Η αύξηση των χρόνιων νοσημάτων, η μικροβιακή αντοχή, η γήρανση του πληθυσμού και τα κενά σε μακροχρόνιες υπηρεσίες κατ’ οίκον φροντίδας αποτελούν τις βασικότερες προκλήσεις για την υγεία στην Κύπρο, παρά το υψηλό προσδόκιμο ζωής και τη βελτιωμένη πρόσβαση στις υπηρεσίες περίθαλψης τα τελευταία χρόνια.
Την ίδια ώρα, σε διεθνές επίπεδο, οι συνεχιζόμενοι πόλεμοι στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία επιβαρύνουν σημαντικά τα συστήματα υγείας και την ψυχική υγεία εκατομμυρίων ανθρώπων τη στιγμή που, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), σχεδόν ο μισός παγκόσμιος πληθυσμός εξακολουθεί να μην έχει πλήρη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες υγείας.
Το σύνθημα της φετινής Παγκόσμιας Ημέρας Υγείας, «Μαζί για την υγεία – Στηρίζουμε την επιστήμη», σύμφωνα με τον ΠΟΥ, αναδεικνύει την ανάγκη «οι πολιτικές δημόσιας υγείας να βασίζονται σε τεκμηριωμένα επιστημονικά δεδομένα και αποτελεί υπενθύμιση της σημασίας της πρόληψης και του εμβολιασμού, καθώς τα τελευταία χρόνια καταγράφεται επανεμφάνιση νοσημάτων που θεωρούνταν «ξεχασμένα» ή σχεδόν «ξεπερασμένα», όπως η φυματίωση, η ιλαρά και ο κοκκύτης.
Σε εθνικό επίπεδο η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Υγείας βρίσκει την Κύπρο να καταγράφει βελτιώσεις αλλά και τεράστια κενά.
Η μικροβιακή αντοχή στα αντιβιοτικά αποτελεί μία από τις σημαντικότερες απειλές για τη δημόσια υγεία στην Κύπρο, καθώς η χώρα καταγράφει διαχρονικά από τα υψηλότερα ποσοστά κατανάλωσης αντιβιοτικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC).
Η υπερβολική χρήση αντιβιοτικών μειώνει την αποτελεσματικότητά τους και οδηγεί στην εμφάνιση ανθεκτικών μικροβίων, ιδιαίτερα μέσα στα νοσοκομεία, όπου τα ποσοστά ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων παραμένουν υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Επιγραμματικά η εικόνα της Υγείας των πολιτών στην Κύπρο περιγράφεται, βάσει ευρωπαϊκών δεδομένων και εκθέσεων ως εξής:
> 17% των θανάτων σχετίζονται με το κάπνισμα, ενώ περίπου 1 στους 4 ενήλικες καπνίζει σύμφωνα με στοιχεία του ΠΟΥ και της Ε.Ε.
> 2 στους 5 ενήλικες ζουν με τουλάχιστον ένα χρόνιο νόσημα (OECD).
> Η παιδική παχυσαρκία συγκαταλέγεται στις υψηλότερες στην Ευρώπη (ΕΕ / OECD).
> 1 στους 6 αντιμετωπίζει πρόβλημα ψυχικής υγείας (OECD – Ε.Ε.).
> Οι πολίτες 65+ είναι περίπου 18% του πληθυσμού, με αυξημένες ανάγκες φροντίδας (Eurostat).
> Οι αγχώδεις διαταραχές επηρεάζουν περίπου 7,2% του πληθυσμού (IHME / OECD).
> Οι καταθλιπτικές διαταραχές εκτιμάται ότι αφορούν περίπου 3,8% των πολιτών (OECD).
Με το προσδόκιμο ζωής να ξεπερνά τα 83 έτη, η Κύπρος συγκαταλέγεται στις χώρες με υψηλό επίπεδο υγείας στην Ευρώπη την ίδια ώρα όμως, η χώρα, βρίσκεται αντιμέτωπη με την ανάγκη για διαχείριση των μη μεταδοτικών νοσημάτων και των όσων η γήρανση του πληθυσμού της, συνεπάγεται.
Τα καρδιαγγειακά νοσήματα παραμένουν η πρώτη αιτία θανάτων και ακολουθεί ο καρκίνος. Παράλληλα, και σύμφωνα με τις ήδη δημοσιευμένες ευρωπαϊκές εκθέσεις για τον τομέα της Υγείας στην Κύπρο, εκτιμάται ότι περίπου 17% των θανάτων σχετίζονται με το κάπνισμα, ενώ περίπου ένας στους τέσσερις ενήλικες εξακολουθεί να καπνίζει, ποσοστό από τα υψηλότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Την ίδια στιγμή, σχεδόν 2 στους 5 ενήλικες ζουν με τουλάχιστον μία χρόνια πάθηση, γεγονός που αυξάνει τη ζήτηση για υπηρεσίες μακροχρόνιας παρακολούθησης και φροντίδας τη στιγμή που η παχυσαρκία εξακολουθεί να καταγράφει αυξανόμενα ποσοστά και η Κύπρος παραμένει στις πρώτες θέσεις, σύμφωνα με διεθνείς μελέτες.
Σύμφωνα με στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Eurostat),οι πολίτες ηλικίας άνω των 65 ετών αντιστοιχούσαν στο 18,3% του πληθυσμού το 2025, ποσοστό που αυξάνεται σταθερά την τελευταία δεκαετία.
