Πληροφορηθήκαμε από τις ειδήσεις ότι το Νομοσχέδιο που προνοεί για τη δημιουργία των Επαρχιακών Οργανισμών Αυτοδιοίκησης με τη συγχώνευση των Συμβουλίων Αποχετεύσεων, των Συμβουλίων Υδατοπρομήθειας και των Οργανισμών Διαχείρισης Αποβλήτων και την προσθήκη στους Οργανισμούς αυτούς της αρμοδιότητας για πολεοδομικό σχεδιασμό, συζητείται κατ’ άρθρο στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εσωτερικών και βρίσκεται ουσιαστικά στο τελικό στάδιο έγκρισης του.
Μελετώντας το Νομοσχέδιο, ημερομηνίας 25 Ιανουαρίου 2021, το οποίο κατατέθηκε στη Βουλή, εντοπίζουμε σοβαρές αδυναμίες, προβληματικές διατάξεις και παρωχημένες πρόνοιες.
Σε μεγάλο βαθμό το Νομοσχέδιο αποτελεί μεταγλώττιση προνοιών παλαιών νομοθετημάτων, τα οποία ανάγονται στην εποχή της αγγλοκρατίας, όπως για παράδειγμα η αναφορά σε «90 εκατοστόμετρα» στο Μέρος 1, Άρθρο 2 του Νομοσχεδίου.
Από που προέρχονται τα 90 εκατοστά; Προφανώς αποτελούν αποικιοκρατικό κατάλοιπο και είναι η αντιστοιχία της «υάρδας» ή των «τριών πόδων» που αναφέρονται σε προηγούμενες νομοθεσίες. Κατά πάσαν πιθανότητα σχετίζεται με το πλάτος των πεζοδρομίων, το οποίο ήταν μια υάρδα επί αγγλοκρατίας, και η αναφορά στο ίδιο άρθρο σε «εξωτερική επιφάνεια τοίχου οικοδομής» προέρχεται προφανώς από την εποχή που οι τοίχοι των σπιτιών εφάπτονταν του συνόρου του οικοδομικού τεμαχίου και απείχαν μια υάρδα από τον δρόμο, δηλαδή στην «προ των δέκα πόδων εποχή!»
Πέραν όμως των πιο πάνω, τα οποία παραθέτω ως ενδεικτικά του τρόπου που το νομοσχέδιο ετοιμάστηκε και έτυχε εξεργασίας, υπάρχουν στο Νομοσχέδιο πολύ πιο σοβαρά θέματα, για τα οποία πιστεύω δεν έγινε η απαιτούμενη κριτική προσέγγιση, με πρόθεση τον εκσυγχρονισμό και την απλοποίηση της νομοθεσίας, ούτε επαρκής διαβούλευση με τους εμπλεκόμενους φορείς.
Στο Νομοσχέδιο δεν υπάρχουν ικανοποιητικές πρόνοιες για τη μεταβατική περίοδο και πρόνοιες για το χρόνο και τις διεργασίες που χρειάζονται έτσι ώστε να ολοκληρωθεί με επιτυχία αυτό το δύσκολο εγχείρημα. Απεναντίας, στα Άρθρα 101 και 102 του Νομοσχεδίου προνοείται ότι με την δημοσίευση του Νόμου καταργούνται άμεσα όλοι οι προηγούμενοι νόμοι και όλες οι αρμοδιότητες των Συμβουλίων Υδατοπρομήθειας και Αποχετεύσεων των Οργανισμών Διαχείρισης Αποβλήτων και των Τοπικών Αρχών, μεταφέρονται (ακαριαία!) στους νεοσύστατους Επαρχιακούς Οργανισμούς, με κίνδυνο οι οργανισμοί αυτοί να καταρρεύσουν κάτω από το βάρος της απότομης λειτουργικής και γεωγραφικής τους επέκτασης.
Στο Νομοσχέδιο δεν υπάρχουν ικανοποιητικές πρόνοιες για λειτουργικό και λογιστικό διαχωρισμό των δραστηριοτήτων των Επαρχιακών Οργανισμών έτσι ώστε να διασφαλίζεται η κοστοστρέφεια, να απαλείφεται το ενδεχόμενο σταυροειδών επιδοτήσεων και να εφαρμόζεται η ευρωπαϊκή αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει.» Ως προς τούτο θα πρέπει στο Νομοσχέδιο να διασφαλίζεται η λογιστική και λειτουργική αυτοτέλεια των επιχειρησιακών μονάδων του Οργανισμού (Υδατοπρομήθεια, Λύματα, Όμβρια, Στερεά Απόβλητα κτλ.)
