Θρίλερ διαρκείας αποτελούν οι εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Τουρκία δεν φαίνεται διατεθειμένη να υποχωρήσει και επιχειρεί μέσω της στρατιωτικής της ισχύος να δημιουργήσει αρνητικά τετελεσμένα για την Ελλάδα και την Κύπρο.
Η κατάσταση είναι κρίσιμη, εξηγεί στη συνέντευξή του στον «Φιλελεύθερο» ο δρ Γιώργος Ν. Τζογόπουλος, λέκτορας Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Θράκης και Senior Fellow στο Begin Sadat Centre for Strategic Studies στο Ισραήλ, τονίζοντας πως, είτε πάμε σε διάλογο είτε όχι, η Τουρκία έχει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων το χαρτί της κίνησης που έκανε το Oruc Reis, όπως επίσης και το χαρτί των κινήσεων που κάνει στην κυπριακή ΑΟΖ.
Η Τουρκία δεν πρόκειται να κάνει πίσω, καθώς θεωρεί πως δεν πρέπει να αποκοπεί από το ενεργειακό παιχνίδι που παίζεται στην Ανατολική Μεσόγειο. Η κατάσταση πάντως είναι δύσκολη καθώς ανά πάσα στιγμή ελλοχεύει ο κίνδυνος ενός ατυχήματος που θα μπορούσε να εξελιχθεί ακόμη και σε σοβαρή στρατιωτική κρίση μεταξύ των δύο, Ελλάδας και Τουρκίας.
Ο διάλογος φαίνεται να είναι η μόνη λύση για εκτόνωση της κρίσης. Ο Γιώργος Τζογόπουλος εκτιμά πως η πρόταση της Τουρκίας για πολυμερή συνάντηση με εμπλοκή όλων των χωρών ευνοεί στο παρόν στάδιο την Κύπρο, καθώς ο Ταγίπ Ερντογάν θα στριμωχτεί αν επιμένει στον αποκλεισμό της Λευκωσίας από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Πάντως, Ελλάδα και Κύπρος πρέπει να αξιοποιήσουν τη συνεργασία τους με το Ισραήλ αλλά και την εβραϊκή κοινότητα των ΗΠΑ, προκειμένου να προωθήσουν τις θέσεις τους, έχοντας κατά νου πως θα έχουν αποτελέσματα εις βάθος χρόνου.
Οι εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο έδωσαν την ευκαιρία στον Γάλλο Πρόεδρο να επιδείξει μια δυναμική στάση προωθώντας τα συμφέροντα της χώρας του στην περιοχή. Όπως επεσήμανε ο Έλληνας ειδικός, το Παρίσι ποτέ δεν είδε με καλό την παρουσία και κυρίως τις διεκδικήσεις της Άγκυρας στην περιοχή και έτσι τώρα δράττεται της ευκαιρίας που του δίνει η σύμπλευση των συμφερόντων του με εκείνων της Λευκωσίας και της Αθήνας για να αναβαθμίσει τον ρόλο του. Ελλάδα και Κύπρος οφείλουν να εμβαθύνουν τις σχέσεις τους με τη Γαλλία, ποντάροντας και στον ρόλο που παίζει το Παρίσι εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
-Πόσο διάστημα θεωρείτε πως θα διαρκέσει η κρίση και ειδικά η ένταση ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία;
-Πιστεύω πως θα είναι μια κρίση διαρκείας, ακόμη κι αν ξεκινήσει διάλογος ανάμεσα στην Αθήνα και την Άγκυρα. Οι σχέσεις των δύο χωρών είναι τεταμένες και η Τουρκία εκμεταλλεύεται το γεωπολιτικό κενό στην περιοχή. Είτε πάμε σε διάλογο είτε όχι, η Τουρκία έχει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων το χαρτί της κίνησης που έκανε το «Oruc Reis», όπως επίσης και αυτές που κάνει στην κυπριακή ΑΟΖ. Η ένταση δεν θα τελειώσει τόσο εύκολα και ο διάλογος είναι ίσως η μόνη λύση αποφυγής μιας κρίσης.