Παρά την καταγεγραμμένη όμως σταθερή αύξηση του αριθμού των ατόμων άνω των 65 ετών, το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Συστημάτων και Πολιτικών Υγείας (European Observatory on Health Systems and Policies), επισημαίνει ότι η Κύπρος εξακολουθεί να μην διαθέτει ολοκληρωμένο σύστημα μακροχρόνιας φροντίδας, ενώ σημαντικό μέρος της υποστήριξης των ηλικιωμένων παρέχεται από τις οικογένειες.
Οι δαπάνες για υπηρεσίες μακροχρόνιας φροντίδας αντιστοιχούν περίπου στο 5% των συνολικών δαπανών υγείας, ποσοστό πολύ χαμηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που φτάνει το 18%.
Σε ό,τι αφορά την ψυχική υγεία, σύμφωνα με στοιχεία της ευρωπαϊκής έκθεσης State of Health in the EU (OECD), περίπου ένας στους έξι πολίτες στη χώρα ζει με κάποια μορφή ψυχικής διαταραχής. Οι συχνότερες διαγνώσεις αφορούν αγχώδεις διαταραχές (7,2% του πληθυσμού) και καταθλιπτικές διαταραχές (3,8%), ενώ διαταραχές που σχετίζονται με χρήση αλκοόλ και ουσιών εκτιμάται ότι επηρεάζουν περίπου 2,6% των πολιτών.
Ο παγκόσμιος πληθυσμός σε κίνδυνο
>Πόλεμοι, ενεργειακή κρίση, κλιματική αλλαγή, ανισότητες
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), η υγεία των ανθρώπων διεθνώς επηρεάζεται πλέον όχι μόνο από ασθένειες, αλλά και από τις γεωπολιτικές συγκρούσεις, την κλιματική αλλαγή, τις μετακινήσεις πληθυσμών και τις αυξανόμενες κοινωνικές ανισότητες.
· Σχεδόν ο μισός παγκόσμιος πληθυσμός δεν έχει πλήρη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες υγείας (WHO).
· Η φυματίωση προκάλεσε περίπου 1,23 εκατ. θανάτους το 2024 και παραμένει η πιο θανατηφόρα λοιμώδης νόσος από έναν μόνο παθογόνο παράγοντα παγκοσμίως (WHO).
· Στην Ευρώπη καταγράφηκαν 127.350 κρούσματα ιλαράς το 2024, τα περισσότερα των τελευταίων 25 ετών (WHO / UNICEF).
· Περίπου 1 στις 6 βακτηριακές λοιμώξεις παγκοσμίως είναι πλέον ανθεκτική στα αντιβιοτικά (WHO).
· Τα παιδιά κάτω των 5 ετών αντιστοιχούν σε πάνω από 40% των κρουσμάτων ιλαράς στην Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του WHO.
· Καταγράφηκαν πάνω από 1.200 επιθέσεις σε δομές υγείας παγκοσμίως το 2023–2024, σύμφωνα με τον World Health Organization.
· Πάνω από 300 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σήμερα σε περιοχές που χρειάζονται ανθρωπιστική υγειονομική βοήθεια (WHO / ΟΗΕ).
· Περίπου 1 στα 5 παιδιά παγκοσμίως ζει σε περιοχή που επηρεάζεται από ένοπλες συγκρούσεις (UNICEF).
· Έως και 22% των ανθρώπων σε εμπόλεμες ζώνες παρουσιάζουν ψυχικές διαταραχές όπως άγχος, κατάθλιψη ή μετατραυματικό στρες (WHO).
· Οι συγκρούσεις αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο επιδημιών, υποσιτισμού και διακοπής εμβολιαστικών προγραμμάτων, επηρεάζοντας κυρίως παιδιά και χρονίως πάσχοντες (WHO).
Σύμφωνα με τον διεθνή Οργανισμό, «επιθέσεις σε νοσοκομεία, ασθενοφόρα και υγειονομικό προσωπικό καταγράφονται συστηματικά σε εμπόλεμες περιοχές, επηρεάζοντας άμεσα την πρόσβαση των πολιτών σε βασικές υπηρεσίες περίθαλψης».
Στη Μέση Ανατολή, οι συγκρούσεις έχουν οδηγήσει σε δεκάδες χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες, ενώ μεγάλος αριθμός υγειονομικών εγκαταστάσεων έχει καταστραφεί ή τεθεί εκτός λειτουργίας.
Παράλληλα, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί, γεγονός που, όπως επισημαίνει ο ΠΟΥ, «αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης επιδημιών, υποσιτισμού και έλλειψης βασικής φροντίδας για ευάλωτες ομάδες πληθυσμού».
Χιλιάδες ασθενείς παραμένουν χωρίς πρόσβαση σε εξειδικευμένη θεραπεία, ενώ παιδιά που χρειάζονται επείγουσα ιατρική φροντίδα εξακολουθούν να βρίσκονται σε αναμονή.
Παράλληλα, και σύμφωνα πάντα με τα επίσημα στοιχεία του ΠΟΥ, ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζει να επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία των υπηρεσιών υγείας.
Οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές έχουν προκαλέσει εκτεταμένες διακοπές ηλεκτροδότησης, δυσχεραίνοντας τη λειτουργία νοσοκομείων, τη συντήρηση φαρμάκων και τη λειτουργία μονάδων εντατικής θεραπείας.
Πέραν από τις συγκρούσεις, η αύξηση της θερμοκρασίας, οι πλημμύρες και οι παρατεταμένες ξηρασίες συνδέονται με την εξάπλωση λοιμωδών ασθενειών, τη μείωση της επισιτιστικής ασφάλειας και την επιδείνωση χρόνιων παθήσεων.
