To Top
05:46 Κυριακή
29 Μαρτίου 2020
Επόμενο
Προηγούμενο
Αλληλογραφώντας από τα Κρατητήρια
ΑΡΧΙΚΗΑΠΟΨΕΙΣΑΡΘΡΑ ΣΤΟΝ "Φ" • Αλληλογραφώντας από τα Κρατητήρια
  14 Δεκεμβρίου 2019, 10:15 πμ  
Ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα, παρουσιάζει μια ελάχιστα φωτισμένη πτυχή του αγώνα της ΕΟΚΑ, την αλληλογραφία από τα αποικιακά στρατόπεδα συγκέντρωσης του 1955-1959. Ιδρύοντας οι Βρετανοί τα «Κρατητήρια», αντέγραφαν, ουσιαστικά, πρακτικές των Ναζί στον προηγηθέντα Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Σε αυτά κλείστηκαν χωρίς δίκη, πολλές φορές με απλή υποψία, περισσότεροι από 3300 Έλληνες Κυπρίους.

Ένας από τους πολιτικούς κρατουμένους ήταν ο «ντιπής 743», ο «Μαρτίνος» της ΕΟΚΑ, ο νεαρός δικηγόρος, απόφοιτος του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, Ρένος Λυσιώτης. Με το βιβλίο «Αγαπητέ μου Ρένο… Η αλληλογραφία του D.P. 743 από τα κρατητήρια (Νοέμβριος 1956-Μάρτιος 1958», ο Ρένος Λυσιώτης ολοκληρώνει μια τριλογία βασισμένη σε πρωτότυπο, αυθεντικό ιστορικό υλικό, από τη ζωή του στα Κρατητήρια. Προηγήθηκαν «Το Ημερολόγιο του D.P. 743» (2012), η έκδοση του προσωπικού του ημερολογίου πίσω από τα συρματοπλέγματα της σκλαβιάς, και το «Προσωπική μαρτυρία. Ο D. P. 743 στα Κρατητήρια Πύλας» (2018), ένα λεύκωμα από μοναδικές φωτογραφίες της καθημερινότητας των εγκλείστων αγωνιστών σε ένα από τα μεγαλύτερα στρατόπεδα συγκέντρωσης του 1955-1959.
Το «Αγαπητέ μου Ρένο…» αποκαλύπτει την αλληλογραφία με τους γονείς, συγγενείς, φίλες, και συναγωνιστές του, την περίοδο της κράτησής του στην Πύλα, την Κοκκινοτριμιθιά και το Πυρόι, όπως αυτή διασώθηκε σε ένα σφαλισμένο για δεκαετίες συρτάρι. Πρόκειται για μερικές δεκάδες επιστολές και ευχετήριες κάρτες. Στις περισσότερες, ο Ρένος Λυσιώτης είναι ο παραλήπτης, δεν λείπουν, όμως, και γράμματα με αποστολέα τον ίδιο.

Είναι μια σημαντική και πρωτότυπη έκδοση για την ιστοριογραφία του αγώνα της ΕΟΚΑ, για τις απλές και ανθρώπινες στιγμές της ζωής των αγωνιστών στις δύσκολες συνθήκες της κράτησής τους στις υγρές και ανήλιες παράγκες των κρατητηρίων. Κάθε επιστολή ανοιγόταν προς λογοκρισία από την ειδική υπηρεσία των αποικιακών αρχών. Το αδιάκριτο μάτι του λογοκριτή περιόριζε την ελεύθερη έκφραση, προσθέτοντας μιαν επιπλέον θηλειά στον λαιμό, πέρα από τους περιορισμούς που έθεταν τα συρματοπλέγματα και οι δεσμοφύλακες. Ο πολιτικός κρατούμενος και οι οικείοι του έπρεπε να γράφουν προσεκτικά, για να αποφύγουν την κατάσχεση ολόκληρης της επιστολής ή την απάλειψη τμήματός της. Όπως φαίνεται από το βιβλίο, οι κρατούμενοι μπορούσαν, σε ειδικές περιπτώσεις, να αποστέλλουν τις επιστολές τους με το παράνομο ταχυδρομείο της ΕΟΚΑ. Αυτές οι επιστολές, λιγότερες σε σύγκριση με την «κανονική», λογοκριμένη αλληλογραφία, μεταφέρουν κηρύγματα πίστης στην ελευθερία και στους στόχους του Αγώνα και αποτελούν αψευδές τεκμήριο για το αδούλωτο φρόνημα των «ελεύθερων φυλακισμένων».
 
