Για μια ακόμα φορά η ΕΕ αντιμετωπίζει αμήχανα την ρωσο-ουκρανική κρίση. Σπασμωδικές αντιδράσεις και μετέωρα διαβήματα που ουδόλως θεωρούνται αποτελεσματικά στη διαμόρφωση των εξελίξεων. Οι κυρώσεις στη Ρωσία πέραν του ότι αποδεικνύονται αναποτελεσματικές, τελικά λειτουργούν ως μπούμεραγκ για την Ευρώπη.
Πότε επιτέλους η ΕΕ θα αποκτήσει ικανή και στιβαρή κοινή εξωτερική πολιτική; Πότε θα σταματήσει να είναι ουραγός της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ;
Ας ξεκινήσουμε με μια βασική επισήμανση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ασφαλώς μια υπερδύναμη σε επίπεδο οικονομικό. Πολιτικά όμως εξακολουθεί να έχει σοβαρότατες αδυναμίες. Οι δυνατότητες της να έχει σοβαρή επίδραση στο παγκόσμιο πολιτικό γίγνεσθαι είναι περιορισμένες. Ο λόγος είναι απλός. Δεν έχει κοινή εξωτερική πολιτική ούτε κοινή άμυνα.
Παλαιότερα οι πόλεμοι στα Βαλκάνια, ο πόλεμος στον Κόλπο και πολύ πρόσφατα το χάος στο Αφγανιστάν, έχουν επιβεβαιώσει αυτό το ευρωπαϊκό πρόβλημα. Αν η Ευρώπη είχε συλλογική εξωτερική πολιτική και άμυνα δεν θα ζητούσε την αμερικανική παρέμβαση στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Η απουσία μιας πραγματικά κοινής εξωτερικής πολιτικής για ένα θέμα τόσο δικό της, σε μια γειτονιά της Ευρώπης, οδήγησε τους Ευρωπαίους ηγέτες στο να ζητήσουν από την Ουάσιγκτον να παρέμβει. Με τον ίδιο τρόπο η Ευρώπη, αν υπήρχε ως συντεταγμένη πολιτική οντότητα, θα μπορούσε να παίξει σημαντικό ρόλο σε μια περιοχή που την αφορά ακόμα και περισσότερο από τις ΗΠΑ. Αναφέρομαι στη Μέση Ανατολή και τον Περσικό Κόλπο. Στη δε περίπτωση του Αφγανιστάν η αδυναμία της Ευρώπης να προσφέρει ουσιαστική συμμετοχή της απαγόρευσε και κάθε ουσιαστική συμμετοχή και στις αποφάσεις και στη δυνατότητα έκφρασης οποιουδήποτε αξιόπιστου πολιτικού λόγου.
Αυτή η προφανέστατη ευρωπαϊκή αδυναμία δεν αφορά όμως μόνο τις διεθνείς κρίσεις. Αφορά και τον ίδιο τον τρόπο εξέλιξης και ορισμένων πολιτικών προβλημάτων αλλά και την ίδια την παγκόσμια οικονομία. Σε αντίθεση με μια ευρωπαϊκή δυσκαμψία και ατολμία οι ΗΠΑ προωθούν αναπτυξιακά και παρεμβατικά μέτρα στον οικονομικό τομέα σφραγίζοντας τις παγκόσμιες οικονομικές εξελίξεις.
Χωρίς ισχυρή οικονομική και βιομηχανική βάση και χωρίς δυνατότητα αποτελεσματικού εμπορικού και οικονομικού ανταγωνισμού με τις ΗΠΑ, ο στόχος της κοινής εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας δεν θα είναι εφικτός.
Θεμελιώδης προϋπόθεση για μια τέτοια εξέλιξη σε οικονομικό και πολιτικό πεδίο μια Ευρωπαϊκή Ένωση ομοσπονδιακού χαρακτήρα που να ελέγχεται δημοκρατικά από ένα ισχυρό Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και που να μπορεί να μετέχει αποφασιστικά στο διεθνές πολιτικό παιγνίδι.
Αυτό με τη σειρά του προϋποθέτει εγκατάλειψη της φοβίας και της αγωνίας για εθνικές πολιτιστικές ταυτότητες, του πανικού για το εθνικό κράτος και των κάθε λογής ευρωσκεπτικιστικών αντιλήψεων που κατάφεραν να καθυστερήσουν σοβαρά την ουσιαστική ευρωπαϊκή πολιτική ενοποίηση.
Συμπέρασμα: Η Ευρώπη για να προασπίσει τα συμφέροντα της, την ειρήνη, τη σταθερότητα και τη δημοκρατία στον κόσμο, οφείλει να συγκροτηθεί σε μια πραγματική πολιτική οντότητα, δηλαδή να αποκτήσει κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας και άμυνας και τα μέσα για να υλοποιεί την πολιτική αυτή. Για να είναι πρωταγωνιστής και όχι ουραγός.
Η συμφωνία Βρετανίας, ΗΠΑ και Αυστραλίας (ΑUKUS) λειτουργεί ήδη ως καταλύτης με επίκεντρο το Παρίσι για μια αυτόνομη «ευρωπαϊκή αμυντική πολιτική». Η ηχηρή αποχώρηση των ΗΠΑ από το Αφγανιστάν και η αμήχανη ακινησία της Ε.Ε οδηγούν ήδη σε επιτάχυνση των εξελίξεων προς αποφάσεις για την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική Ασφάλειας. Ο Γάλλος Πρόεδρος Εμμανουέλ Μακρόν με δηλώσεις του μίλησε ήδη για τον από πολλού συζητούμενο Ευρωπαϊκό Στρατό. Η δε Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα Φον Ντερ Λάϊεν καταθέτοντας τον ετήσιο απολογισμό για την δράση της Ένωσης το 2021 ανέφερε χαρακτηριστικά «Δεν υπάρχει κανένα ζήτημα ασφάλειας και άμυνας για το οποίο η απάντηση είναι λιγότερη συνεργασία». Πρόσθεσε δε ότι «υπό τη προσεχή Γαλλική Προεδρία της ΕΕ, ο Πρόεδρος Μακρόν και εγώ θα συγκαλέσουμε Σύνοδο Κορυφής για την Ευρωπαϊκή άμυνα».
Το μεγάλο ερώτημα είναι κατά πόσο αυτή τη φορά η ΕΕ θα περάσει από τα λόγια στην πράξη για διαμόρφωση μιας κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας και άμυνας. Με κατανόηση βέβαια ότι ούτε κοινή εξωτερική πολιτική, ούτε ασφάλεια μπορεί να υπάρξει χωρίς ισχυρή και αποτελεσματική κοινή άμυνα.
Σημ.: Τώρα που και πάλι η Τουρκία θα παραβιάσει την κυπριακή αλλά και ευρωπαϊκή ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας το αίτημα των κυρώσεων της Ε πρέπει να επανέλθει.
* Πρώην Πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων.
