Σημαντικό όπλο στα χέρια των κυπριακών διωκτικών Αρχών προστίθεται μετά από χθεσινή απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου.

Ο Νικόλαος Σάντης με αιτιολογημένη ετυμηγορία του, έκτασης 42 σελίδων, σχετικά με αίτημα υπόπτου για υπόθεση παιδικής πορνογραφίας, έκρινε ότι είναι καθ’ όλα νόμιμη η γενική και αδιάκριτη διατήρηση των IP Address (δεδομένα Διεύθυνσης Διαδικτυακού Πρωτοκόλλου) του συνόλου των χρηστών του διαδικτύου, από εταιρείες που προσφέρουν διαδικτυακές υπηρεσίες. 

Στην ουσία ο Δικαστής του δευτεροβάθμιου δικαστικού σώματος, έκανε δεκτές τις θέσεις και τα νομικά επιχειρήματα που προβλήθηκαν από πλευράς Νομικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας. Ο Ανδρέας Αριστείδης, δικηγόρος της Δημοκρατίας Α’, που εκπροσώπησε τον Γενικό Εισαγγελέα στην χθεσινή διαδικασία, παρέπεμψε μεταξύ άλλων σε απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για συγκεκριμένη υπόθεση (C-793/19).

Στην υπό αναφορά απόφαση του διεθνούς Δικαστηρίου, τονίστηκε ότι η γενική και αδιάκριτη διατήρηση των IP Address του συνόλου των χρηστών είναι νόμιμη. Όπως επεξηγείτο, αποτελεί το μόνο μέσο έρευνας που καθιστά δυνατή την ταυτοποίηση του προσώπου το οποίο τέλεσε σοβαρό αδίκημα μέσω του Διαδικτύου.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: 

Η ετυμηγορία του κ. Σάντη κρίνεται ως βαρύνουσας σημασίας, αν αναλογιστούμε την απόφαση της ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου περί τα τέλη του Οκτωβρίου του 2021, με την οποία η παρακράτηση δεδομένων από τους πάροχους κηρυσσόταν παράνομη. Υπενθυμίζεται ότι στις 27.10.21, με ισχνή πλειοψηφία (7-6) το δευτεροβάθμιο δικαστικό σώμα είχε κρίνει ως αντίθετα με το ενωσιακό δίκαιο συγκεκριμένα άρθρα του Περί Διατήρησης Τηλεπικοινωνιακών Δεδομένων με σκοπό τη Διερεύνηση Σοβαρών Ποινικών Αδικημάτων Νόμου (Ν.183(Ι)/07), που υποχρέωναν του πάροχους τηλεπικοινωνιών να διατηρούν τα τηλεπικοινωνιακά δεδομένα του συνόλου των χρηστών. Στα εν λόγω άρθρα, τα οποία μετά την εν λόγω απόφαση έπαψαν να εφαρμόζονται, γινόταν πρόβλεψη, μεταξύ άλλων, και για τη διατήρηση του IP Address.

Ωστόσο, σύμφωνα με τις θέσεις του κ. Αριστείδη, που χθες έγιναν δεκτές από τον Δικαστή Νικόλαο Σάντη, η περίπτωση της καθολικής διατήρησης των IP Address διαφοροποιείται παντελώς από αυτή της γενικής και αδιάκριτης διατήρησης άλλων τηλεπικοινωνιακών δεδομένων. Ήταν εισήγηση του εκπρόσωπου του Γενικού Εισαγγελέα ότι η απόφαση της Ολομέλειας του Ανωτάτου τον Οκτώβριο του 2021, δεν τυγχάνει εφαρμογής στο μέρος των άρθρων της οικείας νομοθεσίας, που αφορούν ειδικά τη διατήρηση του IP Address. Θέσεις που έγιναν δεκτές.

