Όταν τα παιδιά βρίσκονται μεταξύ των ηλικιών 10 και 19, σύμφωνα πάντα με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, θεωρούνται πως είναι έφηβοι. Κατά τη δύσκολη αυτή μετάβαση από την εφηβεία στην ενηλικίωση, οι έφηβοι δύναται να δείχνουν απόμακροι, παρορμητικοί, επιπόλαιοι, σκληροί, και σε μεγάλο βαθμό, ευάλωτοι και ευαίσθητοι. Μέσα σε αυτή τη χρονική περίοδο, είναι απόλυτα φυσιολογικό να αναμένονται παράδοξες απαιτήσεις και περίεργες επιθυμίες, να υπάρχουν δε συγκρούσεις και εκρήξεις από τη μια, αλλά και περίοδοι σιωπής και απομόνωσης. Μέσα από όλα αυτά, θα επέλθει τελικά η επιβεβαίωση και η ανεξαρτησία.
Η ανάπτυξη ή η μεταφορική διόγκωση του χαρακτήρα ενός έφήβου που, ειρήσθω εν παρόδω θα οδηγήσει στη διαμόρφωση μιας σταθερά καλής ψυχικής υγείας, εξαρτούνται εν πολλοίς από την ψηλή, ή όχι, αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση.
Ο κάθε άνθρωπος, και δη οι έφηβοι οι οποίοι διάγουν τη ζωή τους κάτω από ιδιαίτερες ψυχοπνευματικές, συναισθηματικές και σωματικές συνθήκες, διαμορφώνουν μια συγκεκριμένη ιδέα για την εικόνα τους, πάντα βασισμένοι, όμως, στο πώς αντιλαμβάνονται οι ίδιοι τον εαυτό τους, αλλά και από διάφορα στοιχεία-ανατροφοδότηση που παίρνουν από τους άνθρωπους με τους οποίους συναναστρέφονται. Όλα αυτά ορίζουν σε πολύ μεγάλο βαθμό και το επίπεδο αυτοπεποίθησης και αυτοεκτίμησης που έχει ο καθένας. Σημαντική επίδραση στην αυτοεκτίμηση του εφήβου έχει κυρίως το οικογενειακό περιβάλλον, η διαπροσωπική σχέση με τους δύο γονείς (μαζί και ξεχωριστά), ο τρόπος διαπαιδαγώγησής τους κι ακολούθως το σχολικό περιβάλλον.
Οι έφηβοι με υψηλή αυτοεκτίμηση συνήθως είναι:
Κοινωνικοί, αναπτύσσουν υγιείς σχέσεις
Ενεργοί με πολλά ενδιαφέροντα
Τουλάχιστον ικανοποιημένοι με τον εαυτό τους
Ξεκάθαροι σε σχέση με τους στόχους τους
Γνωρίζουν ποιοι είναι και τι θέλουν
Το τελευταίο, η αυτογνωσία, θεωρείται σημαντικότατο προσόν σε ένα έφηβο καθότι, ουσιαστικά, επιβεβαιώνει ή όχι το επίπεδο της αυτοεκτίμησης και της αυτοπεποίθησης.
