To παρόν άρθρο αποσκοπεί στην παράθεση εναλλακτικών νομοθετικών προτάσεων, στον απόηχο της δημόσιας συζήτησης που άνοιξε με πρωτοβουλία της ΠΟΓΟ, σε σχέση το θέμα των γυναικοκτονιών και με την πρόταση Νόμου που εκκρεμεί και είναι υπό συζήτηση στη Βουλή των Αντιπροσώπων.

Η πρόταση Νόμου την οποία είχε καταθέσει η Πρόεδρος της Βουλής αφορά κατ’ ουσία και μεταξύ άλλων, τη συμπερίληψη του όρου «γυναικοκτονία» σε νομοθέτημα, κατά τρόπο που να δημιουργείται ξεχωριστό ποινικό αδίκημα όταν το θύμα της ανθρωποκτονίας είναι γυναίκα. Αποτελεί όμως εξόφθαλμη παρατήρηση ότι μια τέτοια τροποποίηση του Νόμου: Κατά πρώτον, δεν θα προσφέρει τίποτα περισσότερο από αυτό που ήδη ισχύει στην Κύπρο, αφού ήδη το αδίκημα της ανθρωποκτονίας τιμωρείται με μέγιστη ποινή τη διά βίου φυλάκιση.

2. Κατά δεύτερον, ενδέχεται, στην πράξη να οδηγήσει σε αντινομικά και αντισυνταγματικά αποτελέσματα, αφού με αυτή την τροποποίηση του Νόμου, θα θεσμοθετηθεί η άνιση και ανομοιόμορφη μεταχείριση των υποθέσεων των ανθρωποκτονιών και των εκάστοτε κατηγορουμένων, ως περισσότερο ή λιγότερο σοβαρές, ανάλογα με το φύλο του θύματος. Η εν λόγω πρόταση νόμου τείνει επιπλέον να δημιουργήσει ανισότητες στην αξία που προσδίδεται στην ανθρώπινη ζωή από την ποινική δικαιοσύνη, ανάλογα με το φύλο του θύματος. Τραγικό παράδειγμα η περίπτωση της διπλής δολοφονίας, πέρυσι, σε χωριό της επαρχίας Λευκωσίας, όπου θανατώθηκαν η μητέρα και ο ενήλικος γιος από τον σύζυγο και πατέρα, ο οποίος τους κακοποιούσε συστηματικά. Θα ήταν άραγε λογικό να χρησιμοποιούνται για την ποινική δίωξη του πατέρα άλλες νομοθετικές διατάξεις σε σχέση με τον θάνατο της συζύγου και άλλες για τον θάνατο του γιου ή να επιβληθεί για τον θάνατο της συζύγου πιο βαριά ποινή από αυτήν που θα επιβαλλόταν για το θάνατο του γιου, απλώς και μόνο επειδή αυτός ήταν άντρας; 

3. Τρίτον, η υφιστάμενη πρόταση νόμου δεν καλύπτει τις υποθέσεις που η θανάτωση ενός προσώπου είναι αποτέλεσμα ή αποτελεί κορύφωση συστηματικής ή και χρόνιας (συνήθως ενδοοικογενειακής) κακοποίησης και βίας. 

Προς αντιμετώπιση αυτών των κενών αλλά και των κινδύνων που ελλοχεύουν σε περίπτωση έγκρισης της προτεινόμενης πρότασης Νόμου, παραθέτω εναλλακτικά, τρεις ενδεχόμενες τροποποιήσεις στον Ποινικό Κώδικα που καλύπτουν μεν τις ανησυχίες για την αυξητική τάση των γυναικοκτονιών, χωρίς όμως να δημιουργούν αντινομικά ή αντισυνταγματικά αποτελέσματα. 