Στο πρώτο τμήμα του βιβλίου δημοσιεύονται οι επιστολές προς τον Ρένο από τους γονείς του. Ο πατέρας του, ο λυρικός ποιητής Ξάνθος Λυσιώτης, γράφει τα νέα της οικογένειας, του γραφείου, της γειτονιάς τους, στο κέντρο της Λευκωσίας, αλλά και των γατιών του σπιτιού. Οι πρώτες επιστολές είναι γραμμένες στα αγγλικά, με την ελπίδα της επίσπευσης της διαδικασίας της λογοκρισίας, μια σκέψη που αποδεικνύεται ευσεβής πόθος και εγκαταλείπεται στη συνέχεια. Η «μάμμα» του, όπως υπογράφει τα γράμματά της, από την πλευρά της, γνοιάζεται για το πώς ντύνεται ο γιος της στις ανθυγιεινές συνθήκες των κρατητηρίων και του γκρινιάζει, σε δυο επιστολές της, για το «τόσον αντιαισθητικόν γένι [που άφησε], που δεν κάμνει καλήν εντύπωσιν».
 

Μια ενότητα επιστολών αποκαλύπτει έναν άλλο κόσμο των νεαρών πολιτικών κρατουμένων, την αλληλογραφία τους με κορίτσια από την Ελλάδα (συνήθως γνωριμίες από τις σχετικές στήλες του περιοδικού «Ο Θησαυρός»). Ο Ρένος αλληλογραφούσε κυρίως με την Τούλα Μ., μιαν Αθηναία που γνώρισε στο Λονδίνο. Στις επιστολές των δυο νέων, πέρα από τη φιλία τους, από την πλευρά του Ρένου δεν κρύβεται ένα διακριτικό – σχεδόν αδιόρατο - φλερτάρισμα. Αντίθετα, η Τούλα αμέριμνη ενημερώνει τον κρατούμενο για τα νεανικά πάρτυ, τους χορούς και τις εκδρομές της.

Κάθε επιστολή που δημοσιεύεται, αποτυπώνει το πνεύμα της εποχής και των παιδιών που ανέλαβαν στους νεανικούς τους ώμους το κύριο βάρος της κυπριακής επανάστασης. Όπως έγραφε στην Αθηναία φίλη του, τον Οκτώβριο του 1957, εκφράζοντας τον παλμό της αντίστασης και της αγωνιστικότητας και τα οράματα εκείνης της ευλογημένης γενιάς ο Ρένος Λυσιώτης: «Ο πόνος της φυλακής δεν έσβησε την ελπίδα, ένα χαμόγελο αχνίζει ακόμα στα χείλια – όσο πικρό κι αν είναι. Το σώμα φυλακίστηκε, η ψυχή όμως είναι ελεύθερη. Το κεφάλι στέκει ορθό, αγέρωχο, αδάμαστο, ψηλά. Η δύναμη της ψυχής, η καρτερία, η πίστη, η πεποίθηση δεν κλονίστηκαν ποτέ. Κάποτε, σύντομα, ο πέπλος της καταχνιάς θα σχιστεί για ν’ ανατείλει το φως…»
 
* Ο Π. Παπαπολυβίου είναι αναπλ. καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.

www.papapolyviou.com
Σχολιάστε ή διαβάστε πατώντας εδώ...