Οι εκλογές αυτές ανέδειξαν τη δύναμη και την αντοχή του συστήματος που διατηρείται αλώβητο. Ο θόρυβος για ανατροπή του πολιτικού σκηνικού, πιθανόν και κατευθυνόμενος, μάλλον στόχευε το αντίθετο και το πέτυχε. Η «επανάσταση» μέσω των βουλευτικών εκλογών απέτυχε! Mea culpa, έπεσα και εγώ σε αυτή την παγίδα. Δεν είχα φυσικά την αυταπάτη ότι οι εκλογές θα σάρωναν τα πάντα, αλλά επί της ουσίας όχι μόνο δεν άλλαξε τίποτε αλλά γίνεται και προσπάθεια μετεκλογικά να ξεπλυθεί το αμαρτωλό παρελθόν, γίνεται λόγος για υπερβολές και τοξικότητα, η διαφθορά υποβαθμίζεται σε πλημμέλημα, η απαξίωση των θεσμών φαντασίωση των «αντισυστημικών». Οι μηχανισμοί του συστήματος, οι επικοινωνιακοί του ανελκυστήρες, μιλούν για τοξικότητα, το νέο επικοινωνιακό εύρημα συγκάλυψης της διαφθοράς και της διαπλοκής.
Η πολιτική κυριαρχία της Δεξιάς, ΔΗΣΥ-ΕΛΑΜ, είναι δεδομένη. Εκτός απροόπτου δεδομένη φαίνεται να είναι και η συνεργασία ΔΗΣΥ-ΔΗΚΟ. Αν επιβεβαιωθεί στην εκλογή Προέδρου της Βουλής, θα είναι και η αρχή συνεργασίας τους για τις επόμενες προεδρικές εκλογές. Πιθανόν με τον Νίκο Χριστοδουλίδη αλλά χωρίς καθόλου να αποκλείεται να υπάρξει και άλλη επιλογή. Οι διεργασίες και οι συγκρούσεις συμφερόντων, περισσότερο πίσω από την πολιτική σκηνή, θα είναι έντονες ως την τελική κατάληξη. Πάντως, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, οι συμμαχίες για την εκλογή προέδρου της Βουλής θα σηματοδοτούν ενδεικτικά, όχι όμως κατ΄ανάγκη και δεσμευτικά, το πολιτικό τοπίο των προεδρικών εκλογών του 2028.
Είναι απώλεια για τη δημοκρατία ότι κόμματα όπως οι Οικολόγοι και η ΕΔΕΚ έμειναν εκτός Βουλής. Η ΕΔΕΚ έχασε το παιχνίδι λόγω της εσωτερικής διαμάχης που συνεχίστηκε ως την ημέρα των εκλογών. Για τους Οικολόγους μια εξήγηση είναι η αδιαφορία των Κυπρίων για τα περιβαλλοντικά προβλήματα, η έλλειψη περιβαλλοντικής συνείδησης, αλλά πιθανόν και η διεύρυνση των προηγούμενων εκλογών σε στοιχεία άσχετα με την Οικολογία αλλά και την πολιτική του Κινήματος.
Το ΑΚΕΛ αύξησε βέβαια τις δυνάμεις του σε ψήφους, όχι όμως και την κοινοβουλευτική του εκπροσώπηση. Επιπλέον περιορίζονται και οι δυνατότητες συμμαχιών του στη Βουλή αλλά και εκτός.
Το ΑΛΜΑ,ένα νέο κόμμα χωρίς μηχανισμούς χτυπήθηκε ανελέητα από το σύστημα, από ένα κατεστημένο που ήθελε να περιορίσει τη δυναμική του που δημοσκοπικά ξεπερνούσε το 10%. Και ως ένα σημείο ο στόχος επετεύχθη. Υπήρξαν βέβαια και κάποια αυτογκόλ, πιθανόν λόγω πολιτικής απειρίας.
Να σημειωθεί ασφαλώς και η αντοχή του ΔΗΚΟ, ειδικά σε σχέση με τα ποσοστά που του έδιναν οι δημοσκοπήσεις. Μολονότι τις τελευταίες δέκα μέρες είχε φανεί η ανάκαμψη του, πιθανόν με επαναπατρισμό ψηφοφόρων από την ΔΗΠΑ.