Η υπόθεση

Η διερεύνηση της επίδικης υπόθεσης, για την οποία εκδόθηκε η χθεσινή σημαντική απόφαση, βρίσκεται σε εξέλιξη και αφορά σε τουλάχιστον 135 φωτογραφίες κακοποίησης ανηλίκων. Συγκεκριμένο πρόσωπο είναι ύποπτο για διάπραξη αδικημάτων παιδικής πορνογραφίας.

Στα 135 αρχεία εικόνας φέρονται να απεικονίζονται παιδιά να κακοποιούνται σεξουαλικά από ενήλικες ή/και να απεικονίζονται σε σεξουαλικές πόζες, συμπεριλαμβανομένων και παιδιών ηλικίας κάτω των δεκατριών ετών. Άλλα αρχεία φαίνεται να αποτελούν ρεαλιστικές εικόνες παιδιών, τα οποία παρουσιάζονται να επιδίδονται σε σεξουαλικές πράξεις.

Η Αστυνομία Κύπρου, πριν να αρχίσει τη διερεύνηση και οδηγηθεί στον υπό αναφορά ύποπτο, έλαβε σε έξι περιπτώσεις πληροφορίες από την Ευρωπαϊκή Αστυνομική Υπηρεσία (Europol), που ανέφεραν ότι κάτοχος/χρήστης σε συγκεκριμένο διαδικτυακό λογαριασμό Google, κατέχει ή/και παράγει, ή/και διανέμει παιδικό πορνογραφικό υλικό.

Μέσω του δικηγόρου του, ο Ελληνοκύπριος ύποπτος, καταχώρησε στο Ανώτατο Δικαστήριο αίτηση για έκδοση προνομιακού εντάλματος φύσεως certiorari. Αιτείτο την ακύρωση διατάγματος που εξασφάλισε η Αστυνομία ώστε να ταυτοποιήσει το IP Address του χρήστη συγκεκριμένου λογαριασμού που διακίνησε το παράνομο υλικό. 

Ήταν θέση του αιτητή ότι η έκδοση του προσβαλλόμενου διατάγματος βασίστηκε σε συγκεκριμένα άρθρα του Ν.183(Ι)/07, τα οποία η πλειοψηφία της Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου είχε ήδη κρίνει ως αντισυνταγματικά, καθώς παραβίαζαν θεμελιώδη ατομικά δικαιώματα. Αίτημα, το οποίο απορρίφθηκε για τους λόγους που σημειώσαμε. 

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο δικηγόρος του Ελληνοκύπριου υπόπτου, είχε αιτηθεί την έκδοση Ceriorari για ένταλμα που εξασφάλισε η Αστυνομία και αποσκοπούσε στην αποκάλυψη τηλεπικοινωνιακών δεδομένων αριθμού κλήσης του υπόπτου. Ο Δικαστής Νικόλαος Σάντης, γι’ αυτή την περίπτωση, ενέκρινε το σχετικό αίτημα.

Η νομική πτυχή της ετυμηγορίας του Δικαστή

Για τους νομομαθείς παρουσιάζει ενδιαφέρον η νομική πτυχή της χθεσινής ετυμηγορίας. Στην χθεσινή εκτενή του απόφαση, ο Δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου Νικόλαος Γ. Σάντης, επικυρώνοντας το διάταγμα πρόσβασης σε τηλεπικοινωνιακά δεδομένα, στην έκταση που  αφορά το IP Address, σημείωσε μεταξύ άλλων τα ακόλουθα:

Η Οδηγία 2002/58/ΕΚ επιτρέπει στον εθνικό νομοθέτη να θεσπίζει μέτρα για την καταπολέμηση της σοβαρής εγκληματικότητας – όπως η γενική και αδιάκριτη διατήρηση Διευθύνσεων ΙΡ οι οποίες αποδίδονται στην πηγή της σύνδεσης – για χρονικό διάστημα περιοριζόμενο στο απολύτως αναγκαίο, δεδομένου πως τα μέτρα διασφαλίζουν (με σαφείς και ακριβείς κανόνες) πως η διατήρηση των δεδομένων εξαρτάται από την τήρηση των σχετικών προς τούτο ουσιωδών και τυπικών προϋποθέσεων, και ότι τα πρόσωπα στα οποία αφορούν τα δεδομένα, διαθέτουν αποτελεσματικές εγγυήσεις έναντι των όποιων κινδύνων κατάχρησης.