Προσθήκη άρθρου που να προνοεί ότι σε υποθέσεις που κάποιος επιφέρει τον θάνατο άλλου προσώπου, (σε περιστάσεις που θα συνιστούσαν ανθρωποκτονία) έχοντας όμως υποβάλει το θύμα σε συστηματική ή χρόνια κακοποίηση, η οποία συνίστατο σε επιθέσεις που είχαν προκαλέσει πραγματική ή βαριά σωματική βλάβη, τότε το πρόσωπο που επέφερε τον θάνατο να είναι ένοχο, όχι για ανθρωποκτονία αλλά για φόνο εκ προμελέτης. Με αυτό τον τρόπο η συστηματική κακοποίηση ενός θύματος θα ισοδυναμεί στην ουσία με «προμελέτη» αφού δεν θα μπορεί ο θύτης/ κακοποιητής να επωφεληθεί την επιείκεια στην επιβολή ποινής, που μπορεί να συνεπάγεται η κατηγορία της ανθρωποκτονίας, αν συστηματικά και χρόνια κακοποιούσε το θύμα μέχρι τη θανάτωσή του. 

2. Προσθήκη άρθρου που να θέτει την απόδειξη «ειδικής σχέσης» μεταξύ θύματος και θύτη ως πρόσθετου επιβαρυντικού για τη θέση του θύτη παράγοντα που να επισύρει ακόμα πιο βαριά ποινή στις υποθέσεις ανθρωποκτονίας. Η ειδική αυτή σχέση μπορεί να είναι σχέση οικονομικής ή στεγαστικής εξάρτησης, σχέση εξάρτησης λόγω ανηλικότητας ή μειωμένης νοητικής ικανότητας ή σωματικής αναπηρίας ή σχέση εμπιστοσύνης, όπως μεταξύ ενός ηλικιωμένου  και του φροντιστή του. Στην πράξη αυτή η πρόνοια θα επιβαρύνει τη θέση του θύτη όταν αυτός επιφέρει τον θάνατο ατόμου που ήταν εξαρτώμενο του ή που τον εμπιστευόταν ή που υπό κανονικές συνθήκες θα έπρεπε να προστατεύει ή να προσέχει. 

3. Προσθήκη άρθρου που να προνοεί ότι όταν το πρόσωπο  που επιφέρει τον θάνατο άλλου προσώπου είναι νυν ή πρώην ερωτικός σύντροφος ή τα κίνητρα της θανάτωσης του ατόμου είναι σεξουαλικά ή σχετίζονται με το φύλο ή την ταυτότητα φύλου ή τον σεξουαλικό προσανατολισμό του θύματος, αυτό να λειτουργεί ως επιβαρυντικός για τη θέση του θύτη, παράγοντας που να επισύρει ακόμα πιο βαριά ποινή στις υποθέσεις ανθρωποκτονίας. Αυτή η πρόνοια θα καλύπτει και τις υποθέσεις γυναικοκτονιών αλλά και τις υποθέσεις στις οποίες το θύμα είναι σε ομοφυλόφιλη σχέση ή στοχοποιείται λόγω διαφορετικής ταυτότητας φύλου ή σεξουαλικού προσανατολισμού, όπως είχε ενδεχομένως συμβεί στην Ελλάδα με την γνωστή υπόθεση του Ζακ Κωστόπουλου που είναι υπό εκδίκαση αυτή την χρονική περίοδο. 

Καταληκτικά και με την κατάλληλη επεξεργασία των πιο πάνω εισηγήσεων από τη Νομική Υπηρεσία, θα μπορούσε, από τη μια, να επιτευχθεί ο σκοπός της απόδοσης της δέουσας νομοθετικής σημασίας στο ανησυχητικό φαινόμενο των γυναικοκτονιών χωρίς όμως, από την άλλη, να δημιουργούνται στο Νόμο ανισότητες και αντισυνταγματικές ανισομέρειες που να προκαλούν τελικά περισσότερα προβλήματα από αυτά που είχαν σκοπό να επιλύσουν. 

*Δικηγόρος