Στη γειτονική Βόρεια Μακεδονία, το αποτέλεσμα των προεδρικών εκλογών, προκάλεσε την παραίτηση του πρωθυπουργού της χώρας, Ζόραν Ζάεφ, το πολιτικό κόμμα του οποίου, υπέστη ήττα στο δημοτικές εκλογές της Κυριακής 31 Οκτωβρίου του 2021.
Μάλιστα, ο Ζόραν Ζάεφ, ανακοίνωσε, όχι μόνο την παραίτηση του από την πρωθυπουργία, αλλά και την αποχώρηση του από την προεδρία του Σοσιαλδημοκρατικού κόμματος.
Σταχυολογούμε ενδεικτικά από την ενημερωτική-ειδησεογραφική ιστοσελίδα ‘In.gr’: «Συντριπτική ήττα υπέστη το κυβερνών Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SDSM) του Ζόραν Ζάεφ στον δεύτερο γύρο των δημοτικών εκλογών που διεξήχθησαν σήμερα, καθώς έχασε με μεγάλη διαφορά τόσο στον δήμο των Σκοπίων, όσο και σε όλους τους άλλους μεγάλους δήμους της χώρας όπου στήθηκαν σήμερα κάλπες. Λίγο πριν τα μεσάνυχτα, ο Ζόραν Ζάεφ γνωστοποίησε ότι αναλαμβάνει την ευθύνη για την ήττα του κόμματός του και παραιτείται από πρωθυπουργός της χώρας και από αρχηγός του κόμματός του. Ο Ζόραν Ζάεφ είναι πρωθυπουργός της χώρας από τον Μάιο του 2017».[1]
Σε αυτό το πλαίσιο, θα αναφέρουμε πως, ένας βασικός λόγος της συγκεκριμένης εκλογικής εξέλιξης, υπήρξε το ό,τι, παρά την υπογραφή και την άμεση εκκίνηση της διαδικασίας εφαρμογής του περιεχομένου της Συμφωνίας των Πρεσπών, το σκέλος που αφορούσε και αφορά την ενταξιακή πορεία της Βόρειας Μακεδονίας δεν προχώρησε ιδιαίτερα, παρά την ύπαρξη μίας κοινωνικής-πολιτικής δυναμικής και παρά το γεγονός πως η επίλυση της εκκρεμούς διαφοράς με την Ελλάδα, η οποία και κωδικοποιήθηκε στην συνομολόγηση και υπογραφή της Συμφωνίας, αποτελούσε προϋπόθεση για την προώθηση της ενταξιακής διαδικασίας της χώρας.
Στο χρονικό διάστημα μετά την υπογραφή της συμφωνίας, η μη προώθηση της ενταξιακής διαδικασίας, και ως απόρροια της αντίδρασης που προέβαλλαν χώρες όπως η Γαλλία, η Ολλανδία και η γειτονική Βουλγαρία, αφενός μεν έτεινε στην άμβλυνση της δημιουργηθείσας δυναμικής, και, αφετέρου δε, καλλιέργησε το έδαφος για την εμφάνιση μίας κοινωνικής απογοήτευσης και δυσαρέσκειας, η οποία και κατευθύνθηκε προς το κυβερνών Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα του Ζόραν Ζάεφ, εκφραζόμενη πολιτικά στις πρόσφατες δημοτικές εκλογές.
Η εκλαμβανόμενη ως στασιμότητα ή αλλιώς, καθήλωση της ευρωπαϊκής προοπτικής της Βόρειας Μακεδονίας (το ίδιο συμβαίνει και με άλλες υποψήφιες προς ένταξη, χώρες των Δυτικών Βαλκανίων), συναρθρώθηκε με την αίσθηση της χαμηλής αποτελεσματικότητας της κυβέρνησης Ζάεφ, και ως προς αυτό τον στόχο της ένταξης, αλλά και σε ό,τι έχει να κάνει με πτυχές της κυβερνητικής πολιτικής, στο εγκάρσιο σημείο όπου, στους λόγους της κακής εκλογικής επίδοσης του Σοσιαλδημοκρατικού κόμματος και των υποψηφίων του σε μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας, προστίθενται και λόγοι που άπτονται τοπικών ζητημάτων, ζητημάτων ποιότητας ζωής, διαχείρισης του δημόσιου χώρου και συγκρότησης μίας στρατηγικής μετάβασης των πόλεων όπως η πόλη των Σκοπίων στη νέα εποχή.
Στην εκλογική αγορά, το σχέδιο υποψηφίων άλλων κομμάτων, είτε και ανεξάρτητων, θεωρήθηκε πιο πειστικό.
