Το είδος του τραγουδιού που μας ενδιαφέρει περισσότερο είναι το ιστορικό – πολιτικό, όπως αυτό έχει δημιουργηθεί σε συγκεκριμένες ιστορικές στιγμές, είτε ανώνυμα, όπως το δημοτικό τραγούδι, είτε επώνυμα, όπως ο «Θούριος» του Ρήγα Βελεστινλή. Αδιαμφισβήτητα, το ιστορικό, πολιτικό τραγούδι είναι μια αυθεντική πηγή που εκφράζει με ιδιότυπο τρόπο τα συναισθήματα του εκάστοτε λαού για κάποιο συγκεκριμένο ιστορικό επεισόδιο, το οποίο έμεινε ανεξίτηλο στην ιστορική μνήμη.

Υπάρχουν πολιτικά τραγούδια που εκφράζουν όλες τις περιόδους. Από τότε που γράφτηκαν έως σήμερα, παραμένουν διαχρονικά. Σαφώς και γράφονται τραγούδια σήμερα τα οποία εμπεριέχουν πολιτικές ανησυχίες. Είναι μεν πιο νεόφερτα, αυτό όμως που δεν αλλάζει, είναι η ανησυχία για τη βελτίωση του κόσμου αυτού που ζούμε. Για παράδειγμα, η Ρίτα Αντωνοπούλου τραγουδάει το «Μαουτχάουζεν» αλλά δεν έχει πάει στο Μαουτχάουζεν. Αυτοί που έχουν βιώματα θα συγκινηθούν για κάποιους άλλους, διαφορετικούς λόγους από ότι κάποιοι νεότεροι. Το ευρύτερο συναίσθημα δεν πρέπει να χάνεται. Και το ευρύτερο συναίσθημα είναι η ανησυχία για έναν καλύτερο κόσμο. Χαρακτηριστικός είναι ο στίχος: «…πώς να δεθεί η Μεσόγειος με σχοινιά» στο τραγούδι «Ερωτικό (Με Μια Πιρόγα)». 

Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, που η Μεσόγειος γίνεται υγρός τάφος για εκατοντάδες ξεριζωμένους και απελπισμένους. Πώς να δέσεις τη Μεσόγειο, πώς να δέσεις την καρδιά, το μυαλό, τον άνθρωπο; Πώς να τον περιορίσεις; Πόσο ο άνθρωπος μπορεί να αντέξει έγκλειστος χωρίς να σπάσει τα δεσμά;  

Ο Κώστας Βάρναλης έγραφε «άλλος ήλιος έχει βγει σ’ άλλη θάλασσα άλλη γη…». Σήμερα ο ήλιος βγαίνει στα εκατομμύρια των ανθρώπων που έχουν όραμα να αλλάξουν τον κόσμο.  

Σύγχρονοι συνθέτες όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Γιάννης Μαρκόπουλος, ο Σταύρος Ξαρχάκος, ο Νίκος Μαμαγκάκης, ο Διονύσης Σαββόπουλος, καθώς και πολλοί άλλοι, έγραψαν αφθονία πολιτικών τραγουδιών. 

Το ιστορικό – πολιτικό τραγούδι μεταδίδει στον ακροατή ή σ’ όποιον το τραγουδά, κάτι παραπάνω από πληροφορίες. Εξαιτίας της απλότητας και της αμεσότητας του στίχου και της μελωδίας του, μεταδίδει μηνύματα που με τη βοήθεια της μουσικής, περνούν ανετότερα. Έτσι, προκαλούν στον ακροατή συναισθήματα συγκίνησης, καθώς και θετικές ή αρνητικές στάσεις απέναντι στα γεγονότα που περιγράφει ή εξιστορεί. Το ιστορικό – πολιτικό τραγούδι περιέχει το κοινωνικό περιεχόμενο συγκεκριμένης εποχής και εκφράζει τα αιτήματα των ανθρώπων την κοινωνικά συγκεκριμένη περίοδο.

Είναι τεράστιος ο πλούτος των ιστορικών δημοτικών τραγουδιών που σώθηκαν από τον χρόνο, κι έτσι έχουμε πολλές δυνατότητες επιλογής. Αρκεί να υπενθυμίσουμε τις συλλογές των Πολίτη, Φωριέλ, Πασσόβ, της Ακαδημίας Αθηνών κ.ά. Ύστερα, το έργο μας διευκολύνεται, σχετικά, μια και στο μάθημα των Νέων Ελληνικών γίνεται διδασκαλία δημοτικών τραγουδιών. 

Όλες οι εποχές γεννούν πολιτικά τραγούδια. Ο άνθρωπος, ως γνωστό, είναι πολιτικό ον και δεν μπορεί να απεκδυθεί από αυτή του την υπόσταση. Τώρα, αν φτάνουν στο κοινό τα τραγούδια είναι άλλο ζήτημα. Ωστόσο, οποιαδήποτε κι αν είναι η χρήση του τραγουδιού στη διαδικασία του μαθήματος, αυτό που έχει σημασία, είναι η εξοικείωση των μαθητών μας με τρόπους εργασίας που θα τους βοηθήσουν, όχι μόνο να κατανοούν το περιεχόμενό τους και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες αυτά δημιουργήθηκαν, αλλά να τα χαίρονται ΚΑΙ ως καλλιτεχνικά δημιουργήματα. 

*Καθηγήτρια Φιλολογίας – Ερευνήτρια σε θέματα Νεολαίας και Πολιτισμού.