Σύμφωνα με το ετήσιο Democracy Index, του Economist, για το 2020, η Κύπρος σε σύνολο 167 χωρών εμπίπτει στην κατηγορία των Flawed Democracies, δηλαδή «ελαττωματικών δημοκρατιών» και κατατάσσεται 34η, ακριβώς κάτω από την Μποτσουάνα και το Πράσινο Ακρωτήρι.

Ελαττωματικές δημοκρατίες είναι τα κράτη όπου οι εκλογές είναι μεν δίκαιες και ελεύθερες και τα βασικά ανθρώπινα και πολιτικά δικαιώματα είναι εν γένει σεβαστά, αλλά έχουν πολλαπλά προβλήματα, που αφορούν κυρίως την παραβίαση της ελευθερίας των ΜΜΕ και τον μη πλουραλισμό της ενημέρωσης, με έλεγχο είτε από την κυβέρνηση, είτε από οικονομικά και άλλα συμφέροντα και την καταστολή αντιπολιτευτικών φωνών και κριτικής.

Στις ελαττωματικές δημοκρατίες υπάρχουν σημαντικές ελλείψεις σε διάφορα φάσματα, που έχουν να κάνουν με την ουσιαστική άσκηση και εφαρμογή δημοκρατίας, όπως είναι η υπανάπτυκτη πολιτική κουλτούρα εκ μέρους του κόσμου και χαμηλό επίπεδο ουσιαστικής εμπλοκής της κοινωνίας των πολιτών στην πολιτική, καθώς επίσης και πολλά προβληματικά στοιχεία σε σχέση με την εύρυθμη λειτουργία του κράτους και του κρατικού μηχανισμού.

Μια βασικότατη παράμετρος, που έχει να κάνει με την ουσιαστική άσκηση της δημοκρατικής αρχής, είναι η απονομή της δικαιοσύνης και κυρίως η ουσιαστική πρόσβαση σε αυτήν και όχι απλώς η πρόσβαση αλλά και η σύντομη και εύλογη εκδίκαση της υπόθεσης ενός πολίτη. 

Το Άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ ορίζει: «Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα να δικασθεί η υπόθεσή του δίκαια, δημόσια και εντός εύλογης προθεσμίας, από ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο, που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως. Κάθε πρόσωπο έχει τη δυνατότητα να συμβουλεύεται δικηγόρο και να του αναθέτει την υπεράσπιση και εκπροσώπησή του».

Τα κράτη μέλη της ΕΕ υποχρεούνται να εφαρμόσουν ένα σύστημα ένδικων βοηθημάτων και διαδικασιών, που εξασφαλίζουν τον σεβασμό των δικαιωμάτων που απορρέουν από το δίκαιο της ΕΕ και σε καμιά περίπτωση η εθνική νομοθεσία δεν πρέπει να θίγει την αποτελεσματική δικαστική προστασία των εν λόγω δικαιωμάτων.

Σύμφωνα με ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ημερομηνίας 28/5/2018, η αποτελεσματικότητα, η ποιότητα και η ανεξαρτησία των συστημάτων απονομής δικαιοσύνης είναι μείζονος σημασίας για την εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ και για την ενίσχυση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης. Συμβάλλουν αποφασιστικά, τόσο στην ανάπτυξη ενός περιβάλλοντος φιλικού στις επενδύσεις, όσο και στη διατήρηση της αειφόρου ανάπτυξης.

 

Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ

Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, η Κύπρος κατατάσσεται 73η παγκοσμίως σε ό,τι αφορά την αποτελεσματικότητα του νομικού πλαισίου για την επίλυση διαφορών, μαζί με το Καμερούν και πίσω από την Ουγκάντα, το Πακιστάν και την Αίγυπτο.

Ο χρόνος απονομής δικαιοσύνης στην Κύπρο ξεπερνά τις 2,500 μέρες, ενώ ο μέσος όρος στην ΕΕ είναι οι 8 μήνες!

Σε ό,τι αφορά μάλιστα την επίλυση εμπορικών υποθέσεων, φτάνει τις 1,100 μέρες, παράγοντας αποτρεπτικός για έναν επενδυτή, αφού με την ανασφάλεια και την αβεβαιότητα ο επενδυτικός σχεδιασμός καθίσταται αδύνατος και το επενδυτικό ενδιαφέρον μοιραία εξανεμίζεται.

Το πλέον τραγικό όμως είναι το ότι έπρεπε να επέλθει ένα τρομακτικό γεγονός, όπως η παγκόσμια πανδημία του κορωνοϊού, ώστε να εξαναγκαστούμε όλοι να προσαρμοστούμε και επιτέλους να γίνει έστω και εν μέρει χρήση της τεχνολογίας, που υπάρχει ήδη εδώ και πάρα πολλά χρόνια.

Παραδείγματα χωρών με τεχνογνωσία υπάρχουν πολλά, όπως επίσης το ίδιο το Γενικό Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο βαδίζοντας στη σύγχρονη εποχή αποφάσισε όπως από την 1η Δεκεμβρίου 2018 τo https://curia.europa.eu/jcms/jcms/P_78957/el/ καταστεί το μοναδικό μέσο ανταλλαγής δικογράφων.