Η προτεινόμενη στο Νομοσχέδιο σύνθεση των Διοικητικών Συμβουλίων (ΔΣ) των Επαρχιακών Οργανισμών δεν θα μπορούσε να ήταν πιο αναποτελεσματική. Οι οργανισμοί αυτοί, θα διαχειρίζονται τεράστια ποσά δημοσίου χρήματος, θα είναι βασικοί πυλώνες ανάπτυξης της επαρχίας τους και θα διαδραματίζουν καίριο ρόλο σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος και ποιότητας ζωής. Ως προς τούτο, τα μέλη των ΔΣ τέτοιων οργανισμών θα πρέπει να πληρούν κάποια ελάχιστα κριτήρια επιλογής, κάτι που στο Νομοσχέδιο απουσιάζει εντελώς. Επίσης στο ΔΣ των οργανισμών αυτών καλό θα είναι να συμμετέχουν και εκπρόσωποι της κεντρικής κυβέρνησης για να διασφαλίζεται η εφαρμογή της κυβερνητικής πολιτικής με ομοιόμορφο τρόπο σε όλη την επικράτεια της Δημοκρατίας.
Οι πρόνοιες για δημιουργία υπηρεσίας Εσωτερικού Ελέγχου των Οργανισμών αυτών είναι ανεπαρκείς, επικεντρώνονται στον οικονομικό και λογιστικό έλεγχο και αγνοούν ότι οι Οργανισμοί αυτοί είναι κυρίως τεχνικοί οργανισμοί με έντονο αναπτυξιακό προσανατολισμό και επομένως ο Τεχνικός Εσωτερικός Έλεγχος θα έπρεπε να είναι ένας βασικός πυλώνας της οργανωτικής δομής των Οργανισμών αυτών.
Οι πρόνοιες που περιλαμβάνονται στο Νομοσχέδιο για υποχρεωτική δημοσιοποίηση διαφόρων στοιχείων είναι προβληματικές σε σχέση με την προστασία του ανταγωνισμού, εμπιστευτικών εμπορικών πληροφοριών και προσωπικών δεδομένων καθώς επίσης και σε σχέση με αποκάλυψη πληροφοριών που αφορούν βασικές υποδομές του κράτους.
Η άμεση κατάργηση της δυνατότητας εξασφάλισης κρατικών εγγυήσεων για μεγάλα αναπτυξιακά έργα που θα κληθούν να υλοποιήσουν οι οργανισμοί αυτοί θα θέσει σε κίνδυνο και τη βιωσιμότητα τους και την δυνατότητα τους για εκτέλεση μεγάλων αναπτυξιακών έργων. Θα έπρεπε να υπάρχει μεταβατική περίοδος, για να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις στους Οργανισμούς αυτούς να μπορέσουν σταδιακά να δημιουργήσουν την απαιτούμενη οικονομική ευρωστία και να εξασφαλίζουν από μόνοι τους τις απαιτούμενες χρηματοδοτήσεις για τα μεγάλα αναπτυξιακά έργα.
Οι πρόνοιες του Νομοσχεδίου για υποχρεωτική διοχέτευση ομβρίων υδάτων και υδάτων επιφανείας σε χάνδακες ή υπονόμους αντίκειται στις σύγχρονες αντιλήψεις και στην πολιτική του ΣΑΛΑ για Αειφόρα Συστήματα Ομβρίων.
Πέραν των πιο πάνω ενδεικτικών σημείων, υπάρχουν πολλά άλλα θέματα στο Νομοσχέδιο για τα οποία θα έπρεπε να προηγηθεί μια εις βάθος συζήτηση με τους εμπλεκόμενους φορείς και ένας ειλικρινής και ανοικτός κοινωνικός διάλογος. Συναφώς αναφέρω ότι κανένας από τους 56 βουλευτές και κανένα από τα επτά κοινοβουλευτικά κόμματα δεν επικοινώνησε μαζί μας και η γνώμη μας δεν ζητήθηκε από κανένα που θα κληθεί να αποφασίσει για αυτό το σημαντικό για την ανάπτυξη της χώρας μας θέμα.
Μπορεί να απέχουμε μόλις μια «υάρδα» από τη μεταρρύθμιση αλλά απέχουμε επίσης και «πολλούς πόδας» από τη συμμετοχική δημοκρατία!
*Γενικός Διευθυντής Συμβουλίου Αποχετεύσεων Λεμεσού – Αμαθούντας
