Στις 21/2/2019, ενεργώντας ως δικηγόρος, παραβρέθηκα μετά από πρόσκληση ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Θεσμών και συμμετείχα μαζί με τον πελάτη μου ενεργά, με κατάθεση υπομνήματος, το οποίο επεξήγησα, σε σχέση με τις πολύ σοβαρές καταγγελίες του πελάτη μου.

Οι καταγγελίες, οι οποίες είχαν ήδη διαβιβαστεί στην Ελεγκτική Υπηρεσία, αξιολογήθηκαν και αντιμετωπίστηκαν ως πολύ σοβαρές από τον ίδιο τον Γενικό Ελεγκτή, ο οποίος και τις μετέφερε αυτούσιες ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής.

Ως καταγράφεται στον Φιλελεύθερο στις 12/2/2019 «την κήρυξη του υπαλλήλου του Κτηματολογίου Λεμεσού που κατήγγειλε εξυπηρέτηση εταιρειών, παρατυπίες και παρανομίες ως “μάρτυρα δημοσίου συμφέροντος” ζήτησε ο δικηγόρος του, Μιχάλης Παρασκευάς, από τον υπουργό Εσωτερικών».

Σε επιστολή, η οποία διαβιβάστηκε χθες στη Βουλή, αναφέρεται πως ο υπό αναφορά υπάλληλος «έχει υποβάλει καταγγελίες σε όλα τα αρμόδια τμήματα του Κτηματολογίου και σε όλες τις σχετιζόμενες υπηρεσίες, τηρώντας τις όποιες προβλεπόμενες διαδικασίες υπάρχουν. Οι καταγγελίες αφορούν σοβαρά κρούσματα διαφθοράς αλλά και ζητήματα που αφορούν θέματα ασφάλειας και υγείας στο Κτηματολόγιο, καθώς επίσης και θέματα σε σχέση με απαράδεκτες συμπεριφορές ανώτερων λειτουργών έναντι του προσωπικού του Κτηματολογίου Λεμεσού αλλά και ευρύτερα».

Προστίθεται δε, πως «ουδεμία ανταπόκριση βρήκε και ως εκ τούτου, ως ευσυνείδητος δημόσιος λειτουργός, μη μπορώντας να αποδεχτεί τα όσα ήταν εις γνώσιν του, εξαναγκάστηκε να ενεργήσει πλέον ως μάρτυρας δημοσίου συμφέροντος και να αποταθεί στους ελεγκτικούς μηχανισμούς της Κυπριακής Δημοκρατίας, με λεπτομερείς τεκμηριωμένες αναφορές που αφορούν το ως άνω αναφερόμενο θέμα. 

Στη συνεδρία μεταφέρθηκαν καταγγελίες στις οποίες επανειλημμένα -όπως λέχθηκε- προέβη ο λειτουργός του Κτηματολογίου, αλλά, όπως ο ίδιος υποστήριξε, δεν αντιμετωπίστηκαν και ότι ήταν θύμα αντεκδίκησης, όπως ανέφερε ο δικηγόρος του».

Σε άρθρο του Φιλελεύθερου στις 21/2/19 καταγράφονται τα όσα λέχθηκαν στην Βουλή:

«Οι καταγγελίες, 24 τον αριθμό, μεταβιβάστηκαν στην Ελεγκτική Υπηρεσία, με τον Γενικό Ελεγκτή Οδυσσέα Μιχαηλίδη να ζητά από το Υπουργείο Εσωτερικών τη διενέργεια ανεξάρτητης διοικητικής έρευνας, της οποίας η Υπηρεσία θα ελέγξει τα αποτελέσματα. Ειδικότερα, ο κ. Μιχαηλίδης ανέφερε ότι εξετάστηκαν προκαταρκτικά καταγγελίες παράνομης και παράτυπης καταβολής οδοιπορικών, υπερωριών, θέματα συγκάλυψης μη προσέλευσης στην εργασία, εύνοια σε συγκεκριμένους επιχειρηματίες».

Σε άλλη περίπτωση, σύμφωνα πάντα με τον κ. Μιχαηλίδη, εξετάστηκε υπόθεση ενδεχόμενης ευνοιοκρατικής μεταχείρισης, που αφορά εκτίμηση χωραφιού στον Ύψωνα, ενώ μέσα στο εν λόγω τεμάχιο υπήρχε σπίτι πολυτελείας. Είπε, επίσης, πως μετά από έρευνα διαπιστώθηκε ότι ενώ στο φάκελο υπήρχε καταγραφή ότι είχε γίνει επί τόπου από τον συγκεκριμένο λειτουργό πριν το 2013, αλλά ο υπάλληλος ξέχασε να ενημερώσει τον φάκελο.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ο ιδιοκτήτης του ακινήτου, «αντί να πληρώσει €9.000 φόρο πλήρωσε €3.000». Άρα, πρόσθεσε, υπάρχει βάσιμο στην καταγγελία».

Γεγονότα και καταγγελίες σαν αυτές, φέρνουν στο προσκήνιο επιτακτικά το ζήτημα της προστασίας των λεγόμενων whistleblowers ή πολύ καλύτερα της προστασίας των μαρτύρων/καταγγελλόντων δημοσίου συμφέροντος.

