Κατάσταση αμφιβολίας και τελειομανίας. Ψυχική διαταραχή που οφείλεται σε κληρονομική εγκεφαλική δυσλειτουργία ή δημιουργείται λόγω λανθασμένης εκτίμησης του εαυτού και της αρνητικής επίδρασης του περιβάλλοντος. Αποτελεί μορφή έντονης αγχώδους διαταραχής, που αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, χειροτερεύει και ο έλεγχος καθίσταται πολύ δύσκολος. Οι ιδεοληψίες αποτελούν επαναληπτικές διεισδυτικές εμμονές, που παρ’ όλες τις προσπάθειες για αποτροπή, επανεμφανίζονται και φέρνουν το άτομο σε μορφή νοητικής αναπηρίας. Οι ψυχαναγκασμοί εκδηλώνονται ως προσπάθεια απάμβλυνσης των συναισθημάτων άγχους και φόβου που δημιουργούν οι ιδεοληψίες. Βιώνονται με τελετουργικά που φτάνουν στο σημείο της υπερβολής. Εμφανίζονται με υπερβολικές συμπεριφορές όπως η καθαριότητα, τακτοποίηση (συμμετρία, ακρίβεια), έλεγχος για ασφάλεια ή διάπραξη λαθών, διεισδυτικές σκέψεις και στοίβαγμα αντικειμένων (hoarding), ζηλοτυπία, υπερβολική αγορά προϊόντων, εμμονή σε θρησκευτικές ιδέες. Το ποσοστό σοβαρής διαταραχής στον παγκόσμιο πληθυσμό ανέρχεται σε 2%.
Αντιμετωπίζεται με την Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) και πιο ειδικά με την Έκθεση και Πρόληψη Απόκρισης (ERP). Ο ασθενής εκτίθεται σε κατάσταση που του προκαλεί ιδεοληψία και δυσφορία με σκοπό να βιώσει την πίεση για ψυχαναγκασμό μέχρι την επίτευξη αλλαγής στην σκέψη. Απαιτείται εκτίμηση των γνωστικών στρεβλώσεων και των περιοριστικών πεποιθήσεων με σκοπό την διορθωτική θεραπεία.
Η φαρμακοθεραπεία βοηθά στην απάβλυνση του προβλήματος με αντικαταθλιπτικά τύπου SSRI κατά κύριο λόγο. Η διαταραχή αυτή προκαλεί χάσιμο πολύτιμου χρόνου σε παράλογες συμπεριφορές, οδηγεί σε ευερεθιστότητα και εμποδίζει την κοινωνική και επαγγελματική απόδοση. Δεν είναι εύκολο να αλλάξει κάποιος την νοητική δυσκαμψία και την δύναμη της συνήθειας που προκαλεί η διαταραχή. Η ορμή για εκτέλεση ψυχαναγκασμών είναι πολύ ισχυρή σε σημείο που η δομή του εγκεφάλου αλλοιώνεται με την πάροδο του χρόνου. Η έγκαιρη επίσκεψη στον ειδικό ψυχικής υγείας διασφαλίζει την μεγαλύτερη δυνατή επιτυχία στην επαναφορά του ασθενούς σε ελεγχόμενη κατάσταση. Η ανάγκη για δημιουργία θετικής προσέγγισης εκ μέρους του ασθενούς είναι φανερή. Η ελάττωση του παθολογικού άγχους συνεισφέρει σημαντικά στον έλεγχο του προβλήματος. Η αναβολή εκτέλεσης ψυχαναγκασμών παρέχει την δυνατότητα αναθεώρησης της τρέχουσας αντίληψης η οποία βασίζεται σε προηγούμενη εμπειρία. Ο λανθασμένος συντονισμός μνήμης και αντίληψης δημιουργεί σύγχυση. Η φιλοσοφική προσέγγιση του προβλήματος υπογραμμίζει την ανάγκη για ισχυρότερη βούληση και τόλμη, ανάληψη κάποιου κινδύνου και συνεχή προσπάθεια για αποφυγή των ψυχαναγκασμών. Οι ψυχαναγκασμοί οδηγούν μόνο σε προσωρινή ανακούφιση από το συνοδευτικό άγχος και η μη αντίσταση στην εκτέλεση ψυχαναγκασμών οδηγεί σε χειρότερες καταστάσεις. H γνωσιακή παράφραση μπορεί να συνδράμει στην αντικατάσταση των αρνητικών σκέψεων με θετικές. Πάντα υπάρχει διέξοδος που ο ασθενής μπορεί να κατανοήσει και να ακολουθήσει.
*Μεταπτυχιακός φοιτητής Ψυχολογίας στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου.
