«Θέλουμε να συνεχίσουμε να ζούμε καλά και με ασφάλεια σε αυτόν τον πλανήτη;» Όταν η Πρόεδρος Φον Ντερ Λάιεν έθετε αυτό το ερώτημα σε ανύποπτο χρόνο το 2019, πολλοί είχαν ακόμα αμφιβολίες. Σήμερα, μετά τις καταστροφικές πλημμύρες σε Βέλγιο, Γερμανία και Ολλανδία, με τις τραγικές απώλειες σε ζωές, τους καύσωνες με θερμοκρασίες ρεκόρ σε Καναδά, Σιβηρία και άλλες περιοχές του πλανήτη, τις πυρκαγιές στην Κύπρο και εκατοντάδες άλλα παραδείγματα, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι «η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει μια υπαρξιακή απειλή».
Τη χρονιά που μας πέρασε, μπορεί ως Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επικεντρώσαμε στο άμεσο, στο να σώσουμε τις ζωές των Ευρωπαίων πολιτών που κινδυνεύουν από την πανδημία του COVID-19. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι ξεχάσαμε, ή χάσαμε τον προσανατολισμό μας σε σχέση με τη μεγάλη εικόνα: τα ορυκτά καύσιμα έχουν φτάσει στα όριά τους, ο πλανήτης έχει φτάσει στα όριά του, το περιβαλλοντικό διακύβευμα είναι εξίσου μεγάλο και δεν θα φύγει από το προσκήνιο ούτε σε ένα, ούτε σε δύο, ούτε σε δέκα και είκοσι χρόνια.
Υπάρχει όμως εμβόλιο, για το οποίο μπορεί να συμφωνήσουν ακόμη και οι αντιεμβολιαστές. Τον περασμένο Δεκέμβρη, η Ευρωπαϊκή Ένωση στο ανώτατο επίπεδο, δηλαδή οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων των κρατών μελών της ΕΕ (περιλαμβανομένης της Κύπρου) πήραν μια ιστορική απόφαση: ότι εμείς οι 27 θα είμαστε κλιματικά ουδέτεροι ως το 2050 και, πολύ νωρίτερα, στο τέλος αυτής, της τρέχουσας δεκαετίας (2030) θα έχουμε μειώσει τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου 55% κάτω από τα επίπεδα της χρονιάς αναφοράς 1990.
Όπως είχε προειδοποιήσει και ο Αντιπρόεδρος Τίμμερμανς αν συνεχίσουμε να καταναλώνουμε με τους σημερινούς ρυθμούς, το 2050 θα χρειαζόμαστε τρεις πλανήτες και δυστυχώς έχουμε μόνο έναν.
Η προσαρμογή όμως δεν είναι όπως κάποιοι ισχυρίζονται ένα “πικρό ποτήρι”, μια αναγκαιότητα: θα αποτελέσει κινητήρια δύναμη για νέες οικονομικές ευκαιρίες. Ούτε όμως και να την πληρώσουν οι ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, ή όσοι δεν έχουν την ευχέρεια της επένδυσης που έχει στραμμένο το βλέμμα στο μέλλον.
Με τη συμφωνία του περασμένου καλοκαιριού για το Next Generation EU, μπήκαν τα θεμέλια, ώστε να λύσουμε δύο προβλήματα με το ίδιο φάρμακο. Τα χρήματα που θα δαπανήσουμε για να πληρώσουμε το δρόμο μας προς την ανάπτυξη, θα μεταμορφώσουν και την οικονομία.
Με το πακέτο που υιοθέτησε και προτείνει το Κολέγιο των Επιτρόπων, Fitfor55 – Εκπλήρωση των κλιματικών φιλοδοξιών για την οικονομία και την κοινωνία της ΕΕ (europa.eu), τώρα έχουμε τον οδικό χάρτη για να πάμε εκεί. Έναν οδικό χάρτη που πιάνει κάθε πτυχή της πλέον πολύπλοκης κλιματικής εξίσωσης.
