H Τουρκία εκμεταλλεύεται μια περίοδο διεθνούς αστάθειας και αδυναμίας των πολυμερών θεσμών για να προωθήσει πιο επιθετικά τις διεκδικήσεις της στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Άγκυρα παρατηρεί ότι ολοένα και περισσότερο οι μεγάλες δυνάμεις επιβάλλουν πολιτικές μέσω της ισχύος και όχι μέσω της αυστηρής τήρησης του διεθνούς δικαίου. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον θεωρεί πως ανοίγεται ένα παράθυρο ευκαιρίας για την προώθηση της στρατηγικής της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Βεβαίως πρέπει να τονιστεί ότι άλλο πράγμα είναι η διαπίστωση ότι η Τουρκία προωθεί το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και άλλο η βεβαιότητα ότι η στρατηγική αυτή αποτελεί άμεση μεταφορά ισραηλινών ή αμερικανικών προτύπων.
Στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο το βασικό αντικείμενο της διαφοράς αφορά την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, την υφαλοκρηπίδα, την ΑΟΖ και την ερμηνεία κανόνων του Δικαίου της Θάλασσας.
Οι σχέσεις Τουρκίας, ΗΠΑ, Ισραήλ, Ευρωπαϊκής Ένωσης, ΝΑΤΟ και περιφερειακών δυνάμεων χαρακτηρίζονται από συγκρούσεις συμφερόντων, αντιφάσεις και μεταβαλλόμενες ισορροπίες. Η υπόθεση ότι υπάρχει μια σχεδόν γραμμική μεταφορά πολιτικών μοντέλων από τη Δυτική Όχθη και το Ορμούζ προς το Αιγαίο δεν είναι φυσικά ένα συμπέρασμα που προκύπτει αναγκαστικά.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες προχώρησαν σε μονομερείς ενέργειες ελέγχου της ναυσιπλοΐας και κατασχέσεων πλοίων, παρουσιάζοντας αυτές τις ενέργειες ως παράδειγμα μιας πολιτικής όπου η στρατιωτική και οικονομική ισχύς υπερισχύει των διεθνών κανόνων. Μπορεί η στάση αυτή να μεταδίδει το μήνυμα ότι ένα ισχυρό κράτος είναι σε θεση να να επιβάλλει τις επιδιώξεις του ακόμη και χωρίς ευρύτερη διεθνή συναίνεση, όμως όπως ήδη έχουμε πει στην πραγματικότητα, τα κράτη δεν αποκτούν αυτομάτως νομικά δικαιώματα επειδή κάποια άλλη χώρα παραβίασε κανόνες δικαίου αλλού. Το διεθνές δίκαιο δεν λειτουργεί με τον τρόπο του εθιμικού δικαίου στο εσωτερικό ενός κράτους, όπου μια πρακτική μπορεί εύκολα να δημιουργήσει δεσμευτικό προηγούμενο.
Η Τουρκία αποκτά παντως μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση για να εφαρμόσει δικές της μονομερείς πολιτικές στην Ανατολική Μεσόγειο. Ηδη παρεμποδίζει διαδικασίες ποντισης ηλεκτρικών καλωδίων, αμφισβητεί τις ενεργειακές έρευνες και χρησιμοποιεί μέσα στρατιωτικής αποτροπής προκειμένου να αποθαρρύνει δραστηριότητες που θεωρεί αντίθετες προς τα συμφέροντά της. Εφαρμόζει δηλαδή μια στρατηγική «ναυτικής άρνησης πρόσβασης» (Sea Denial), προσπαθώντας να αυξήσει το πολιτικό και οικονομικό κόστος κάθε δραστηριότητας που δεν εγκρίνει.
Το σημαντικότερο γεγονός, καταγράφεται τον Μαιο καί είναι αναμφίβολα η παρουσίαση, του νέου τουρκικού σχεδίου νόμου για τις θαλάσσιες ζώνες. Το νομοσχέδιο αυτό αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη προσπάθεια να μεταφερθεί το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» από το επίπεδο της στρατηγικής θεωρίας στο επίπεδο της κρατικής νομοθεσίας. Με αυτόν τον τρόπο η Τουρκία επιδιώκει να καταστήσει τις διεκδικήσεις της μόνιμο στοιχείο της κρατικής πολιτικής και δεν είναι μια ακόμα επιλογή μιας συγκεκριμένης κυβέρνησης.
Το νέο νομοθετικό πλαίσιο νομιμοποιεί στο εσωτερικό της Τουρκίας το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο και προβάλλει τουρκικές αξιώσεις που περιορίζουν δραστικά την επήρεια ελληνικών νησιών, ιδιαίτερα του Καστελόριζου αλλά και της Κρήτης. Η Άγκυρα επιχειρεί να δημιουργήσει ένα εναλλακτικό νομικό πλαίσιο, σύμφωνα με το οποίο τα ελληνικά νησιά δεν δικαιούνται πλήρη υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ.
Θεωρεί πρακτικα πως τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου βρίσκονται πάνω στην προέκταση της ανατολικής υφαλοκρηπίδας της Ανατολίας και γι’ αυτό δεν θα πρέπει να έχουν πλήρη θαλάσσια δικαιώματα.
Ένα ακόμη γεγονός που καταγράφεται είναι η εξουσιοδότηση της τουρκικής κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας TPAO να πραγματοποιεί έρευνες και γεωτρήσεις σε θαλάσσιες περιοχές που η Ελλάδα και η Κύπρος θεωρούν ότι ανήκουν στη δική τους υφαλοκρηπίδα ή ΑΟΖ. Η Τουρκία δημιουργεί με αυτόν τον τρόπο πρακτικά τετελεσμένα, καθώς αποκτά φυσική παρουσία σε αμφισβητούμενες περιοχές και επιχειρεί να θεμελιώσει δικαιώματα μέσω της πραγματικής δραστηριότητας.
Για ότι αφορά τις υπερπτήσεις, τις παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου, τις παρενοχλήσεις πλοίων και τις κινήσεις του τουρκικού λιμενικού είναι ακριβως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής πίεσης. Ο στόχος αυτών των ενεργειών είναι εκτός από στρατιωτικός και ψυχολογικός, προκειμένου να καλλιεργηθεί η εντύπωση ότι ορισμένες περιοχές του Αιγαίου αποτελούν αμφισβητούμενες ή «γκρίζες ζώνες».
Η Ελλάδα έχει υποτιμήσει τον κίνδυνο που δημιουργεί αυτή η σταδιακή συσσώρευση τετελεσμένων με την Τουρκία να μην επιδιώκει απαραίτητα μια άμεση στρατιωτική αναμέτρηση, αλλά μια μακροχρόνια διαδικασία κατά την οποία οι μονομερείς διεκδικήσεις μετατρέπονται σταδιακά σε πολιτικά, επιχειρησιακά και νομικά δεδομένα.
Ο πραγματικός στόχος της Άγκυρας είναι να μεταβάλει σταδιακά το status quo στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, έτσι ώστε μελλοντικά οι τουρκικές θέσεις να εμφανίζονται ως ήδη παγιωμένη πραγματικότητα και να μην έχουν τι στάτους των νέων διεκδικήσεων.