-Ποιες είναι οι επιδιώξεις της Τουρκίας; Τι θέλει να πετύχει η Άγκυρα μέσα από αυτές τις κινήσεις;
-Ο βασικός της στόχος είναι να έχει λόγο σε μια πιθανή διανομή υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο. Στοχεύει κυρίως ενεργειακά, αλλά και πολιτικά ώστε να έχει λόγο στην επόμενη μέρα εκμετάλλευσης της περιοχής. Για αυτό και είναι δύσκολη η κατάσταση, αφού ακόμη κι αν πέσουν οι τόνοι τη συγκεκριμένη στιγμή και η Ελλάδα να πάει σε διάλογο, η τουρκική πλευρά οποιαδήποτε στιγμή μπορεί να επιστρέψει στις αξιώσεις της, κάτι άλλωστε που της επιτρέπει και η χλιαρή αντίδραση της διεθνούς κοινότητας. Πιστεύω πως η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει τη θέση της έναντι της Ελλάδας και της Κύπρου και πως αυτές οι κινήσεις της συνδέονται με την επιθυμία του Προέδρου Ταγίπ Ερντογάν για ενίσχυση του ρόλου της χώρας του στη Μεσόγειο, κυρίως σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο.
-Μήπως όμως η στροφή προς την πράσινη ενέργεια και το γεγονός πως η πανδημία έφερε τα πάνω κάτω στον τομέα της ενέργειας δημιουργούν νέα δεδομένα στην εκμετάλλευση υδρογονανθράκων στην περιοχή μας;
-Είναι ακριβώς αυτός ο λόγος για τον οποίο θεωρώ πως αν γίνει διάλογος πρέπει να γίνει τώρα. Ο νέος κορωνοϊός αλλά και η κλιματική αλλαγή έχουν τεράστιο αντίκτυπο και επηρέασαν την επιθυμία ξένων εταιρειών να προχωρήσουν σε έρευνες. Δεν ξέρουμε πώς θα διαμορφωθεί η κατάσταση στο μέλλον. Και πρέπει να πω πως η Κύπρος στον συγκεκριμένο τομέα είναι σε καλύτερη θέση από την Ελλάδα, διότι έχει προχωρήσει σε οριοθέτηση και ανακήρυξη ΑΟΖ με όλες τις γειτονικές της χώρες, ενώ η Αθήνα τώρα κάνει τα πρώτα της βήματα. Η Τουρκία από την άλλη διατηρεί ένα σημαντικό προβάδισμα αφού έχει τα δικά της σεισμογραφικά και δικά της γεωτρύπανα, ενώ Ελλάδα και Κύπρος πρέπει να συνεργάζονται με ξένες εταιρείες, μια διαδικασία που είναι σαφώς πιο χρονοβόρα.
-Θα τα παίξει όλα για όλα ο Ταγίπ Ερντογάν; Μπορούν να αντιμετωπιστούν οι τουρκικές επιδιώξεις και με ποιον τρόπο;
-Στην περίπτωση των ελληνοτουρκικών η Άγκυρα δεν ενδιαφέρεται να προχωρήσει σε μια στρατιωτική κρίση, γιατί δεν έχει να κερδίσει πολλά σε αυτή την περίπτωση. Αυτό που ενδιαφέρει τον Ταγίπ Ερντογάν είναι να ξεκινήσει ένας διάλογος με τους όρους τους οποίους ο ίδιος θέλει να θέσει.
Και εδώ ακριβώς είναι που χρειάζεται ειδική προσοχή από την ελληνική πλευρά. Κατά την άποψή μου, ένα θερμό επεισόδιο δεν είναι πιθανό, όμως και δεν μπορεί να αποκλειστεί με τόσο έντονη στρατιωτική παρουσία στην περιοχή. Η Τουρκία αυτή τη στιγμή έχει διαβάσει πολύ καλά τις διεθνείς εξελίξεις και καταφέρνει να ισορροπεί μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ρωσίας.