Υπό αυτό το πρίσμα, θα λέγαμε πως είναι απλοϊκό και μονοσήμαντο να αποδώσουμε την συγκεκριμένη επίδοση μόνο στην στασιμότητα που παρατηρείται σχετικά με την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας, καθότι, ενσκήπτει ένα ‘κοκτέιλ’ λόγων που δύνανται να ερμηνεύσουν αυτή την επίδοση, έναν χρόνο μετά την νίκη του κόμματος στις βουλευτικές εκλογές.[2]
Ο Παναγιώτης Ιωακειμίδης, με άρθρο του στην εφημερίδα ‘Τα Νέα,’ υποστηρίζει πως, «ο Ζόραν Ζάεφ είχε επενδύσει σημαντικά στο στόχο της ένταξης στην ΕΕ υπογράφοντας τη Συμφωνία των Πρεσπών. Και ενώ η Ένωση είχε δεσμευθεί για κάτι τέτοιο, δεν προχώρησε προς την κατεύθυνση αυτή (έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων) φαινομενικά λόγω βέτο από Βουλγαρία, αλλά ουσιαστικά λόγω της αντίθεσης της Γαλλίας».[3]
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο παράγοντας κομματική ταύτιση με το Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα εμφανίσθηκε εξασθενημένος στις τοπικές εκλογές της Βόρειας Μακεδονίας, με κάποιους εκ των εκλογέων να προσέρχονται στην κάλπη με όρους τιμωρητικής ψήφου για ‘ό,τι δεν έπραξε το κόμμα,’ ενώ, άλλη μερίδα εκλογέων, κινήθηκε «με την πλάτη στραμμένη στο μέλλον και το βλέμμα στραμμένο στο παρελθόν»,[4] για να παραπέμψουμε στον Berger Waldenegg.
Κάτι που σημαίνει πως, στη διαμόρφωση της εκλογικής τους συμπεριφοράς, ακόμη και στις βουλευτικές εκλογές ψήφισαν το Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα (ας την κρατήσουμε αυτή την παράμετρο), διαδραμάτισε ιδιαίτερο ρόλο η ενθύμηση του παρελθόντος, πολιτικά και μνημονικά, οπότε εδώ μεταβαίνουμε προς ένα σχήμα ‘τι υποσχέθηκε το κόμμα,’ και, παράλληλα η πρόσληψη του μέλλοντος, ακόμη και του βραχυπρόθεσμου, ως άδηλου και αβέβαιου.
Από την στιγμή όπως η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση[5] καθίσταται μετέωρη, εκεί όπου, εκλογείς θεώρησαν πως η στασιμότητα της όλης διαδικασίας, έχει αρνητικό αντίκτυπο στη δική τους ζωή και στην οργάνωση της.
Παράλληλα, το ηγετικό προφίλ του Ζόραν Ζάεφ,[6] και ως απόρροια της παρατηρούμενης στασιμότητας στην προώθηση της ένταξης, και της αδυναμίας στο να πεισθούν οι χώρες που αντιδρούν, επλήγη ουσιαστικά, με τους υποψηφίους του κόμματος, να επηρεάζονται δραστικά από την σύνδεση τους με το κόμμα.
Και το τύποις παράδοξο που προκύπτει, είναι πως η κεντρική προεκλογική καμπάνια που διεξήγαγε το κόμμα, δίδοντας πολιτικά χαρακτηριστικά στην ψήφο, και με ενεργό παρουσία του Ζόραν Ζάεφ, τελικά δεν απέβη προς όφελος του.[7]
Ίσως η τήρηση αποστάσεων να επέφερε διαφορετικά αποτελέσματα, όπως και μία στρατηγική εστιασμένη σε ζητήματα τοπικής αυτοδιοίκησης και κυβερνησιμότητας μίας πόλης.
Και θα τονίσουμε πως οι παράμετροι, και της δυσαρέσκειας, για την θητεία ενός δημάρχου που πρόσκειται στο Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, και της θεωρούμενης ως χαμηλής επάρκειας ενός υποψηφίου δημάρχου, συνέβαλλε σε αυτό το αρνητικό αποτέλεσμα. Το ζήτημα είναι πολυπαραγοντικό. Το χαρτί της διασφάλισης της κοινωνικής και πολιτικής σταθερότητας, για την οποία έχει συνδράμει το κυβερνών κόμμα, δεν αξιοποιήθηκε καθόλου. Μετά τις τελευταίες εξελίξεις, ο Ζόραν Ζάεφ, ανακάλεσε την παραίτηση του.
