Τα μυστικά της κατασκευής βιολιού είναι πολλά και έχουν βαθιά πίσω στο χρόνο τις ρίζες τους, με τον κορυφαίο του είδους Αντόνιο Στραντιβάρι να κυριαρχεί σχεδόν πίσω από κάθε ιστορία ενός κατασκευαστή χειροποίητου βιολιού. Αυτό που ξεχωρίζει είναι το διαφορετικό του γούστο, οι γνώσεις που αποκτά στην πορεία, η αντίληψη του, οι ικανότητες του και το διαφορετικό σύστημα κατασκευής.
Το βιολί μπορεί να είναι αναπόσπαστο μέρος της μουσικής μας παράδοσης, ωστόσο οι λαϊκοί οργανοπαίχτες δεν φαίνεται να επένδυαν οικονομικά στην αγορά ενός καλού χειροποίητου βιολιού. Οι κατασκευαστές βιολιού στη χώρα μας απειροελάχιστοι. Ένας από αυτούς είναι και ο νεαρός Μάριος Παύλου. Ένας εξαιρετικός, κατά την άποψή μου, βιολιστής ο οποίος αγάπησε ιδιαίτερα τη μουσική, ωστόσο τον κέρδισε η κατασκευή. Μετά από τα πρώτα μαθήματα στην Κύπρο, φεύγει στο εξωτερικό για σπουδές και εργασία. Πλέον επέστρεψε για να δημιουργήσει τη βάση του στη χώρα μας και όταν το επιτρέψουν οι συνθήκες, να συνεχίσει το ταξίδι της συνεχούς μάθησης νέων τεχνικών με ταξίδια σε εργαστήρια και σεμινάρια στο εξωτερικό.
Τον Μάριο Παύλου τον γνώρισα λίγα χρόνια πριν, σε μια μουσική σκηνή στη Λευκωσία, υπό την ιδιότητα του βιολιστή της μπάντας. Ένα πολύ νεαρό παιδί, πολύ χαμηλών τόνων, που μόλις είχε ενηλικιωθεί, όμως γνώριζε πολύ καλά ποια θα ήταν η πορεία του. Είχε ήδη αποφασίσει. Παρακολουθώντας τον στη σκηνή να ξεδιπλώνει το ταλέντο του στη μουσική, φάνταζε μονόδρομος η επαγγελματική ενασχόληση με τη μουσική. Ωστόσο για τον ίδιο, ο δρόμος της κατασκευής του βιολιού είχε ήδη φωτιστεί. Η πρώτη του επαφή με τη μουσική έγινε από πολύ νεαρή ηλικία. Πάντα είχε μια θέση στα σχολικά μουσικά σύνολα. Στο γυμνάσιο άρχισε τα μαθήματα βιολιού και στην πορεία έπαιξε βιολί σε μπάντες, εκδηλώσεις και κονσέρτα. Σήμερα, κρατά πολύ καλά τις γνώσεις που κατέχει ένας βιολιστής για να δοκιμάζει τα βιολιά που κατασκευάζει και παίζει επιλεγμένα με φίλους μουσικούς σε ορισμένες δουλειές.
Στην ηλικία των 16 του κίνησε το ενδιαφέρον η κατασκευή του βιολιού και άρχισε ερασιτεχνικά να κάνει αλλαγές στο βιολί του. Στη συνέχεια γνώρισε τον κατασκευαστή βιολιών Στέφανο Σουλτανιάν, με τον οποίο έκανε μαθήματα κατασκευής για δύο χρόνια στην Κύπρο. Ακολούθως, έφυγε στο εξωτερικό για σπουδές στην Αγγλία και στη συνέχεια για δουλειά στη Γερμανία. Στους δύο αυτούς σταθμούς έμαθε και ξεχώρισε πολλά. Είχε την τύχη να δει από κοντά αυθεντικά βιολιά, έμαθε τεχνικές, δημιούργησε τα δικά του βιολιά υπό την καθοδήγηση ορισμένων από τους καλύτερους του είδους.
Ο ίδιος μας εξηγεί πως είναι πολύ διαφορετικό να έχεις μπροστά σου ένα αυθεντικό βιολί του 1700 και να μπορείς να το αντιγράψεις. Να δεις την κατεύθυνση των εργαλείων, το finish, τα ραγίσματα του χρόνου και άλλες φθορές. Ένα ταξίδι πολύτιμης γνώσης και εμπειρίας και μια τεράστια παρακαταθήκη για το μέλλον.