Από την άλλη δεν είναι καθόλου ασήμαντη η προσπάθεια Κύπρου, Ελλάδας και Ισραήλ να δείξουν πως υπάρχουν χώρες στην περιοχή που πορεύονται με βάση το διεθνές δίκαιο αλλά και με μια καλύτερη συνεργασία με την Ουάσινγκτον. Η συγκεκριμένη τακτική των τριών χωρών έχει επιτυχία εντός των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά την ίδια στιγμή είναι σαφές πως δεν πρόκειται να εγκαταλείψουν την Τουρκία τόσο εύκολα. Το γεγονός όμως πως η Τουρκία είναι μια χώρα που δύσκολα μπορεί να παραγνωρισθεί ή να απομονωθεί δεν σημαίνει πως οι κινήσεις της Ελλάδας και της Κύπρου είναι λανθασμένες.
-Υπάρχει έδαφος για διάλογο ανάμεσα στην Τουρκία και την Ελλάδα, ειδικά όταν οι δύο πλευρές έχουν αντίθετες απόψεις σε αυτό το θέμα;
Σε επίπεδο διαλόγου αυτή τη στιγμή Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και οι υπόλοιπες τέσσερις χώρες του East Med Gas Forum έχουν ένα προβάδισμα να προβάλουν τις διπλωματικές τους θέσεις. Η πρόταση του Ταγίπ Ερντογάν για πολυμερή διάλογο, κατά την άποψή μου, αξίζει τον κόπο διερεύνησης, αφού στην περίπτωση που γίνει κάτι τέτοιο θα πρέπει να αποδεχτεί και την παρουσία της Κύπρου στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Δεν είναι δυνατόν να ζητά πολυμερή διάλογο για την Ανατολική Μεσόγειο χωρίς τη συμμετοχή της Κύπρου. Θεωρώ πως στην πρόταση αυτή υπάρχει μια ευκαιρία για την Ελλάδα, γιατί αν ο Τούρκος Πρόεδρος επιμένει να μη συμμετάσχει η Κύπρος, τότε αποδυναμώνει ο ίδιος τις θέσεις του.
-Άρα φαίνεται πως διαφωνείτε με την άποψη πως αν η Ελλάδα συρθεί τώρα σε διάλογο με την Τουρκία θα είναι χαμένη από χέρι.
-Θεωρώ πως ο διάλογος είναι η λύση, γιατί ούτως ή άλλως θα πρέπει να πάμε σε μία διευθέτηση του ζητήματος. Όσο καθυστερούμε τόσο η εκμετάλλευση της υφαλοκρηπίδας ή της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης θα χάνει σε ενδιαφέρον λόγω της χρήσης καινούργιων μορφών ενέργειας και λόγω της αδιαφορίας ξένων εταιρειών για έρευνες, απόρροιας των συνεπειών του κορωνοϊού. Η άλλη λύση είναι η ακινησία στην εξωτερική πολιτική και η διατύπωση θέσεων που ναι μεν ικανοποιούν το δικό μας ακροατήριο αλλά δεν δίνουν κάποια συγκεκριμένη απάντηση στο πρόβλημα.
Μακροπρόθεσμα τα οφέλη της τριμερούς Κύπρου, Ελλάδας, και Ισραήλ
-Πόσο σημαντική είναι η συνεργασία Κύπρου, Ελλάδας, Ισραήλ και πώς μπορεί να επηρεάσει τις εξελίξεις στην περιοχή;
-Αυτό που πρέπει να κάνουν Κύπρος και Ελλάδα σε συνεργασία με το Ισραήλ αλλά και την αμερικανική εβραϊκή κοινότητα είναι να συνεχίσουμε την προσπάθεια που καταβάλλεται για προβολή των θέσεων της τριμερούς συνεργασίας στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Είναι μια μακροπρόθεσμη πολιτική και όχι ένα πυροτέχνημα ή μια φωτοβολίδα, η οποία θα αποδώσει σε βάθος ετών. Υπό αυτή την έννοια, οι προσβάσεις που υπάρχουν ακόμη και στη διακυβέρνηση Τραμπ μέσα από τη συνεργασία με το Ισραήλ είναι θετικές και για την Ελλάδα και για την Κύπρο.
