Μέσα στα πολλά σχόλια για τα αποτελέσματα των τελευταίων βουλευτικών εκλογών προβλήθηκε από πολλούς το παράξενο φαινόμενο να εκλέγεται βουλευτής άτομο με 200-300 σταυρούς προτίμησης και να αποτυγχάνουν άτομα με χιλιάδες σταυρούς προτίμησης, άλλου κόμματος φυσικά. Ένας που βλέπει μόνο τους αριθμούς και έχοντας υπόψη τη βασική αριθμητική τους αξία, το βρίσκει παράλογο και αντιδημοκρατικό.
Φυσικά δεν συμβαίνει αυτό. Το φαινόμενο είναι αποτέλεσμα του συστήματος της απλής ή ενισχυμένης αναλογικής, που δίνει την ευκαιρία σε κόμματα ή μεμονωμένα άτομα, τα οποία επιτυγχάνουν να κερδίσουν ψήφους, και όχι σταυρούς προτίμησης, ίσους με το εκλογικό μέτρο σε μια επαρχία, να κερδίζουν μία έδρα από την πρώτη κατανομή. Αν ένα κόμμα κερδίζει παγκυπρίως το διπλάσιο του εκλογικού μέτρου, (3,6%) τότε κερδίζει τουλάχιστον μία έδρα στη δεύτερη κατανομή. Η έδρα αυτή μπορεί να είναι διαθέσιμη σε επαρχία όπου έχει πολύ μικρό ποσοστό και διασκορπισμένους σταυρούς προτίμησης, ώστε ο υποψήφιός του να εκλέγεται με πολύ μικρό αριθμό σταυρών προτίμησης.
Αυτό είναι μεν παράδοξο, όμως είναι δίκαιο, όπως δίκαιο σύστημα είναι και το αναλογικό, που εξασφαλίζει έδρες στα μικρά κόμματα, τα οποία διαφορετικά δεν θα μπορούσαν να κερδίσουν έδρα. Για να τερματιστεί αυτό το παράξενο ή παράλογο, όπως το αποκαλούν, αποτέλεσμα, θα πρέπει να επανέλθουμε στο πλειοψηφικό σύστημα. Αυτό το σύστημα όμως, που ίσχυε για τις βουλευτικές εκλογές μέχρι το 1976, ήταν αντιδημοκρατικό και άδικο. ΟΙ βουλευτές εκλέγονταν με απλή πλειοψηφία. Δεν υπήρχε εκλογικό μέτρο. Δεν υπήρχε αναλογική εκπροσώπηση και ακόμα και μεγάλα κόμματα αποκλείονταν από την βουλή. Ετσι το πλειοψηφικό έχει καταργηθεί. Τώρα με το αναλογικό σύστημα είναι εξασφαλισμένη μια μεγάλη αντιπροσωπευτική συμμετοχή των κομμάτων στην βουλή.
Ένα άλλο αίτημα των πολιτών, που το υποβάλλουν όποτε έχουμε εκλογές, αλλά και σε άλλες περιπτώσεις, είναι η εφαρμογή της οριζόντιας ψηφοφορίας. Έχω τη γνώμη ότι η οριζόντια ψηφοφορία δεν είναι κάτι που μπορεί να εφαρμοστεί με το απλό δικαίωμα στον ψηφοφόρο να ψηφίζει ένα κόμμα, αλλά να κατανέμει τους σταυρούς προτίμησης σε υποψηφίους διαφόρων κομμάτων ή και ανεξάρτητους. Σε τέτοια περίπτωση, ο ψηφοφόρος θα είχε ψήφο με μεγαλύτερη δύναμη από εκείνον που ψήφιζε ένα κόμμα ή τοποθετούσε τους σταυρούς προτίμησης που δικαιούται σε υποψηφίους ενός κόμματος. Από τη στιγμή που επιλέγεις ένα κόμμα, εξαντλείς όλο το δικαίωμα ψήφου. Κάθε σταυρός προτίμησης σε υποψήφιο άλλου κόμματος θα αποτελούσε αύξηση της ψήφου σε περισσότερο από μία ψήφο. Οι ψηφοφόροι δηλαδή θα μπορούσαν να αυξήσουν την επίδραση της ψήφου τους. Επομένως, θα πρέπει να ληφθεί πρόνοια ώστε η ψήφος να είναι ίση για όλους. Υπάρχει όμως κι ένα άλλο πρόβλημα. Τα μεγάλα οργανωμένα κόμματα θα μπορούσαν, δίνοντας οδηγίες, να καθορίζουν ποιοι υποψήφιοι θα εκλέγονταν από τα αντίπαλα κόμματα. Για τούτο είναι παράλογο κάποιος να δίνει μία ψήφο στο κόμμα του και να έχει την ευχέρεια να δίνει σταυρούς προτίμησης σε υποψηφίους άλλων κομμάτων. ‘Ετσι καταργείται η αρχή «ένας άνθρωπος μία ψήφος»
Έχοντας υπόψη την παραδοξότητα που θεωρούν πολλοί ότι υπάρχει σήμερα, αλλά και την απαίτηση για οριζόντια ψηφοφορία, ως απλός ενεργός πολίτης θέλω να διατυπώσω κάποιες απόψεις.