Τον τελευταίο χρόνο, ο Μάριος επέστρεψε στην Κύπρο και δημιούργησε τον δικό του χώρο, στο βασίλειο του για να δημιουργεί βιολιά, βιόλες και βιολοντσέλα. Μας φιλοξένησε για λίγο στον δικό του κόσμο και μας έδωσε την ευκαιρία να δούμε λίγο από τη διαδικασία της κατασκευής. Μια διαδικασία η οποία μοιάζει περισσότερο με… ιεροτελεστία για να φθάσει κανείς στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Γιατί… όλοι μπορούν να φτιάξουν ένα βιολί… Πόσοι όμως μπορούν να φτιάξουν ένα βιολί που να «ζωντανεύει» την ψυχή που «κρύβει» μέσα του;
Μας εξήγησε όλα όσα αφορούν τα ξύλα τα οποία χρησιμοποιούνται για την κατασκευή βιολιού. Πρόκειται για ξηρή, ευρωπαϊκής προέλευσης ξυλεία. Σφένδαμνο για την πλάτη και τον λαιμό και τα πλευρά του βιολιού και έλατο για το μπροστινό μέρος του βιολιού, το καπάκι. Τα ξύλα αυτά, επιλέγονται κυρίως για τον ήχο και την ανθεκτικότητα τους ενώ παίζει ρόλο και η ποιότητα τους. Ένας έμπειρος κατασκευαστής που γνωρίζει από ξυλεία, μπορεί να παρατηρήσει την πυκνότητα, τα νερά του ξύλου, την ποιότητα. Η δημιουργία μιας μικρής δικής του «αποθήκης» ξυλείας γι’ αυτή δουλειά, αποτέλεσε για τον Μάριο μερικά χρόνια δουλειάς και συλλογής χρημάτων, είτε από μουσικές εμφανίσεις είτε από την κατασκευή βιολιού, καθώς το κόστος είναι αρκετά υψηλό. Το ίδιο και με τα δεκάδες εργαλεία και προϊόντα που χρησιμοποιεί για την κατασκευή του.
Εξηγώντας μας τη διαδικασία, ξεδιπλώνει μπροστά μας μεγάλες αφίσες μοντέλων βιολιού, τις οποίες χρησιμοποιεί για την μοντελοποίηση, ανάλογα με το τι θα ζητήσει ο πελάτης. Θα φτιάξει πρώτα τα πλευρά και ακολούθως την πλάτη του βιολιού και το καπάκι. Στην πορεία μεσολαβούν αρκετά βήματα μέχρι να φτάσει στο επιθυμητό αποτέλεσμα ενώ μας εξηγεί τη χρησιμότητα του κάθε κομματιού του βιολιού και πώς λειτουργεί για να ενεργοποιηθεί η «ψυχή» του και να βγάλει έναν ωραίο ήχο.
Η ξύλινη κατασκευή του βιολιού διαρκεί περί τις 120-150 ώρες, ενώ η διαδικασία του βερνικιού διαρκεί από δυο εβδομάδες μέχρι και τρεις μήνες. Ένα καλό βιολί διακρίνεται από την προσεγμένη του κατασκευή, από την ποιότητα υλικών και φυσικά στο τέλος έναν καλό ήχο. Το κόστος ενός χειροποίητου βιολιού καθορίζεται από το όνομα του κατασκευαστή και τη φήμη του, την ιστορία του βιολιού, τη χρονολογία του, την κατάστασή του αλλά και τις εργατοώρες που αφιερώνει.
Συνήθως τα χειροποίητα βιολιά ενός κατασκευαστή που βρίσκεται στα αρχικά στάδια της καριέρας του κοστολογούνται αναλόγως υλικού, γνώσης, χρόνου κατασκευής. Στη Γερμανία όπου εργάστηκε, έφτιαχνε αντίγραφα των αυθεντικών βιολιών τα οποία κοστολογούνταν σε αρκετά ψηλές τιμές.
Όντας και ο ίδιος βιολιστής χρησιμοποιούσε μέχρι πρότινος ένα βιολί μαζικής παραγωγής το οποίο κατά τη διάρκεια των σπουδών, του έδωσε την ευκαιρία να παρατηρήσει τις λεπτομέρειες και τις διαφορές με ένα βιολί χειροποίητο. Ένα χειροποίητο βιολί όπως μας λέει, έχει ωραία ισορροπία στην κατασκευή, στο βερνίκι του, στην απόχρωσή του.
