Ο Σίλλερ λέει πως ο άνθρωπος πλάστηκε, για να είναι ελεύθερος, ακόμα κι αν είναι αλυσοδεμένος.
Μαθήτρια, θυμάμαι πως είχα επιλέξει ν’ αναπτύξω την πιο πάνω θέση σε έκθεση, διότι με είχε συναρπάσει. Τώρα πιστεύω πως κι η σκέψη μου είναι κι αυτή δέσμια και τρομάζω!
Την ελευθερία μου – κι εννοώ πάντα αυτή που αρχίζει και τελειώνει εκεί που τελειώνει κι αρχίζει η ελευθερία κάποιου άλλου – μου την περιορίζει η φύση, η κοινωνία, το χρήμα, το δίκαιο ενός ισχυρού. Πάντα! Περιορίζεται η ελευθερία, μου ακόμα κι όταν μου λείπουν δυο δάχτυλα, όταν είμαι άρρωστος, όταν φέρνω ένα παιδί στον κόσμο, όταν δεν μπορώ να πληρώσω τον λογαριασμό του ηλεκτρισμού, όταν κάποιος μου λέει παραδόθου, για να μην σε σκοτώσω ή μην παραδοθείς κι ας σκοτωθείς! Ποια είναι η ελευθερία μου; Τι να επιλέξω;
Συγκλονιζόμαστε πάλι παρακολουθώντας το δράμα, που προκαλεί στον ουκρανικό λαό η εισβολή της Ρωσίας. Μερικοί από μας ίσως να βιώνουμε ξανά τον εφιάλτη του 74.
Οι νόμοι της φύσης, όπως και της ιστορίας είναι ανελέητοι. Προσκρούουν σχεδόν πάντα στα θέλω, στις αξίες, στα ιδανικά του καθενός μας!
Η Ρωσία εισβάλλει στην Ουκρανία κι ο Ουκρανός πρόεδρος εγκαταλελειμμένος από τους νατοϊκούς “φίλους” του καλεί τον λαό ν’ αντισταθεί. Δεν ρώτησε όμως τον Θουκυδίδη – ίσως η απάντηση που θα ‘παιρνε να τον βοηθούσε – να του πει πως η άμυνα δεν είναι αυτοσκοπός! Να του πει πως, όταν τότε, το 416 π. Χ. κατά την διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου, οι κάτοικοι ενός μικρού νησιού, της Μήλου, ήθελαν να διαφυλάξουν την ουδετερότητα τους φλερτάροντας βέβαια με τους Σπαρτιάτες, που ήταν και φυλετικά συγγενείς τους, εγκαταλείφθηκαν κι έγιναν βορά στην βουλιμία και στον επεκτατισμό μιας μεγάλης δύναμης, της Αθήνας. Να του πει πως οι νεκροί μιλάνε περισσότερο απ’ τους ζωντανούς, αλλά δεν τους ρωτάμε. Να του πει πως αλίμονο στον τόπο που έχει ανάγκη από ήρωες.
Ποιος ρώτησε τον λαό της Ουκρανίας, αν θέλει να εξυπηρετεί τους Αμερικανούς ή τους Ρώσους; Κι αν ερωτάτο ο λαός ίσως να ήταν διχασμένος! Άλλο κακό και τούτο! Ποιος ρώτησε τις μανάδες, αν θέλουν να στέλνουν τα παιδιά τους να σκοτώνονται, είτε είναι Ουκρανές, είτε Ρωσίδες; Κι αν τις ρωτούσαν, όλες όχι θα ‘λεγαν!
Όταν η Αθήνα λοιπόν το 416 π. Χ. με πανίσχυρη στρατιωτική δύναμη στρατοπεδεύει έξω από την Μήλο, Αθηναίοι πρέσβεις πήγαν να διαπραγματευτούν με τους άρχοντες του νησιού. Οι άρχοντες ομως για τους δικούς τους λόγους, δεν εξέθεσαν στην λαϊκή συνέλευση τα όσα διημείφθησαν και πήραν την απόφαση να αντισταθούν λέγοντας στους Αθηναίους: “… Αλλά πιστεύουμε ότι, όσο για την τύχη δεν θα μας την στερήσουν οι θεοί, γιατί είμαστε δίκαιοι κι αντιμετωπίζουμε άδικους. Όσο για την ανεπάρκεια της δύναμης μας, θα μας βοηθήσουν οι σύμμαχοι μας, οι Λακεδαιμόνιοι που είναι αναγκασμένοι να το κάνουν, αν όχι για άλλο λόγο, αλλά επειδή είμαστε φυλετικά συγγενείς τους κι από αίσθημα τιμής. Το θάρρος μας, λοιπόν, δεν είναι τόσο παράλογο όσο φαίνεται”. Φυσικά και οι Λακεδαιμόνιοι φίλοι τους τούς εγκατέλειψαν και οι θεοί αποδείχτηκαν ανίσχυροι και η τύχη δεν ήταν με το μέρος τους.
Ζώντας το παρόν, που, όπως λέει και πάλι ο μεγάλος ιστορικός Θουκυδίδης, είναι ανυπόφορο, ίσως για την ανθρωπότητα ψυχρά και λογοκά να είναι καλύτερα που οι νατοϊκοί ανέκρουσαν πρύμναν. Τουλάχιστον επί του παρόντος!