Το κόμμα που διπλασίασε τα ποσοστά και τους βουλευτές του και πήρε την τρίτη θέση στη Βουλή είναι το ΕΛΑΜ που τοποθετείται στην Άκρα Δεξιά, αλλά που κανονικοποιήθηκε από το σύστημα. Παρόλα αυτά δεν πήρε τα ποσοστά που του έδιναν οι δημοσκοπήσεις και το ερώτημα είναι αν έχει φτάσει το εκλογικό ταβάνι. Η παραδοσιακή μεταπρατική αστική τάξη δεν φαίνεται διατεθειμένη να εγκαταλείψει τον ΔΗΣΥ.
Όμως νικητής αυτών των εκλογών υπήρξε η αποχή με ποσοστό σχεδόν 35% ενώ ένα ποσοστό 23 % είναι μη εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους. Αν προσθέσουμε και το 17 % των κομμάτων που δεν μπήκαν στην Βουλή, το ποσοστό ανέρχεται στο 75 %. Αυτό σημαίνει ότι τα 6 Κόμματα που μπήκαν στην βουλή πήραν μόλις το 25%.
Η ποιότητα της δημοκρατίας δοκιμάζεται επίσης με τη χαμηλό ποσοστό των γυναικών στη Βουλή. Το ποσοστό των γυναικών στη νέα κυπριακή Βουλή ανέρχεται σε 19,6%, δηλαδή 11 γυναίκες σε σύνολο 56 εδρών και είναι το δεύτερο χαμηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τα προβλήματα επίσης παραμένουν. Το Κυπριακό απαξιώθηκε στις τελευταίες εκλογές, θα συνεχίζεται όμως το τροπάρι των συνομιλιών και όσα ζήσαμε και γνωρίζουμε τον τελευταίο μισό αιώνα στο πλαίσιο μιας αναποτελεσματικής πολιτικής χωρίς στρατηγική και χωρίς πυξίδα. Μόνο κάποια μεγάλη γεωπολιτική ανατροπή στα ελληνοτουρκικά θα μπορούσε να παρασύρει και το Κυπριακό σε μια λύση που θα εξυπηρετούσε τα τουρκικά και τα ξένα συμφέροντα.
Στην οικονομία θα συνεχιστεί το παρασιτικό παραγωγικό μοντέλο που στηρίζεται στον τουρισμό και τις υποβαθμισμένες υπηρεσίες, ενώ την ίδια ώρα οι ανισότητες θα μεγαλώνουν. Η περιβαλλοντική καταστροφή θα συνεχιστεί στο όνομα της «ανάπτυξης», ξένα συμφέροντα θα αγοράζουν την κυπριακή γη, ολόκληρα χωριά στο μέλλον. Ο πολιτισμός και η παιδεία στην μοίρα τους, περισσότεροι νέοι θα μένουν στο εξωτερικό μετά τις σπουδές τους. Η απαξίωση των θεσμών θα συνεχίζεται. Τα φαινόμενα βίας και ανασφάλειας αυξάνονται καθημερινά.
Από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας μέχρι σήμερα, η Κύπρος κουβαλά μια διαρκή σύγκρουση ανάμεσα στην ανάγκη συγκρότησης σύγχρονου κράτους και στην επιμονή διαφόρων συμφερόντων, τοπικών, οικονομικών, μιντιακών και διαφόρων πελατειακών εξουσιών να το υποτάσσουν στις δικές τους επιδιώξεις. Οι παλιοί μεταπράτες αστοί άλλαξαν σταδιακά μορφή, έγιναν επιχειρηματικά κέντρα, μιντιακοί διαμορφωτές, κρατικοδίαιτοι εργολάβοι, θεσμικοί μεσάζοντες και παράγοντες που κινούνται ανάμεσα στο κράτος, την αγορά και την πολιτική. Σε αυτές τις εκλογές γινόταν λόγος για ανατροπές αλλά η «επανάσταση» της κάλπης αναβλήθηκε.