Προσφέρει άνεση στον παίχτη όταν το κρατά ενώ μπορεί να παρατηρήσει την ανταπόκριση και του βιολιού, όταν το δοξάρι διασχίζει τις χορδές δεν ξεφεύγει συχνοτικά. Έχει ισορροπία συχνοτήτων και χρωμάτων και ακούγεται δυνατά. Σίγουρα κανένας βιολιστής δεν θέλει ένα όργανο που δεν ακούγεται και είναι απλώς ένα «μπουκωμένο» κουτί. Μια καλή κατασκευή βιολιού συμπεριλαμβάνει μια καλή εμφάνιση και έναν ωραίο ήχο και αίσθηση.
Το πρώτο βιολί αφιερωμένο στον παππού
Μέχρι στιγμής έχει κατασκευάσει περί τα 15 βιολιά καθώς, παρά το νεαρό της ηλικίας του έχει δουλέψει σε εργαστήρια κατασκευής βιολιού. Αυτό που ξεχωρίζει όμως είναι το πρώτο βιολί που πούλησε, το οποίο βρίσκεται στα χέρια μιας βιολίστριας από το Βέλγιο.
Την είχε συναντήσει στο Royal Academy του Λονδίνου όπου της είχε πάρει τρία χειροποίητα βιολιά δικής του κατασκευής και τυχαία επέλεξε το βιολί που ήταν αφιερωμένο στον παππού του. Εν τέλει, πωλήθηκε ακριβώς ένα χρόνο μετά τον θάνατο του παππού. Δεν θα μπορούσαμε να μην τον ρωτήσουμε γιατί δεν το κράτησε για τη δική του συλλογή, με τον ίδιο να μας λέει πως η ζωή κυλάει και το ίδιο θα πρέπει να συμβαίνει και με τα αντικείμενα τα οποία δημιουργούμε. Αλλάζουν χέρια και αποκτούν ζωή!
Μπορεί κάποιος να ξεπεράσει τον Στραντιβάρι;
Σήμερα όλοι μιλάμε για τη σχολή της Κρεμόνας, μιλάμε για τον Αντόνιο Στραντιβάρι ή Στραντιβάριους και τα μυστικά του. Για έναν κατασκευαστή σήμερα δεν αποτελούν πια μυστικά. Τα έχει όλα μπροστά του να τα μελετήσει, να τα περιεργαστεί. Όντως το 1700 χωρίς ιδιαίτερη ανάπτυξη της τεχνολογίας ήταν κάτι πολύ σπουδαίο να κατασκευάσει κάποιος ένα βιολί από το μηδέν, με τη βοήθεια του μυαλού του. Σήμερα, όπως μας εξηγεί ο Μάριος, με τις νέες τεχνικές αλλά και τις γνώσεις που διαθέτει ένας κατασκευαστής μπορεί να φτιάξει ένα πολύ πιο δυνατό όργανο. Σίγουρα όμως δεν θα έχει την ίδια αίγλη και ωριμότητα. Θα έχει όμως τον σεβασμό για την ιστορία την οποία χάραξε ο Αντόνιο Στραντιβάρι.
Στην ευρωπαϊκή αγορά της κατασκευής βιολιού, υπάρχουν πολύ καλοί αντιγραφείς. Κάποτε δύσκολα μπορείς να καταλάβεις οπτικά εκτός αν κάνεις βιοψία και δεντροχρονολόγηση του ξύλου. Σίγουρα ένας γνώστης της ιστορίας του βιολιού μπορεί να ξεχωρίσει παρατηρώντας τα ακριβή στοιχεία κάθε κατασκευαστή και διάφορες άλλες λεπτομέρειες.
Καθώς μας εξηγεί τις ομοιότητες και τις διαφορές, παίρνει δύο βιολιά τα οποία έχει κατασκευάσει ο ίδιος. Το ένα φαίνεται παλιό, περίπου 200 χρονών. Δίνει αυτή την προσέγγιση αφού αν το παρατηρήσει κανείς φαίνεται γδαρμένο και παλιό το οποίο έγινε με διάφορες μεθόδους κατασκευαστικής παλαίωσης του ξύλου. Ωστόσο είναι ένα καινούργιο και υγιές βιολί. Μας αφήνει να συγκρίνουμε με ένα καινούργιο βιολί και παρατηρούμε τις διαφορές. Σήμερα, τα αυθεντικά βιολιά αγοράζονται από πολύ πλούσιους συλλέκτες υπό τη μορφή επένδυσης, αφού πλέον πρόκειται για ιστορικά κειμήλια των οποίων η αξία ανεβαίνει χρόνο με το χρόνο.