 

Εξαιρετικό νέο

Πλέον, σύμφωνα με ανακοίνωση του Ανωτάτου Δικαστηρίου «από την 1η Φεβρουαρίου, 2022, όλες ανεξαίρετα οι νέες υποθέσεις θα καταχωρίζονται ηλεκτρονικά και καμία υπόθεση δεν θα καταχωρίζεται με φυσική μορφή» και αυτό είναι ένα εξαιρετικό νέο, που θα έχει θετικότατες πρακτικές συνέπειες ακόμη και σε επίπεδο περιβαλλοντικής προστασίας, αφού θα σταματήσει η σπατάλη τόνων χαρτιού που τυπώνονταν για καταχώρηση, θα  αποσυμφορήσει  τα δικαστήρια από την ανάγκη φυσικής παρουσίας δικηγόρων, με αλυσιδωτές αρνητικές συνέπειες σε πολλά επίπεδα, όσο και σε πρακτικό επίπεδο, που αφορά απλά αλλά σημαντικά πράγματα, όπως  το να μην χάνονται φάκελοι και άλλα πολλά.

Ως εκ τούτου, εκτός από τα συγχαρητήρια μας σε όλους όσοι συνέτειναν σε αυτό το εξαιρετικό γεγονός θα πρέπει να επιλυθούν και άλλα πρακτικά ζητήματα που αφορούν κυρίως στην καθυστέρηση εκδίκασης των υποθέσεων.

Οι παράγοντες που η απονομή της Δικαιοσύνης στην Κύπρο είναι αργή οφείλονται κατά κύριο λόγο στο βαρυφορτωμένο πρόγραμμα των δικαστηρίων και της τεράστιας πληθώρας υποθέσεων που έρχονται ενώπιον τους.

Ως εκ τούτου, τουλάχιστον στις ποινικές υποθέσεις θα πρέπει να ληφθούν μέτρα αποφόρτισης των δικαστηρίων και ελάφρυνσης του προγράμματος τους, ώστε εκτός από ταχύτερα να μπορεί να απονέμεται και ποιοτικότερα.

Στις 22/1/2019, το Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας μετά από ακροαματική διαδικασία, αθώωσε και απάλλαξε πελάτη μου, εναντίον του οποίου καταχωρήθηκε ποινική υπόθεση για υποδεέστερα τροχαία ατυχήματα, όπως είναι η οδήγηση σε μονόδρομο, αφού διαπίστωσε ότι η μόνη μάρτυρας κατηγορίας που δήθεν είδε τον κατηγορούμενο να τα διαπράττει ήταν η πρώην πεθερά του.

Η θέση της Υπεράσπισης ήταν ότι το δικαστήριο θα πρέπει να λάβει υπόψη ότι ο πελάτης μου είναι σε δικαστική διαμάχη με την πρώην σύζυγο του και είχε καταχωρήσει εναντίον της υποθέσεις παρακοής διαταγμάτων επικοινωνίας με το παιδί τους, για τα οποία σε κάθε περίπτωση έχει ήδη καταδικαστεί και ως εκ τούτου η μαρτυρία της δεν μπορεί να θεωρηθεί αξιόπιστη.

Το Δικαστήριο στην απόφαση του, αφού δέχτηκε τη θέση της Υπεράσπισης, διαπίστωσε εμπάθεια εκ μέρους της μάρτυρος κατηγορίας εναντίον του πρώην γαμπρού της και ότι υπάρχει σοβαρό ενδεχόμενο όπως αυτή η υπόθεση να χρησιμοποιείται για να ικανοποιηθούν ευτελή κίνητρα, όπως εκδίκηση βασιζόμενη σε έχθρα και προσωπικές διαφορές και ως εκ τούτου απέρριψε την μαρτυρία της ως αναξιόπιστη.

Το Δικαστήριο αντιλήφθηκε αυτή την εκτροπή και αθώωσε τον πελάτη μου και μετά την απόφαση αποφάσισε όπως αυτοεξαιρεθεί σε σχέση με την εκδίκαση των υπόλοιπων 4 παρομοίων ποινικών υποθέσεων που αφορούν πανομοιότυπες καταγγελίες από την πρώην σύζυγο του πελάτη μου.

Δεν μπορεί να χρησιμοποιείται η Αστυνομία και τα Δικαστήρια μας για να εξυπηρετούνται ευτελή κίνητρα για προσωπικά οφέλη αμφίβολης ποιότητας, που πολλές φορές είναι και αυτοκαταστροφικά.

Έτσι, το φίλτρο που θα πρέπει να χρησιμοποιείται από την Αστυνομία και την Εισαγγελία της Αστυνομίας σε υποθέσεις που όντως θα πρέπει να καταχωρούνται ενώπιον Δικαστηρίου θα πρέπει να γίνει πολύ πιο αυστηρό και όχι να καταχωρούνται τα πάντα, χωρίς ουσιαστική διερεύνηση, επειδή απλά κάποιος προέβη σε μια καταγγελία!

* Advocates-Legal Consultants