⦁ Οι έφηβοι με χαμηλή αυτοεκτίμηση συνήθως είναι:
⦁ Κοινωνικά ανασφαλείς, κρύβονται, ή φαινομενικά παραδόξως, κάποιες φορές πράττουν το αντίθετο, προσκολλώνται σε φιλίες, ανούσιες και μη, και αναπτύσσουν αισθήματα εξάρτησης
0 Τα αισθήματά τους είναι ευμετάβλητα
1 Κατακυριεύονται από συναισθήματα αδικίας
2 Επηρεάζονται εύκολα από τους άλλους και δεν διαθέτουν ευθυκρισία
3 Δεν διακρίνονται και δεν διαπρέπουν
4 Έχουν φανερή έλλειψη κοινωνικών δεξιοτήτων
5 Δεν νιώθουν ικανοποιημένοι με τον εαυτό τους και αυτό τους θλίβει, βάζοντάς τους σε ένα φαύλο κύκλο
6 Αμφισβητούν τις ικανότητές τους και δυσκολεύονται να πάρουν αποφάσεις
Συνήθως, η χαμηλή αυτοεκτίμηση στην εφηβεία οφείλεται σε οικογενειακά προβλήματα- πολλοί γονείς τυραννιούνται οι ίδιοι με ανασφάλειες και άγχος, έχουν οι ίδιοι χαμηλή αυτοεκτίμηση και γίνονται επικριτικοί ή ακόμα και υπερπροστατευτικοί, πολλές φορές απαιτώντας υπερβολικά από τα παιδιά τους. Τέτοιες συμπεριφορές μεταδίδουν το άγχος, τις φοβίες και τις ανασφάλειες στα παιδιά – τα οποία, σημειώνεται, σε αυτή την περίοδο της ζωής τους, αναζητούν ταυτότητα.
Πώς μπορούν τα παιδιά να αποκτήσουν αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση;
Οι συνθήκες ζωής, οι ρυθμοί της ζωής, αναπόφευκτα προκαλούν λάθη. Πολλά από τα λάθη, όπως κάποια που προαναφέρθηκαν, μπορούν να διορθωθούν κατά τη διάρκεια της εφηβείας. Ο έφηβος διψά να ακουστεί, να μοιραστεί προβληματισμούς, σκέψεις, φόβους, ανησυχίες, μα ιδιαίτερα, συναισθήματα με ανθρώπους που τον εμπιστεύονται. Για τον έφηβο, η αυτοεκτίμηση προέχει. Γι΄αυτό αποδεχόμαστε, κατανοούμε, ακούμε, ενθαρρύνουμε και στηρίζουμε τα παιδιά μας. Επικοινωνούμε με τα παιδιά μας, ανταποκρινόμαστε όσο το δυνατό καλύτερα στις ανάγκες και στα συναισθήματά τους. Ενθαρρύνουμε την ανάληψη πρωτοβουλιών. Όταν διστάζει, τον υποστηρίζουμε ήρεμα και δείχνουμε ότι τον εμπιστευόμαστε. Σταδιακά, δίνουμε στον έφηβο υπευθυνότητες σε καθημερινές απλές οικογενειακές αποφάσεις που θα δείξουν πόσο σημαντικός και πολύτιμος είναι για την οικογένεια.
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού.
Ο εκπαιδευτικός ως κινούσα δύναμη της μαθητικής δράσης και φορέας αξιών, οφείλει να ανακαλύπτει τις δεξιότητες του κάθε μαθητή και να τον ενθαρρύνει να τις αξιοποιήσει. Μέσα από τη διαδικασία της ενσυναίσθησης, ο εκπαιδευτικός οφείλει να δείξει στους μαθητές ότι νοιάζεται γι’ αυτούς, δίνοντας προσοχή στα ενδιαφέροντα, στην προσπάθεια, αλλά και στα προβλήματά του μέσα και έξω από την τάξη. Ο εκπαιδευτικός μπορεί να φροντίσει ώστε κανένα παιδί να μην αισθάνεται απομονωμένο ή κοινωνικά απορριπτέο. Σε μερικές περιπτώσεις ίσως να είναι απαραίτητο να διδαχθούν βασικές κοινωνικές δεξιότητες τα παιδιά, τις οποίες δεν έχουν ποτέ διδαχτεί, όπως το πώς να συναναστρέφονται τους άλλους, ώστε να κερδίσουν την κοινωνική αποδοχή.
Ο εαυτός συνεχώς μεταβάλλεται και τα περιθώρια βελτίωσης είναι σχεδόν απεριόριστα. Στόχος μας είναι η στήριξη των νέων ανθρώπων, αυτοί αποτελούν το μέλλον. Αποτελούν τη μαγιά της κοινωνίας.
*Καθηγήτρια Φιλολογίας – Ερευνήτρια σε θέματα Νεολαίας και Πολιτισμού.