* Υποψήφιος διδάκτωρ στο τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
[1] Βλέπε σχετικά, ‘Ζόραν Ζάεφ – Παραιτήθηκε από πρωθυπουργός της Βόρειας Μακεδονίας,’ Ειδησεογραφική-Ενημερωτική Ιστοσελίδα ‘In.gr,’ 01/11/2021, www.in.gr/2021/11/01/world/zoran-zaef-paraitithike-apo-prothypourgos-tis-voreias-makedonias/ Έναν χρόνο περίπου μετά τις βουλευτικές εκλογές, το Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα υποτίμησε τις αυτοδιοικητικές εκλογές, θεωρώντας εσφαλμένα πως αρκούσε μόνο η υπενθύμιση των κεντρικών διακυβευμάτων για την επικράτηση των υποψηφίων του στις εκλογές. Κάτι που δεν συνέβη, κύρια σε μεγάλα αστικά κέντρα.
[2] Η αντίδραση για το ουσιαστικά ‘πάγωμα’ της όλης διαδικασίας, θα μπορούσε να εκφρασθεί, και ως έναν βαθμό εκφράσθηκε, και στις περυσινές βουλευτικές εκλογές, κάτι που αρκούσε εν μέρει για να στερήσει από το κυβερνών Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα την απόκτηση της πλειοψηφίας. Άρα, δεν επρόκειτο για ένα καινούργιο φαινόμενο, με την δυσαρέσκεια, να αρχίσει να συσσωρεύεται από την επαύριον της Συμφωνίας των Πρεσπών, όταν και έγινε αντιληπτό, παρά το πανηγυρικό κλίμα, ό,τι η ένταξη της Βόρειας Μακεδονίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θα είναι μία ανώδυνη διαδικασία, με τις συναισθηματικές μεταπτώσεις που προκάλεσε αυτή η συνειδητοποίηση, να είναι έντονες.
[3] Βλέπε σχετικά, Ιωακειμίδης Παναγιώτης, ‘Οι Βρυξέλλες «σπέρνουν» αστάθεια στα Δυτικά Βαλκάνια,’ Εφημερίδα ‘Τα Νέα,’ 03/11/2021, σελ. 18.
[4] Αναφέρεται στο: Γεωργιάδου Βασιλική, ‘Ή Άκρα Δεξιά και οι συνέπειες της συναίνεσης. Δανία, Νορβηγία, Ολλανδία, Ελβετία, Αυστρία, Γερμανία,’ Εκδόσεις Καστανιώτης, Αθήνα, 2008, σελ. 431.
[5] Προφανώς, για την διαμόρφωση μίας αρνητικής εικόνας που επέδρασε στην καταψήφιση των υποψηφίων του κόμματος σε διάφορες πόλεις, επέδρασε και το ό,τι στο χρονικό διάστημα που μεσολάβησε μεταξύ των βουλευτικών εκλογών και της πραγματοποίησης των δημοτικών εκλογών, κάποιοι εκ των εκλογέων, θεώρησαν πως δεν επήλθε κάποια θετική βελτίωση, είτε στο στόχο ένταξης στην Ένωση, είτε της καθημερινότητας τους, είτε της ποιότητας ζωής στην πόλη όπου διαβούν. Σε ζητήματα τοπικής αυτοδιοίκησης, οι απαιτήσεις πλέον, είναι περισσότερο αυξημένες και δεν πρέπει να υποτιμώνται, καθότι κάτοικοι εστιάζουν στο ζήτημα της ύπαρξης διαχειριστικού πλεονάσματος, κύρια στα μεγάλα αστικά κέντρα που συγκεντρώνουν σειρά αντιθέσεων.
[6] Κάνουμε μία υπόθεση εργασίας, λέγοντας πως το κόμμα απώλεσε την υποστήριξη ψηφοφόρων του, υποστηρικτών δια-ταξικής προέλευσης που έλκονταν από τον μεταρρυθμιστικό φιλευρωπαϊσμό του κόμματος και του Ζόραν Ζάεφ, εκεί όπου συνήθως (κάτι τέτοιο παρατηρήθηκε και σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης), το ρεύμα του φιλευρωπαϊσμού, αξιακά και πολιτικά, είναι περισσότερο έντονο: Στα αστικά κέντρα.
[7] Για υποστηρικτές του κόμματος που ανήκουν σε μερίδες της νέας μικροαστικής τάξης, η είσοδος της χώρας στον πολιτικο-στρατιωτικό συνασπισμό του ΝΑΤΟ δεν αρκεί, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να είναι το σημείο αναφοράς, λόγω της ελκτικότητας της, των δυνατοτήτων διασφάλισης της δημοκρατίας που προσφέρει, των προσδοκιών αλλαγής σε επιμέρους πεδία. Για αυτούς τους υποστηρικτές, ή αλλιώς, για ένα σημαντικό και διόλου ευκαταφρόνητο τμήμα τους, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η ένταξη σε αυτή, δύνανται να επιφέρουν μία θετική δυναμική που και θα αμβλύνει έως άρει παθογένειες και θα προωθήσει την ‘αλλαγής παραδείγματος’.
