Οι κοινωνίες ευημερούν όταν οι οικονομίες τους αναπτύσσονται με την αναβάθμιση του ανθρώπινου δυναμικού και των υπηρεσιών που παράγουν και εξάγουν. Ειδικότερα, εξελίσσονται και «επιβιώνουν» στην αγορά, στην οικονομία και στην κοινωνία όταν το ανθρώπινο δυναμικό παραμένει ανταγωνιστικό. Η τεχνολογία, το κεφάλαιο, οι θεσμοί και οι δεξιότητες που απαιτούνται για την αναβάθμιση του ανθρώπινου δυναμικού πρέπει να προσαρμόζονται. Αυτά είναι τα στοιχεία που προϋποθέτουν την ύπαρξη βιώσιμης ανάπτυξης.
Η αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού συνιστά προϋπόθεση για οικονομική ευημερία και πρόοδο. Αυτό σημαίνει αφενός ότι τα συστήματα εκπαίδευσης και κατάρτισης θα πρέπει να εφοδιάζουν το ανθρώπινο δυναμικό με τις γνώσεις και τις δεξιότητες που είναι απαραίτητες στην σύγχρονη εποχή, και αφετέρου ότι το ανθρώπινο δυναμικό θα πρέπει να αξιοποιείται με τον αποδοτικότερο δυνατό τρόπο.
Όσον αφορά την ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού, τα τελευταία χρόνια αυξάνεται η συμμετοχή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, γεγονός που θα μπορούσε να αξιολογηθεί θετικά, λαμβάνοντας υπόψη ότι το σύγχρονο περιβάλλον παραγωγής απαιτεί υψηλού επιπέδου γνώσεις και δεξιότητες. Όμως, η εξέλιξη αυτή δεν επαρκεί για την ανάπτυξη των γνώσεων και των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού, τις οποίες χρειάζονται οι σύγχρονες βιομηχανικές επιχειρήσεις, καθώς:
Η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση σπάνια επιλέγεται από τους νέους και συνήθως δεν συνιστά πρώτη επιλογή.
Το σύστημα εκπαίδευσης και κατάρτισης -ανεξαρτήτως βαθμίδας- δεν εφοδιάζει τους συμμετέχοντες με τις γνώσεις και ιδίως με τις δεξιότητες που είναι απαραίτητες σε ένα σύγχρονο περιβάλλον παραγωγής. Η διαπίστωση φαίνεται από την αντιμετώπιση δυσκολιών στην κάλυψη κενών θέσεων εργασίας, η οποία οφείλεται κυρίως στην έλλειψη κατάλληλων δεξιοτήτων. Επίσης σημαντικές ελλείψεις διαπιστώνουν οι επιχειρήσεις στις γνώσεις και δεξιότητες του ανθρώπινου δυναμικού τους.
Η συμμετοχή του ανθρώπινου δυναμικού σε προγράμματα διά βίου μάθησης είναι ιδιαίτερα χαμηλή. Αυτό σημαίνει ότι δεν επιτυγχάνεται επαρκώς η αναβάθμιση των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού (upskilling), η οποία είναι απαραίτητη σε ένα περιβάλλον ραγδαίων τεχνολογικών αλλαγών.
Επιπλέον, το ανθρώπινο δυναμικό δεν αξιοποιείται αποδοτικά. Υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις όπου εργαζόμενοι απασχολούνται σε θέσεις εργασίας για την κάλυψη των οποίων απαιτούνται χαμηλότερου επιπέδου προσόντα. Παράλληλα, πολλοί απόφοιτοι της Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης απασχολούνται σε θέσεις εργασίας που δεν ανήκουν στο γνωστικό πεδίο των σπουδών τους. Αυτό σημαίνει ότι πραγματοποιείται σπατάλη ανθρώπινων πόρων (brain waste) που συχνά οδηγεί και στη διαρροή καταρτισμένου ανθρώπινου δυναμικού (brain drain).
Η Ομοσπονδία Εργοδοτών και Βιομηχάνων (ΟΕΒ) έχει προτείνει μια σειρά πολιτικών για την αποτελεσματικότερη ανάπτυξη και αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού στην εποχή της Τέταρτης Βιομηχανικής Επανάστασης. Αυτές, μεταξύ άλλων, αφορούν στην ανάπτυξη των οριζόντιων και ψηφιακών δεξιοτήτων καθώς και των γνώσεων STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics), στην ανάπτυξη της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, στην εφαρμογή μεθόδων μάθησης με βάση την εργασία (μαθητεία, πρακτική άσκηση κ.λπ.), στον σχεδιασμό σύγχρονων προγραμμάτων αναβάθμισης δεξιοτήτων και κυρίως στη σύνδεση των προγραμμάτων εκπαίδευσης και κατάρτισης με τις ανάγκες της σύγχρονης παραγωγής και υπηρεσίας.
* Λειτουργός, Τμήμα Μελετών Κατάρτισης & Ευρωπαικών Προγραμμάτων ΟΕΒ