Στην προηγούμενη υπόθεση, που δικάστηκε από την Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου, δεν εξετάστηκε ευθέως η συμβατότητα των επίδικων προνοιών τού Νόμου 183(Ι)/07 με την ενωσιακή νομοθεσία και νομολογία για τις Διευθύνσεις ΙΡ – πόσω μάλλον με έμφαση στα αδικήματα παιδικής πορνογραφίας – αφού τα εκεί διατάγματα συνδέονταν με τη διατήρηση αλλιώτικης μορφής τηλεπικοινωνιακών δεδομένων.

Η προηγούμενη δικαστική κρίση για το μη συμβατό των άρθρων 3, 6-10 και 13 του Ν.183(Ι)/07 – και ιδίως του Άρθρου 6(β)(i)-(iii), Ν.183(Ι)/07 – δεν θα μπορούσε, ως ζήτημα αρχής, να οδηγήσει σε συμπέρασμα άρσης της ισχύος (ή άλλως ακύρωσης) των υπό αναφορά άρθρων, παρά μόνο σε κατάληξη περί μη εφαρμογής τους.

Τα επίδικα άρθρα του Ν.183/(Ι)/07, που επιβάλλουν στους παρόχους υπηρεσιών, με στόχευση την καταπολέμηση της σοβαρής εγκληματικότητας (όπως η παιδική πορνογραφία), γενική και άνευ διάκρισης διατήρηση των Διευθύνσεων IP για την ελάχιστη χρονική περίοδο των 6 μηνών, δεν είναι ασύμβατα προς το ενωσιακό δίκαιο.

ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ

Η σημασία και τα «παραθυράκια»

Η απόφαση του Ανωτάτου τον Οκτώβριο του 2021 καθιστούσε παράνομη την παρακράτηση τηλεπικοινωνιακών δεδομένων από παρόχους (εταιρείες τηλεφωνίας), αλλά και την πρόσβαση της Αστυνομίας σε αυτά. Η εν λόγω ετυμηγορία του 2021 είχε φέρει τα πάνω-κάτω, καθώς πολλές υποθέσεις δεν ήταν δυνατό να στοιχειοθετηθούν. Από τότε η Νομική Υπηρεσία και οι λειτουργοί της που ασχολούνται με το ποινικό δίκαιο, προσπαθούν να βρουν «παραθυράκια» μέσω αποφάσεων ευρωπαϊκών δικαστικών σωμάτων. Ενδεικτική της σημασίας που έχουν τα τηλεπικοινωνιακά δεδομένα για εξιχνίαση υποθέσεων, αλλά και των προβλημάτων που προκάλεσε η προαναφερθείσα ετυμηγορία είναι και η υπόθεση του διπλού φονικού στον Κάτω Αμίαντο με θύματα δύο κοπέλες από τη Ρωσία. Η Αστυνομία τον Δεκέμβριο του 2021 εξιχνίασε την υπόθεση χάρη στην «παράκαμψη» της επίμαχης απόφασης του Ανωτάτου. Δικηγόρος της Δημοκρατίας εντόπισε απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την οποία οι εταιρείες μπορούσαν να παρακρατήσουν τηλεπικοινωνιακά δεδομένα για ορισμένο χρονικό διάστημα προκειμένου να τιμολογούν. Καθοδήγησε, λοιπόν, την Αστυνομία, με αποτέλεσμα την εξιχνίαση. Το ίδιο σημαντική είναι και η χθεσινή ετυμηγορία, που αφορά την ταυτοποίηση χρηστών του διαδικτύου που επιδίδονται σε εγκληματικές πράξεις.