–Θα ευοδώσει η προσπάθεια εξομάλυνσης των σχέσεων Ισραήλ και Τουρκίας; Και αν ναι, ποιες μπορεί να είναι οι συνέπειες για Κύπρο και Ελλάδα;
-Το βασικό μήνυμα που παίρνουμε είναι πως Ισραήλ και Τουρκία συνεργάζονται σε ορισμένα ζητήματα και σε άλλα έχουν σοβαρά προβλήματα. Και έτσι θα πρέπει να πορευτούμε θεωρώντας πως το Ισραήλ με την Τουρκία θα έχουν μία σχέση ισορροπημένη με συμφωνίες και διαφωνίες. Την ίδια στιγμή, δεν θα πρέπει να περιμένουμε από το Ισραήλ να μας βοηθήσει έναντι της Τουρκίας. Θα μπορούμε να περιμένουμε σημαντική συμβολή σε επίπεδο πληροφοριών, σε θέματα στήριξης εντός των Ηνωμένων Πολιτειών και κυρίως μέσα από τις από πολύ καλές σχέσεις που έχουν Αθήνα και Λευκωσία με το Τελ Αβίβ, ενίσχυση της άμυνας σε επίπεδο ασφάλειας.
-Πρόκειται, δηλαδή, για άσκηση εξισορρόπησης δυνάμεων;
– Ακριβώς. Δεν πρέπει να περιμένουμε πως θα είναι η μια χώρα έναντι της άλλης. Οι Ισραηλινοί δεν πρόκειται να πάρουν το μέρος μας είτε για το Κυπριακό σε περίπτωση νέας επιδείνωσης είτε για τα ελληνοτουρκικά και επομένως θα πρέπει να αρκούμαστε σε μερικές διπλωματικές τοποθετήσεις. Δεν υπάρχει στρατιωτικό σύμφωνο Ελλάδας, Ισραήλ, Κύπρου αλλά εξαιρετική συνεργασία σε ορισμένους τομείς.
Ο Μακρόν θέλει τη Γαλλία να έχει ρόλο στη Μεσόγειο, όπως και στην ΕΕ
-Για ποιους λόγους πιστεύτε πως η Γαλλία έσπευσε να ισχυροποιήσει την παρουσία της στην Ανατολική Μεσόγειο και να παίξει δυναμικό ρόλο;
-Ο βασικός λόγος, πάντως, δεν ήταν οι τουρκικές Naftex, αλλά το γεγονός ότι ο Εμανουέλ Μακρόν αφενός θέλει η χώρα του να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στη Μεσόγειο και αφετέρου βλέπει ότι στην προσπάθεια του αυτή αντίπαλος του είναι η Τουρκία. Για το Παρίσι η παρουσία της Τουρκίας στη Μεσόγειο αποτελεί μια αρνητική εξέλιξη, που πρέπει να αντιμετωπιστεί. Και αναφέρομαι και στο θέμα της Συρίας, του Λιβάνου ή της Λιβύης όπως επίσης και στο ρόλο διαδραματίζει η Τουρκία στη λωρίδα Σαχέλ στην Αφρική. Στο συγκεκριμένο θέμα ο λόγος που κινητοποιήθηκε η Γαλλία ήταν η ταύτιση των θέσεων της με εκείνες της Κύπρου και της Ελλάδας. Όμως γενικά οι φιλοδοξίες του Γάλλου προέδρου είναι πολύ ευρύτερες για τη Μεσόγειο.
-Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί κάτι διαφορετικό για το ισοζύγιο δυνάμεων ανάμεσα στο Παρίσι και το Βερολίνο ειδικά σε ό,τι αφορά και την Ευρωπαϊκή Ένωση;
-Πιστεύω πως ο Εμανουέλ Μακρόν επιδιώκει να λάβει πρωτοβουλίες σε ό,τι αφορά την εξωτερική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διότι στα οικονομικά το προβάδισμα το έχει η Άνγκελα Μέρκελ και η Γερμανία. Διατηρώ, πάντως, κάποιες επιφυλάξεις κατά πόσο θα καταφέρει να αλλάξει κάτι, αφενός γιατί οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν βλέπουν με καλό μάτι τη δραστηριοποίηση της Γαλλίας απέναντι στην Τουρκία και γιατί αυτό θεωρούν πως δημιουργεί πρόβλημα στο ΝΑΤΟ και αφετέρου γιατί η Ελλάδα σε αντίθεση με την Κύπρο εμφανίστηκε διστακτική στο να διευρύνει τη στρατηγική της συνεργασία με τη Γαλλία, μέσω της αγοράς γαλλικών φρεγατών. Ήταν μια εξέλιξη η οποία σαφώς επηρεάζει τις γαλλοελληνικές σχέσεις.