Τα πρόσφατα σκάνδαλα όπως το Dieselgate, τα LuxLeaks, τα «Panama Papers», τα «Pandora Papers», οι αποκαλύψεις για την Cambridge Analytica, κατέδειξαν ότι οι μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην αποκάλυψη παράνομων δραστηριοτήτων που βλάπτουν το δημόσιο συμφέρον και την ευημερία των πολιτών και της κοινωνίας μας.

Το Συμβούλιο της Ευρώπης έχει, μέχρι τώρα, κάνει σημαντικά βήματα υπέρ της προστασίας των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος με πιο σημαντικό το κείμενο του Σύσταση του 2014 από την Επιτροπή των Υπουργών προς τα κράτη μέλη.

Ένα σημαντικότατο βήμα, όμως, έχει ήδη κάνει το ΕΔΑΔ με την απόφασή του στην υπόθεση Guja κατά Μολδαβίας, υπό το άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) το οποίο κατοχυρώνει την προστασία της ελευθερίας της έκφρασης.

Το ΕΔΑΔ αποφάσισε ότι, για να αναγνωριστεί ένας εργαζόμενος ως μάρτυρας δημοσίου συμφέροντος, θα πρέπει να πληροί έξι κριτήρια:

 – Το πρώτο κριτήριο είναι ο τρόπος με τον όποιο δόθηκε η πληροφορία. Το ΕΔΑΔ εξήγησε πως ο μάρτυρας δημοσίου συμφέροντος πρέπει πρώτα να απευθύνει το παράπονό του μέσα στον χώρο που εργάζεται. Αν αυτό δεν είναι εφικτό, τότε θα μπορεί να απευθύνεται στις δημόσιες αρχές όπως ο Γενικός Εισαγγελέας και αν και αυτό δε μπορεί να γίνει, θα μπορεί να δίνει την πληροφορία στο γενικό κοινό απευθείας (στα ΜΜΕ ή στο διαδίκτυο).

 – Το δεύτερο κριτήριο είναι το ενδιαφέρον που έχει η πληροφορία για το γενικό κοινό. Το ΕΔΑΔ σημείωσε πως το ενδιαφέρον του κοινού για μια πληροφορία, αρκετές φορές, ξεπερνάει το νόμιμο καθήκον για το απόρρητο. Σε σχετική υπόθεση έκρινε πως η πληροφορία που δόθηκε στο κοινό είναι πολύ σημαντική και ξεπερνάει το απόρρητο που έπρεπε να σεβαστεί.

 – Το τρίτο κριτήριο είναι η αυθεντικότητα της πληροφορίας.

 – Το τέταρτο κριτήριο είναι να αξιολογηθεί η ζημία που προκλήθηκε, από τη διαρροή της πληροφορίας, στη δημοσία αρχή και κατά πόσο το ενδιαφέρον του κοινού υπερβαίνει τη ζημία που προκλήθηκε. Σε σχετική υπόθεση, το ΕΔΑΔ έκρινε πως αντικειμενικά υπήρξε ζημία στην πίστη του κοινού προς τον θεσμό της δικαιοσύνης αλλά και ως προς την πολιτική εξουσία. Βέβαια, η σημαντικότητα της πληροφορίας (διαφθορά στον πολιτικό κόσμο) υπερέχει της προκληθείσας ζημίας.

 – Το πέμπτο κριτήριο είναι η καλή πίστη. Ο μάρτυρας δημοσίου συμφέροντος θα πρέπει να καταγγέλλει καλή τη πίστει. Ο μάρτυρας δεν θα πρέπει να έχει κάποιο όφελος από τη διαρροή της πληροφορίας και δε θα πρέπει να έχει κίνητρα εκδίκησης. Εν προκειμένω, το ΕΔΑΔ έκρινε πως ο ενάγων δεν είχε κάποιο όφελος ούτε κάποιο κίνητρο εκδίκησης και έδωσε τις πληροφορίες καλή τη πίστει.

Η ΕΕ ψήφισε ήδη την  Οδηγία  2019/1937, ημερομηνίας 23/10/2019, σχετικά με την προστασία των προσώπων που αναφέρουν παραβιάσεις του δικαίου ΕΕ που έχει ως σκοπό την θέσπιση κανόνων και διαδικασιών οι οποίες αποσκοπούν στην προστασία των «πληροφοριοδοτών δημόσιου συμφέροντος». H Οδηγία τέθηκε σε ισχύ στις 16/12/2019, και τα Κράτη Μέλη της ΕΕ πρέπει να την υιοθετήσουν στο εσωτερικό τους δίκαιο μέχρι τις 17/12/2021.

Ως εκ τούτου, υπό αυτά τα δεδομένα, θα πρέπει ΑΜΕΣΑ και πάντως πριν τις 17/12/2021, η Κύπρος να προχωρήσει και να ψηφίσει σχετική νομοθεσία η οποία θα καθορίσει ασφαλείς διαύλους για την υποβολή αναφορών τόσο εντός ενός οργανισμού στον οποίο ανήκει ο εργαζόμενος/μάρτυρας, όσο και στις δημόσιες αρχές. Θα πρέπει να θέσει δικλείδες ασφαλείας έναντι απόλυσης, υποβιβασμού και άλλων μορφών αντιποίνων και να ορίζει υποχρέωση των κρατικών φορέων να ενημερώνουν τους πολίτες και να παρέχουν κατάρτιση για τις δημόσιες αρχές σχετικά με τον τρόπο χειρισμού των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος.

* Advocates-Legal Consultants