Παρακολουθήσαμε πρόσφατα στην Επιτροπή Ελέγχου της Βουλής να διαδραματίζονται απείρου κάλλους γεγονότα. Όλη η Κύπρος είδε έναν πρόεδρο Επιτροπής να συμπεριφέρεται με άκρατο λαϊκισμό και να προβαίνει σε απεριόριστη κατάχρηση εξουσίας. Να αγνοεί τα βασικά που αφορούν το ΓεΣΥ, αλλά ταυτόχρονα να περιφρονεί και να ειρωνεύεται τον κατά εξοχή εκπρόσωπο των ασθενών. Είδαμε τον πρόεδρο της αρμόδιας Επιτροπής, που θεωρητικά θα ελέγξει τα κακώς έχοντα στο ΓεΣΥ, να απαξιώνει και να ισοπεδώνει τους πάντες και ειδικά τον OAY σαν αποκλειστικά αρμόδιο οργανισμό και ταυτόχρονα να τον μετατρέπει σε αποδιοπομπαίο τράγο, μετατρέποντας τη συζήτηση σε κουβέντα κυπριακού καφενέ.
Το πεδίο-παζάρι της Υείας, είτε μας αρέσει είτε όχι, δεν είναι χώρος για φιλανθρωπίες, είναι ένας χώρος σκληρού ανταγωνισμού. Οι λειτουργοί της Υείας εκτός από ιατροί, νοσηλευτές, κλινικάρχες, δεν παύουν να είναι ταυτόχρονα και επιχειρηματίες, γεγονός απόλυτα δικαιολογημένο και ως τέτοιοι στοχεύουν συνεχώς στο να αυξάνουν τα κέρδη τους. Στη σημερινή εποχή δεν υπάρχει επάγγελμα-λειτούργημα, ούτε αυτό του ιατρού αλλά ούτε και αυτό του ιερέα.
Σε ένα ελεύθερο οικονομικά ανταγωνιστικό περιβάλλον είναι φυσιολογικό να υπάρχουν «μεγαλο-γιατροί» που πιθανό να είναι πιο ικανοί από άλλους, κατά συνέπεια θα πρέπει να αμείβονται περισσότερο. Σε ένα σύγχρονο κράτος με ελεύθερη οικονομία το κέρδος και ο πλούτος είναι απόλυτα θεμιτά, αυτό που είναι απαράδεκτο και αθέμιτο είναι ο αφορολόγητος και ανεξέλεγκτος πλούτος, αλλά και οι καταχρήσεις που αυξάνονται ραγδαία σήμερα στον χώρο της Υγείας με κύριο και αντικειμενικό σκοπό τον άμεσο πλουτισμό.
Κατάχρηση στον τομέα της προσφοράς της Υείας θεωρείται η αποκόμιση οφέλους κυρίως οικονομικού με την αχρείαστη χρήση πόρων γνωρίζοντας ότι η χρήση των πόρων δεν θα επιφέρει κάποιο θετικό αποτέλεσμα με την εκμετάλλευση της απουσίας κατευθυντήριων οδηγιών, πρωτοκόλλων, κανόνων ή βέλτιστων πρακτικών.
Οι καταχρήσεις και η διαφθορά στον τομέα της Υγείας δεν αφορούν αποκλειστικά κάποιο συγκεκριμένο τύπο συστήματος υγείας. Εμφανίζονται σε όλα τα συστήματα είτε είναι κατά κύριο λόγο δημόσια, ιδιωτικά, επαρκώς ή ανεπαρκώς χρηματοδοτούμενα, είτε πρόκειται για συστήματα τεχνολογικά εξελιγμένα ή όχι.
Οι απάτες και η διαφθορά στον χώρο της Υγείας μπορούν να εντοπιστούν και να καταπολεμηθούν (αλλά όχι να εξαλειφθούν) ενόσω υπάρχουν αποτελεσματικοί μηχανισμοί ελέγχου, σε σύγκριση με τις καταχρήσεις που ευρίσκονται στο ενδιάμεσο της τεκμηριωμένης χρήσης και της διαφθοράς, που μπορεί να εμφανίζονται νομότυπες μεν, αλλά στην πράξη είναι πολύ δύσκολο έως αδύνατο να αποδειχτούν.