-Πιστεύετε πως η Ελλάδα θα έπρεπε να συσφίξει περισσότερο τις σχέσεις της με τη Γαλλία;
-Ναι, η σύσφιγξη των σχέσεων με τη Γαλλία θα έπρεπε να είχε ήδη γίνει βασική, εθνική προτεραιότητα για την Αθήνα και όχι μόνο στα λόγια αλλά και στην πράξη. Δυστυχώς, όμως, η μη επίτευξη συμφωνίας για την αγορά των γαλλικών φρεγατών δείχνει πως μάλλον υπάρχουν σαφή όρια σε μια γαλλοελληνική συνεργασία.
Αλλάζει το παιχνίδι στη Μέση Ανατολή με τη συμφωνία Ισραήλ – ΗΑΕ
-Ποια νέα δεδομένα διαμορφώνει η πρόσφατη συμφωνία Ισραήλ και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων για ομαλοποίηση των σχέσεών τους;
-Γίνεται πολύς λόγος για αυτή τη συμφωνία, προσωπικά δεν βλέπω κανέναν άμεσο αντίκτυπο για την Ελλάδα και την Κύπρο. Η ένταξη σε συγκεκριμένες συμμαχίες στη Μέση Ανατολή ενέχει πολλούς κινδύνους. Εκτιμώ όμως πως πρόκειται για μια σημαντική εξέλιξη για τη Μέση Ανατολή. Έχει πάντως ιδιαίτερο ενδιαφέρον να δούμε ποια θα είναι η πολιτική της νέας αμερικανικής Κυβέρνησης, στην περίπτωση που εκλεγεί ο Τζο Μπάιντεν, απέναντι στο Ιράν. Με αυτή τη συμφωνία, στην ουσία απομονώνεται η Τεχεράνη, αλλά το ερώτημα είναι τι θα κάνει ο Τζο Μπάιντεν ως Πρόεδρος των ΗΠΑ.
-Η συμφωνία ανοίγει τον δρόμο για εξομάλυνση των σχέσεων του Ισραήλ και με τα άλλα αραβικά κράτη;
-Είναι μια πιθανή εξέλιξη, όμως την ίδια στιγμή θα πρέπει να δοθεί και έμφαση στην επίλυση του παλαιστινιακού προβλήματος, το οποίο ναι μεν δεν είναι προτεραιότητα για τον αραβικό κόσμο όπως ήταν στο παρελθόν, όμως χωρίς την επίλυσή του δεν μπορούμε να ελπίζουμε σε σταθεροποίηση της Μέσης Ανατολής. Η μη προσάρτηση εδαφών της Δυτικής Όχθης από το Ισραήλ ίσως δημιουργήσει νέα δεδομένα. Το θέμα δεν αναμένεται να ξαναέρθει άμεσα στην ατζέντα, ακόμα και αν κερδίσει ο Ντόναλντ Τραμπ.
-Τι σημαίνει αυτή η συμφωνία για τη στρατηγική διαμάχη για ηγεμονία που βρίσκεται σε εξέλιξη μεταξύ κυρίως του Ιράν και της Σαουδικής Αραβίας, αλλά και της Τουρκίας;
-Αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό ερώτημα. Πιστεύω πως πρόκειται για μια αρνητική εξέλιξη για το Ιράν αλλά και για την Τουρκία σε ό,τι αφορά τον ρόλο που επιδιώκει να παίξει στη Μέση Ανατολή ως περιφερειακή δύναμη που συμβάλλει στην επίλυση προβλημάτων. Τουρκία και Ιράν έχουν καλές σχέσεις. Με την απομόνωση του Ιράν δημιουργείται μια ομάδα χωρών οι οποίες διατηρούν καλές σχέσεις με το Ισραήλ, αλλά και με άλλες σουνιτικές χώρες αλλά όχι με την Τουρκία. Η Άγκυρα πάντως θα είναι αρκετά προσεκτική και δεν θα πάει τόσο πολύ κοντά στο Ιράν, ξέροντας τι στάση κρατά τόσο το Ισραήλ όσο και οι ΗΠΑ απέναντι στην Τεχεράνη.