Αυτό δεν είναι απλά μια θεωρία: όταν κάθε στέγη στην Κύπρο γεμίσει με φωτοβολταϊκά στοιχεία, όταν κάθε γειτονιά θα έχει σταθμούς φόρτισης ηλεκτρικών αυτοκινήτων, όταν αλλάξει ο τρόπος που δουλεύουμε, παράγουμε, τη διαφορά δεν θα καταγράψει κάποιος λογιστής σε θεωρητικούς δείκτες. Αντιθέτως θα τη δει στην τσέπη του, στο λογαριασμό του ρεύματος, στο κόστος μετακινήσεων, στην αξία της εργασίας του και στην απτή καθημερινή ποιότητα της ζωής του ο πολίτης και ειδικά ο μη προνομιούχος.
Το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, κομβικό στοιχείο της πρότασης θα χρηματοδοτείται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, χρησιμοποιώντας ποσό ισοδύναμο με το 25% των αναμενόμενων εσόδων από την εμπορία εκπομπών από τα κτίρια και τα καύσιμα οδικών μεταφορών. Θα παράσχει χρηματοδότηση ύψους 72,2 δισ. ευρώ στα κράτη μέλη για την περίοδο 2025-2032, βάσει στοχευμένης τροποποίησης του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου. Με πρόταση άντλησης πόρων από την αντίστοιχη χρηματοδότηση των κρατών μελών, το Ταμείο θα κινητοποιήσει 144,4 δισ. ευρώ για μια κοινωνικά δίκαιη μετάβαση.
Πώς θα το κάνουμε:
1. Μεταξύ πολλών άλλων, επικαιροποιούμε τους από εικοσαετίας κανόνες μας για τη φορολόγηση της ενέργειας, ώστε να ενθαρρύνουμε τη χρήση πιο οικολογικών καυσίμων και να μειώσουμε τον επιβλαβή φορολογικό ανταγωνισμό στον τομέα της ενέργειας.
2. Προτείνουμε μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα, που θα ευθυγραμμίσει την τιμή των εκπομπών CO2 επί των εισαγωγών με εκείνη που ισχύει εντός της ΕΕ. Ο εν λόγω μηχανισμός, με πλήρη σεβασμό των δεσμεύσεών μας στο πλαίσιο του ΠΟΕ, θα διασφαλίσει ότι η κλιματική φιλοδοξία μας δεν υπονομεύεται από ξένες εταιρείες που υπόκεινται σε πιο χαλαρές περιβαλλοντικές απαιτήσεις.
3. Μετατρέπουμε την εξέλιξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε επανάσταση και να διασφαλίσουμε ότι δεν θα σπαταληθεί ενέργεια στην πορεία.
4. Στηρίζουμε τη μετάβαση του τομέα των μεταφορών σε ένα σύστημα ανθεκτικό στις μελλοντικές εξελίξεις.
5. Δημιουργούμε μια αγορά βιώσιμων εναλλακτικών καυσίμων και τεχνολογιών χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών, ενώ παράλληλα θα δημιουργήσουμε τις κατάλληλες υποδομές ώστε να εξασφαλίσουμε την ευρεία υιοθέτηση οχημάτων και σκαφών μηδενικών εκπομπών. Όλα τα νέα οχήματα που θα κυκλοφορούν στην ΕΕ μετά το 2035 θα είναι μηδενικών εκπομπών.
6. Η νέα κοινή γεωργική πολιτική γίνεται ευκαιρία για πιο στοχευμένη στήριξη στους δασοκόμους μας και για τη βιώσιμη ανάπτυξη των δασών μας.
Αυτά είναι μερικά μόνο τμήματα ενός ολιστικού πλάνου που απαντάει σε κάθε πτυχή της γιγάντιας αυτής πρόκλησης. Αυτή είναι ίσως η τελευταία φορά που καλούμαστε να διαλέξουμε «ή τώρα ή ποτέ».
*Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Κύπρο