Ο χώρος της φροντίδας της Υγείας έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και διαστάσεις που τον καθιστούν ιδιαίτερα ευάλωτο στη διαφθορά και στις καταχρήσεις. Θεωρείται ίσως ο μοναδικός τομέας στον οποίο ο πάροχος των υπηρεσιών είναι αυτός που θα υποδείξει το είδος, την ποιότητα, την ποσότητα, αλλά και την επανάληψη της υπηρεσίας και σε πολλές περιπτώσεις την τιμή της υπηρεσίας.
Η αβεβαιότητα είναι ένα κεντρικό χαρακτηριστικό του τομέα της Υγείας και έχει εκτεταμένες επιπτώσεις. Δεν γνωρίζουμε ποιος θα αρρωστήσει, πότε θα αρρωστήσει, με τι είδους ασθένεια, ποια θα είναι η πορεία της ασθένειας, αν θα υπάρξουν επιπλοκές η όχι, και πόσο αποτελεσματικές θα είναι οι προτεινόμενες θεραπείες.
Τα συστήματα Υγείας είναι επίσης επιρρεπή στις καταχρήσεις, λόγω του μεγάλου αριθμού των παραγόντων-ειδικοτήτων και φορέων που εμπλέκονται και της αλληλο-εξάρτησής τους όπως νοσοκομεία, προσωπικοί ιατροί, ειδικοί ιατροί, ακτινολόγοι, φαρμακοποιοί, φυσιοθεραπευτές, προμηθευτές ιατρικού εξοπλισμού και στο τέλος καταναλωτές-ασθενείς.
Επιπλέον, η δυσκολία της πλήρους παρακολούθησης των ενεργειών των γιατρών και των νοσοκομείων, το καθιστά δύσκολο ούτως ώστε να θεωρούνται υπόλογοι για τα αποτελέσματα των πράξεών τους. Η διαχείριση και η διοίκηση καθίσταται αδύνατη από τη στιγμή που είναι αδύνατο να παρακολουθήσουμε, αλλά και να μετρήσουμε την έκβαση μιας πράξης.
Αξίζει να σημειωθεί ότι σε σύγκριση με την προ-ΓεΣΥ εποχή οι καταχρήσεις ήταν πολύ περισσότερες και επιπρόσθετα αδύνατον να εντοπισθούν και να καταμετρηθούν, ενώ σήμερα είμαστε σε θέση να μετρούμε και να εντοπίζουμε τις καταχρήσεις τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό.
Στην περίπτωση που ο ΟΑΥ θα αναγκαστεί να παραμετροποιήσει τα πάντα ούτως ώστε να ελαττωθούν και να εντοπίζονται οι καταχρήσεις αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα την αποστέρηση υπηρεσιών φροντίδας υγείας σε ασθενείς που πραγματικά τις έχουν ανάγκη.
Η έκταση των καταχρήσεων και της διαφθοράς στον χώρο της Υείας είναι, εν μέρει, μια αντανάκλαση της κοινωνίας στην οποία το σύστημα λειτουργεί και επομένως ο βαθμός της διαφθοράς στον χώρο της Υείας είναι ανάλογος με τη διαφθορά που υπάρχει στους υπόλοιπους τομείς της κοινωνίας μας και ο νοών νοείτω.
Αυτό που χρειάζεται είναι πρωτίστως η αλλαγή κουλτούρας και η άμεση εντόπιση και τιμωρία αυτών που καταχρώνται, σε όλα τα επίπεδα.
Δεν είμαι σίγουρος αν «This is CYPRUS» αλλά είμαστε ένας λαός που δυστυχώς ρέπουμε προς τη διαφθορά σχεδόν σε όλους του τομείς και θα ήταν εκπληκτικό αν ο τομέας της Υείας αποτελούσε εξαίρεση.
*Επίκουρος Καθηγητής στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου
email: sotiris.avgousti@cut.ac.cy