Και ρωτάνε οι Μήλιοι τους Αθηναίους: ” Ώστε δεν θα δεχόσασταν να είμαστε φίλοι σας αντί εχθροί σας, να ζούμε ειρηνικά και να μείνουμε ουδέτεροι; Και οι Αθηναίοι απαντούν μ’ όλη την έπαρση που τους προσέδιδε η δύναμή τους: ” Δεν μας βλάπτει τόσο η έχθρα σας όσο η φιλία σας, που θα ερμηνευόταν σαν τεκμήριο αδυναμίας μας, ενώ το μίσος σας είναι για όσους εξουσιάζουμε, απόδειξη της δύναμής μας”. Ο Ρώσος πρόεδρος το ξέρει καλά αυτό, το έχει μελετημένο. Δεν ξέρω βέβαια, αν συνδιαλέχτηκε με τον Θουκυδίδη, αλλά αν άφηνε την Ουκρανία να λειτουργήσει με βάση το ηθικό και το δίκαιο, θα έβλαπτε τη δική του ” ηγεμονία”. Άρα η Ουκρανία πρέπει ν’ αποτελέσει παραδειγματισμό για άλλους, όπως ακριβώς τότε και η Μήλος. Πιο πολύ βλάπτει η ανοχή παρά η καταστροφή!
“είναι επικίνδυνοι οι υπήκοοι μιας πολιτείας, όταν επαναστατήσουν εναντίον της και υπερισχύσουν”, λένε οι Αθηναίοι.
Φυσικός και ιστορικός νόμος το δίκαιο του ισχυρού: “Απ’ ό,τι μπορεί κανείς να εικάσει για τους θεούς κι απ’ ότι είναι βέβαιο για τους ανθρώπους ακολουθούν πάντα ένα απόλυτο νόμο της φύσης, να επιβάλλουν πάντα την εξουσία τους, αν έχουν την δύναμη να το επιτύχουν. Τον νόμο αυτό, ούτε τον θεσπίσαμε, ούτε τον εφαρμόσαμε εμείς πρώτοι, τον βρήκαμε να ισχύει και τον ακολουθούμε, όπως θα τον ακολουθούν αιώνια όσοι θα μας διαδεχτούν και ξέρουμε καλά ότι και σεις κι οποιοιδήποτε άλλοι θα κάνατε τα ίδια, αν είχατε την δύναμή μας”. Αυτά ακριβώς είπαν οι Αθηναίοι 2500 χρόνια πριν στους Μηλίους. Αυτά ακριβώς λέει κι ο Ρώσος πρόεδρος σήμερα! Αυτά ακριβώς λέγονταν και θα λέγονται! Και βέβαια έχεις το δικαίωμα να φωνάξεις να διαμαρτυρηθείς και ν’ αντισταθείς και να περιμένεις την Νέμεση ν’ αποδώσει δικαιοσύνη στην Ύβρη των ισχυρών. Αιώνες τώρα! Ποιος είπε πως δεν μπορείς; Επίλεξε!
Ο λαός της Ουκρανίας διακυβεύεται από τους ισχυρούς, επειδή κάποια σνδρίκελλα, που αποτελούν τους ταγούς της χώρας, όπως συμβαίνει βέβαια και στη δική μας χώρα και σε κάθε ανίσχυρη χώρα, εξυπηρετούν την ματαιοδοξία τους!
Και δεν πρέπει η χώρα, η κάθε χώρα, η Ουκρανία, η Ελλάδα, η Κύπρος, η Συρία, η Σερβία να είναι ελεύθερη να επιλέγει και να εξυπηρετεί τα συμφέροντά της όπως θέλει; Πρέπει! Ποιος είπε πως όχι! Μπορεί όμως; Ποιος είπε πως μπορεί! Δύσκολα τα πρέπει και τα μπορεί!
Πλούσια χώρα σε πρώτες ύλες η Ουκρανία, γεωπολιτικής και στρατιωτικής σημασίας η θέση της Κύπρου, σταυροδρόμι τριών ηπείρων, εξέχουσας σημασίας και η θέση της Μήλου τότε για τους Αθηνσίους και τους Σπαρτιάτες.
Όσο για τις ευχές και τις κατάρες που συνοδεύουν τα πάντα στη ζωή μας, έχουν ένα κοινό σημείο: κινδυνεύουν να υλοποιηθούν ακριβώς το ίδιο, και μια διαφορά που έγκειται στο άκουσμα τους μόνο. Προτιμότερη βέβαια η “σύνεσις”. Και βέβαια, όχι και τόσο παρήγορη η ρήση του Θουκυδίδη: “ενόσω η φύσις του ανθρώπου παραμένει η ίδια, η ιστορία θα επαναλαμβάνεται”. Και λυπάμαι που δεν με συναρπάζει πια τόσο η ρήση του Σίλλερ: “ο άνθρωπος πλάστηκε για να είναι ελεύθερος, ακόμα κι αν είναι αλυσοδεμένος”. Και σκέφτομαι πως αν ήταν μπορετό ν’ αφουγκραζόμασταν όλους τους νεκρούς των πολέμων…!
Υ. Γ. Ο τίτλος είναι δανεισμένος από την ομώνυμη κινηματογραφική ταινία του Λουίς Μπουνιουέλ 1974
*Φιλόλογος