Βιώσιμο επάγγελμα η κατασκευή βιολιού;
Μαγεύει η κατασκευή ενός μουσικού οργάνου, όμως ποιο είναι το μέλλον που μπορεί να έχει ένας κατασκευαστής βιολιού στη χώρα μας. Ο Μάριος έχοντας ως σημαντική παρακαταθήκη την επαγγελματική εμπειρία του εξωτερικού, θεωρεί πως στο εξωτερικό είναι ευκολότερο να κρατήσεις έναν δρόμο. Στην Κύπρο για να επιβιώσεις θα πρέπει να είσαι σε θέση να εξυπηρετείς όλες τις ανάγκες από την κατασκευή μέχρι τη συντήρηση, την επιδιόρθωση και τα λεγόμενα «κουτσοδούλια».
Ένα σημαντικό ζήτημα αποτελεί και η εμπιστοσύνη που δείχνουν οι Κύπριοι στους κατασκευαστές οργάνων. Η μουσική παράδοση και η κουλτούρα έχει βυζαντινό και λαϊκότροπο χαρακτήρα σε αντίθεση με τη μουσική παράδοση στην Ευρώπη όπου συνήθως το βιολί κατέχει δεσπόζουσα θέση, διαφορετικά δεδομένα αλλά και αντιμετώπιση από τους οργανοπαίχτες. Οι κλασικοί μουσικοί επιλέγουν ένα καλό και υγιές όργανο που να παίζει σωστά. Στην Κύπρο δεν ενοχλεί τον μουσικό η αγορά ενός βιολιού βιομηχανικής κατασκευής. Συνήθως στην αγορά χειροποίητου βιολιού, στρέφονται οι επαγγελματίες, οι μουσικοί της Συμφωνικής Ορχήστρας και οι μαθητές οι οποίοι ακολουθούν σπουδές βιολιού.
Άνοιξε τους ορίζοντες του στο εξωτερικό
Η πανδημία του κορωνοϊού, ανάμεσα στα φρένα που έβαλε ήταν και στη μουσική σε όλες τις χώρες, αφού πλέον δεν γίνονται συναυλίες και μουσικές παραστάσεις, γεγονός που είχε επιπτώσεις και στους κατασκευαστές οργάνων. Ωστόσο ο Μάριος, παρά το νεαρό της ηλικίας του δεν πτοείται και δεν σταματά να βάζει στόχους για τη συνέχεια. Ελπίζει πάντα σε καλύτερες μέρες σε νέα ταξίδια, σε συναντήσεις με άλλους κατασκευαστές σε σεμινάρια και εργαστήρια ανά τον κόσμο για να μοιραστούν γνώσεις και εμπειρίες. Με την επιστροφή στην κανονικότητα, θα ήθελε να έχει τη βάση του στην Κύπρο και να συνεχίσει να ταξιδεύει μαζεύοντας εμπειρίες.
Αν στο μέλλον έχει μια καλή επαγγελματική πρόταση θα την αξιολογήσει και θα πράξει ανάλογα. Όμως αν και μικρός ηλικιακά, έχει ήδη ανοίξει τους ορίζοντες του στις αγορές του εξωτερικού, στην Αμερική, στην Αγγλία και στη Γερμανία, όπου έχει ήδη κάνει τις επαφές του όσο εργαζόταν στο εξωτερικό και χρησιμοποιώντας το διαδίκτυο τις διατηρεί μέχρι και σήμερα. Σαφώς το επάγγελμα το οποίο επέλεξε είναι απ’ αυτά που πολύ λίγοι ανά τον κόσμο επιλέγουν, κι αυτό που ομολογεί και ο ίδιος είναι πως αν και μουσικός θεωρεί πως η κατασκευή έχει πιο πολύ βάθος και είναι μια ιδιαίτερα δημιουργική και πρακτική κατεύθυνση. Κι όπως λέει, ακόμα και ένα μοντέλο Στραντιβάρι να φτιάχνει σε όλη του τη ζωή, δεν θα σταματήσει ποτέ να μαθαίνει νέα πράγματα.