Το εκλογικό σύστημα της απλής αναλογικής είναι το καλύτερο και είναι λάθος η αντικατάστασή του. Βελτιώσεις μπορεί να γίνουν, αλλά στην ουσία η αναλογική εκπροσώπηση θα πρέπει να παραμένει. Η δική μου εισήγηση είναι να καταργηθεί το τετραγωνάκι κάτω από τον συνδυασμό του κόμματος. Ο ψηφοφόρος δεν θα ψηφίζει κόμμα, αλλά θα δίνει σταυρό προτίμησης σε υποψηφίους διαφόρων κομμάτων, εισηγούμαι μέχρι τέσσερις. Δηλαδή κάθε ψηφοφόρος θα μπορεί να δίνει σταυρό προτίμησης σε τέσσερις υποψηφίους, είτε του ιδίου κόμματος (οπότε θα μετρούν ως μία ψήφος για το κόμμα), είτε σε υποψηφίους διαφόρων κομμάτων, οπότε κάθε σταυρός θα μετρά ως το ένα τέταρτο της ψήφου για το κόμμα.
Από την καταμέτρηση των σταυρών που σημειώνονται στους υποψηφίους κάθε κόμματος θα γίνεται η κατάταξη και ο υπολογισμός των ποσοστών των κομμάτων και θα καθορίζονται οι έδρες που κερδίζει το κάθε κόμμα από την πρώτη κατανομή. Το εκλογικό μέτρο θα είναι το πηλίκο των σταυρών προτίμησης διά του αριθμού των εγκύρων ψηφοδελτίων, όπως τώρα. Οι έδρες θα κατανέμονται στα κόμματα και στους υποψηφίους με τη σειρά των σταυρών προτίμησης που πήραν στο ψηφοδέλτιο του κόμματός τους. Με τον ίδιο τρόπο, όπως και τώρα, θα γίνεται η δεύτερη κατανομή και η δεύτερη φάση της δεύτερης κατανομής. Φυσικά και πάλι θα εκλέγονται υποψήφιοι με μικρό αριθμό σταυρών προτίμησης. Αυτή είναι απλή ή ενισχυμένη αναλογική, που είναι το πιο δίκαιο σύστημα.
Με την εισήγησή μου μετατοπίζεται η έμφαση από την ψήφο στο κόμμα στον σταυρό προτίμησης, που αποκτά την κύρια σημασία στη διαδικασία κατανομής των ποσοστών των κομμάτων και των εδρών, καθώς και στον καθορισμό των υποψηφίων που καταλαμβάνουν τις έδρες. Η εισήγησή μου εισάγει επίσης την οριζόντια ψηφοφορία, διατηρώντας το αξίωμα «ένας άνθρωπος, μία ψήφος», διαιρεμένη σε 4/4, χωρίς όμως ο κομματικός ψηφοφόρος, αν δίνει την ψήφο του με τέσσερις σταυρούς στο κόμμα του, να μην έχει περίσσευμα σταυρών για οριζόντια ψηφοφορία.
Αντιλαμβάνομαι ότι ένα μειονέκτημα της εισήγησής μου είναι ότι η καταμέτρηση των σταυρών για κάθε υποψήφιο και για τα κόμματα θα είναι χρονοβόρα και δεν θα μπορούν να ανακοινώνονται τα ποσοστά των κομμάτων πριν τελειώσει ολόκληρη η καταμέτρηση. Όμως αξίζει τον κόπο, εφόσον ικανοποιεί το αίτημα των πολιτών για οριζόντια ψηφοφορία, χωρίς να καταργεί τα κόμματα και την οντότητά τους μέσα στην εκλογική διαδικασία και την αναλογική εκπροσώπησή τους στη Βουλή με πιο δίκαιο τρόπο.
