Σύμφωνα με το άρθρο 46(12) του περί Φόρου Προστιθέμενης Αξίας Νόμου του 2000 (95(I)/2000), στην περίπτωση που ποινικό δικαστήριο καταλήξει ότι πρόσωπο είναι ένοχο για παράλειψη καταβολής στον Έφορο οποιουδήποτε χρηματικού ποσού, δύναται εκτός της ποινής που θα του επιβάλει, που συνήθως είναι αυτή της άμεσης φυλάκισης, να εκδώσει διάταγμα με το οποίο να διατάσσει τον καταδικασθέντα να καταβάλει στον Έφορο το εν λόγω ποσό.
Μέχρι πρόσφατα, τέτοια διατάγματα εκδίδονταν από τα ποινικά δικαστήρια κατά κανόνα τόσο εναντίον των νομικών προσώπων όσο και των διευθυντών τους. Ωστόσο, στις 12 Απριλίου 2021, το Ανώτατο Δικαστήριο εξέδωσε την απόφαση Ασσιώτης και άλλος v Εφόρου Φορολογίας, Ποινική Έφεση με Αρ. 143/2020, η οποία ανέτρεψε την εν λόγω προσέγγιση.
Στην Ασσιώτης οι δύο εφεσείοντες, εταιρεία και διευθυντής, κρίθηκαν ένοχοι από το Πρωτόδικο Δικαστήριο σε 44 κατηγορίες για παραβάσεις του Νόμου. Πέραν της ποινής που τους επιβλήθηκε, το Πρωτόδικο Δικαστήριο εξέδωσε εναντίον τόσο της εταιρείας όσο και του διευθυντή διάταγμα καταβολής του οφειλόμενου φόρου.
Κατ’ έφεση, τέθηκε προς εξέταση το κατά πόσο το Πρωτόδικο Δικαστήριο ορθά εξέδωσε εναντίον του διευθυντή το διάταγμα καταβολής του οφειλόμενου φόρου, και η απάντηση που δόθηκε ήταν αρνητική. Σύμφωνα με το Εφετείο, το άρθρο 46(12) του Νόμου δίδει δικαίωμα στο Δικαστήριο να εκδώσει διάταγμα καταβολής εναντίον μόνο του νομικού προσώπου και σε καμία περίπτωση εναντίον του φυσικού. Όπως αναφέρθηκε, δεν νοείται η έκδοση διατάγματος πληρωμής εναντίον προσώπου για ποσό που αυτό δεν οφείλει.
Σημειώνεται ότι, στην Ασσιώτης, το Πρωτόδικο Δικαστήριο ακολούθησε την προγενέστερη απόφαση στην Δημοκρατίας ν. Σολομωνίδη, Ποινική Έφεση αρ. 323/15, 324/15 και 325/15, 14.2.2019, στην οποία είχαν επίσης εκδοθεί διατάγματα εναντίον των διευθυντών της εταιρείας. Το Εφετείο έκρινε ότι μπορούσε να διαφοροποιηθεί και να ανατρέψει το εν λόγω δικαστικό προηγούμενο, αφού διαπίστωσε ότι στην Σολομωνίδης δεν ετέθη προς εξέταση το κατά πόσο το άρθρο 46(12) πράγματι έδιδε τέτοια εξουσία στο Δικαστήριο.
Οι συνέπειες της Ασσιώτης
Η απόφαση στην Ασσιώτης διαφοροποιεί άρδην τα μέχρι σήμερα δεδομένα, αφού πλέον τα πρωτόδικα Δικαστήρια οφείλουν να ακολουθούν την τελευταία ερμηνεία που δόθηκε στο άρθρο 46(12) και να μην εκδίδουν διατάγματα πληρωμής εναντίον διευθυντών εταιρειών.
Ωστόσο, το ζήτημα που ευλόγως αναφύεται είναι κατά πόσο η Ασσιώτης μπορεί να επενεργήσει θετικά υπέρ διευθυντών άλλων εταιρειών, οι οποίοι στο παρελθόν αντιμετώπισαν παρόμοιες υποθέσεις και εκδόθηκαν εναντίον τους διατάγματα πληρωμής του οφειλόμενου φόρου, και δεν το προσέβαλαν με έφεση. Απαλλάσονται από την υποχρέωση καταβολής του φόρου που δεν όφειλαν οι ίδιοι;
Αν και η απάντηση στο ερώτημα θα έπρεπε λογικά να ήταν καταφατική, εντούτοις, το ζήτημα δεν είναι τόσο απλό.
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι μια απόφαση Δικαστηρίου παραμένει σε ισχύ μέχρι αυτή να ανατραπεί με άλλη δικαστική απόφαση, ή μέχρι παραίτησης από τα δικαιώματα που αυτή παρέχει από το πρόσωπο υπέρ του οποίου εκδόθηκε. Ως εκ τούτου, τα διατάγματα που εκδόθηκαν εναντίον διευθυντών εταιρειών δεν χάνουν την ισχύ τους αυτόματα ως αποτέλεσμα της απόφασης στην Ασσιώτης. Αυτό θα πρέπει να γίνει είτε με τη λήψη νέων δικαστικών μέτρων, εφόσον αξιολογηθεί το κατά πόσο προσφέρεται ένδικο μέσο στην κάθε περίπτωση, λαμβάνοντας κυρίως το χρόνο που μεσολάβησε από την έκδοση του διατάγματος, είτε με αναγνώριση από την εκτελεστική εξουσία και το Τμήμα Φορολογίας ότι τα εν λόγω διατάγματα εκδόθηκαν παράτυπα. Παρέμβαση της Βουλής δεν ενδείκνυται αφού ενδέχεται να προσκρούει στην αρχή της διάκρισης εξουσιών.
Με δεδομένο ότι μέχρι σήμερα έχουν εκδοθεί, εσφαλμένα, εκατοντάδες αν όχι χιλιάδες διατάγματα πληρωμής εναντίον διευθυντών εταιρειών, πλείστα εκ των οποίων ακόμη εκκρεμούν προς εκτέλεση, καθίσταται σαφές ότι το ζήτημα θα απασχολήσει την κοινή γνώμη και την πολιτεία και θα πρέπει να εξευρεθεί τρόπος άρσης της αδικίας που δημιουργείται. Η όποια δε λύση, επιβάλλεται να καλύψει και εκείνα τα φυσικά πρόσωπα (διευθυντές εταιρειών) που έχουν ήδη εξοφλήσει το φόρο που διατάχθηκαν να καταβάλουν, ενώ δεν τον όφειλαν οι ίδιοι προσωπικά, ανεξάρτητα της οικονομικής επιβάρυνσης που αυτό συνεπάγεται για το Κράτος.
Σε αντίθετη περίπτωση, δεδομένης της κατάληξης του Εφετείου στην Ασσιώτης, θα δημιουργηθεί ένα αίσθημα ανισότητας εις βάρος των ως άνω προσώπων που θα επιφέρει τη δικαιολογημένη αντίδραση τους.
*Νικόλας Τσαρδελλής- Δικηγόρος, Συνεταίρος – Δικαστηριακό Τμήμα, Γραφείο Λευκωσίας
*Άγγελος Αντωνέλλος-Δικηγόρος – Δικαστηριακό Τμήμα, Γραφείο Λευκωσίας
ELIAS NEOCLEOUS & CO LLC- www.neo.law