Αυτή είναι η εικόνα. Η μεγάλη εικόνα. Το ξέρω, κάποιοι θα την απαξιώσουν, δεν θέλουν να δουν την πραγματικότητα, θα πουν δεν είναι όλα μαύρα και σίγουρα δεν είναι. Αλλά ένα 10% του πληθυσμού έχει στα χέρια του το το 67% του συνολικού εθνικού πλούτου ενώ το 1% του πληθυσμού με τα υψηλότερα εισοδήματα κατέχει το 33,3% του συνολικού πλούτου της χώρας. Ταυτόχρονα 167.000 άτομα ζουν στο όριο της φτώχειας ή βρίσκονται αντιμέτωπα με τον κοινωνικό αποκλεισμό.
Το ποσοστό συγκέντρωσης του πλούτου στα χέρια μιας μικρής μειοψηφίας στην Κύπρο είναι ένα από τα υψηλότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αύξηση του πλούτου που ελέγχεται από το ανώτερο 1% τα τελευταία χρόνια αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες αυξήσεις παγκοσμίως. Τα στοιχεία προέρχονται από ευρωπαϊκές πηγές και το World Inequality Database.
Τι μένει μετά τις εκλογές και την επιβίωση του συστήματος, τη διάσωση για ακόμη μια φορά των συστημικών κομμάτων κα την αύξηση των ποσοστών της Ακροδεξιάς; Θα κλείσω με τα λόγια του φίλου Οζ Καραχάν: Η δημοκρατία δεν είναι μόνο αριθμοί. Είναι και ποιότητα. Είναι πολιτική παιδεία, ευθύνη, ήθος, κριτική σκέψη και συλλογική συνείδηση.
Θα πρόσθετα είναι και καθημερινός αγώνας. Και πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι συνεπείς απέναντι σε αρχές και αξίες να τις υπηρετούν διαχρονικά. Και που θα συνεχίζουν να το κάνουν αποφασιστικά, με συνέπεια και αξιοπρέπεια. Γι΄αυτούς οι αγώνες για τον τόπο τους, για δημοκρατία και κοινωνική δικαιοσύνη, οι αγώνες για ένα καλύτερο κόσμο, χωρίς πολέμους και κοινωνικές ανισότητες, θα είναι πάντα μπροστά τους.
ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ
Το 2015 τα δύο μεγάλα κόμματα, ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ, άλλαξαν τον εκλογικό νόμο της απλής αναλογικής σύμφωνα με τον οποίο το όριο για είσοδο μικρών κομμάτων στη Βουλή αυξήθηκε από 1,8% σε 3,6%.
Χωρίς την αλλαγή του νόμου τα κόμματα ΕΔΕΚ, Οικολόγοι, Βολτ, Κόμμα Κυνηγών και ΔΗΠΑ θα βρίσκονταν στη Βουλή και δεν θα έμεναν χωρίς κοινοβουλευτική εκπροσώπηση δεκάδες χιλιάδες πολίτες. Δεδομένου μάλιστα ότι έχουμε προεδρικό σύστημα στην Κύπρο, δεν τίθεται θέμα κυβερνητικής και πολιτικής σταθερότητας καθώς η κυβέρνηση δεν χρειάζεται ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή όπως στα κοινοβουλευτικά συστήματα.
Κατά κανόνα σε όλο τον κόσμο η Αριστερά είναι υπέρ της απλής αναλογικής και η Δεξιά υπέρ του πλειοψηφικού εκλογικού συστήματος. Το θέμα παρουσιάζει το ιδεολογικό αποτύπωμα των κομμάτων. Το παράδοξο είναι ότι στην Κύπρο συμφώνησαν δύο κόμματα που δεν έχουν το ίδιο ιδεολογικό αποτύπωμα. Θα πρέπει βέβαια να πούμε ότι το παρόν κυπριακό εκλογικό σύστημα δεν είναι απόλυτα πλειοψηφικό. Δεν παύει όμως να στερεί δεκάδες χιλιάδες πολίτες από την εκπροσώπηση τους στη Βουλή
*Πανεπιστημιακός, συγγραφέας. Email stephanos.constantinides@gmail.com
