Με τον έλεγχο του θυμού μπορεί  να τιθασεύει και να παρακωλύει το συναίσθημα αυτό (Tarantinoetal, 2013). Ο θυμός δεν πρέπει να καταπιέζει το παιδί, να συσσωρεύεται μέσα του και να διογκώνεται.

Όπως ανάφερα και προηγούμενως, το βασικότερο πρότυπο για τα παιδιά, είναι οι ίδιοι οι γονείς τους. Για αυτό τον λόγο, ο θυμός πρέπει να εκφράζεται με υγιή τρόπο από αυτούς. Σίγουρα το σχολείο μπορεί να δράσει ως βοηθητικός  καταλύτης με σκοπό το παιδί να αναπτύξει  τρόπους σωστής διαχείρισής του συναισθήματος του. Να εκφράζει τον θυμό του με εποικοδομητικό τρόπο, χωρίς να ασκείται πίεση στους ανθρώπους που είναι γύρω του.

Όταν το παιδί καταφέρει να αγνοήσει το θυμό του, τότε είναι πιθανό να υπάρξει η εκδήλωση μιας θετικής συμπεριφοράς. Αυτή με τη σειρά της απωθεί το θυμό, δηλαδή τον απομακρύνει και τον μετατρέπει σε δημιουργική συμπεριφορά. Αυτός ο τρόπος διαχείρισης, έχει ως συνέπεια να του επιφέρει νέα προβλήματα, όπως για παράδειγμα την υπέρταση, την κατάθλιψη, την επιθετική συμπεριφορά και τον κυνισμό. Γι’ αυτό το παιδί πρέπει να μάθει τρόπους διαχείρισης του θυμού του όπως για παράδειγμα, να πάρει βαθιές αναπνοές, να αλλάξει περιβάλλον, να πάει ένα περίπατο, να πει σε κάποιον το πρόβλημα του. Με αυτούς τους τρόπους θα  μπορέσει να υποβοηθηθεί το ίδιο και να μην οδηγηθεί σε ακραίες αντιδράσεις.

Ένα παιδί, δεν είναι σε θέση να διαχειριστεί το θυμό µε τη λογική, συνεπώς, τα ξεσπάσματα του δεν είναι λόγος εκμετάλλευσης, αλλά πιθανόν να γίνονται για να ελέγξει τα όρια των γονιών του ή του δασκάλου.  Ανεξαρτήτως των αιτιών εκδήλωσης του, έχει συνέπειες που επηρεάζουν το κοινωνικό του περιβάλλον, τόσο  το οικογενειακό όσο και το σχολικό.

Ο εκπαιδευτικός πρέπει να είναι αρωγός διαχείρισης του θυμού στα παιδιά για να μπορεί να διορθώσει τις ανθρώπινες σχέσεις, αλλά και την αποτροπή της επιθετικότητας στο σχολείο. Αυτό μπορεί να γίνει κατορθωτό, μαθαίνοντας στα παιδιά τρόπους ανάπτυξης κοινωνικών δεξιοτήτων, όπως είναι η επίλυση υποθετικών σεναρίων προβλήματος και η διαχείριση του θυμού. Ένας τρόπος είναι η οργάνωση δραστηριοτήτων που θα στοχεύουν στην προώθηση της εν-συναίσθησης συνεργατικά και ομαδικά με τα παιδιά. Η ενεργός συμμετοχή από ομάδα παιδιών, μπορεί να υποβοηθήσει στο φτιάξιμο των ανθρώπινων σχέσεων. Τέλος, ένα σχέδιο δράσης με στρατηγικές διαχείρισης άμεσης παρέμβασης με κατάλληλα επιμορφωμένους εκπαιδευτικούς μπορούν να βοηθήσουν επιφέροντας θετικά αποτελέσματα.

* Καθηγητής Πληροφορικής,  Μέση Εκπαίδευση.