Από την εξέταση των γεγονότων εκείνης της εποχής, προκύπτει τεκμηριωμένα και με στοιχεία το τι ακριβώς συνέβαινε πριν από το πραξικόπημα και πώς οδηγήθηκε η Κύπρος στον όλεθρο του πραξικοπήματος, όπως σημείωσε ο συγγραφέας Χρύσανθος Χρυσάνθου, κατά την παρουσίαση του νέου βιβλίου του «1974. Το χρονικό της αντίστασης».
Από τη μια ήταν εκείνοι, που προσπαθούσαν να επιβάλουν με την τρομοκρατία τις απόψεις τους στην κυπριακή κοινωνία, δήθεν για να φέρουν την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, όπως διακήρυτταν η ΕΟΚΑ Β’ και ο ιδρυτής της, Γεώργιος Γρίβας. Ήταν εκείνοι που όμνυαν πίστη στο «εθνικό κέντρο», δηλαδή τη χούντα, απαιτώντας από τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο να υπακούει στα κελεύσματά της και τη διχοτομική πολιτική της.
Με την τρομοκρατική τους δράση, τις δολοφονίες, τις ανατινάξεις αστυνομικών σταθμών, υπονόμευαν την Κυπριακή Δημοκρατίας και ουσιαστικά εξυπηρετούσαν τα γεωστρατηγικά σχέδια της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, του ΝΑΤΟ, μέρος του οποίου ήταν η χούντα των Αθηνών, αλλά και η εκάστοτε τουρκική κυβέρνηση, τόνισε ο συγγραφέας του βιβλίου και συνέχισε:
«Όλοι αυτοί δεν εισάκουαν τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, ότι ήταν «νεκροθάπται της ενώσεως» και ότι θα επέφεραν την καταστροφή με την τρομοκρατική δράση, ότι άνοιγαν την κερκόπορτα για τουρκική εισβολή. Δεν σέβονταν την ετυμηγορία του κυπριακού λαού, όπως εκφραζόταν μέσα από τις κάλπες, αλλά και με τα παλλαϊκά συλλαλητήρια.
Κι από την άλλη ήταν εκείνοι που, παρά την τρομοκρατία, παρά τους κινδύνους, αψηφούσαν δολοφονικές σφαίρες και απειλές. Τάχθηκαν στα μετερίζια για την υπεράσπιση της Δημοκρατίας, ως επικεφαλής ομάδων αντιστασιακών, όπως οι Σταύρος Κορνήλιος, Μίκης Τεμπριώτης, Μενέλαος Κανάκης, Πάμπος Κουκουλαρίδης, Βάσος Λυσσαρίδης, ο οποίος ως πρόεδρος της ΕΔΕΚ, είχε αντιστασιακή δράση και σε πολιτικό επίπεδο, όπως επίσης το ΑΚΕΛ, βουλευτές, υπουργοί και άλλες πολιτικές προσωπικότητες».
Η εκδήλωση παρουσίασης του νέου βιβλίου σε του Χρύσανθου Χρυσάνθου, με τίτλο «1974. Το χρονικό της αντίστασης», αποτέλεσε στην ουσία μνημόσυνο για όλους εκείνους που θυσίασαν τη ζωή τους στον αγώνα για προάσπιση της Δημοκρατίας και για σωτηρία της Κύπρου από τις πλεκτάνες της χούντας των Αθηνών, της Τουρκίας και των ισχυρών της Γης, που βρίσκονταν πίσω από αυτές.
Η αίθουσα στο Μέγα Συνοδικό του Μετοχίου της Ιεράς Μονής Κύκκου, Άγιος Προκόπιος, στη Λευκωσία ήταν κατάμεστη, τόσο από άνδρες και γυναίκες κάθε ηλικίας.
Εκδότης του βιβλίου είναι ο Σύνδεσμος Δημοκρατικών Αντιστασιακών Λευκωσίας, ο πρόεδρος του οποίου, Γιώργος Λουκά, είχε την πρωτοβουλία και τον συντονισμό της έκδοσης. Αυτή έγινε πραγματικότητα με τη στήριξη της Ιεράς Μονής Κύκκου και του Μητροπολίτη Κύκκου και Τηλλυρίας κ. Νικηφόρου.
Το πρόγραμμα της εκδήλωσης περιλάμβανε χαιρετισμούς από τον Μητροπολίτη Κύκκου και Τηλλυρίας κ. Νικηφόρο, τον Υπουργό Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων, Αλέξη Βαφεάδη, εκ μέρους του προέδρου της Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη, και τον πρόεδρο του Συνδέσμου Δημοκρατικών Αντιστασιακών Λευκωσίας, Γιώργο Λουκά, καθώς επίσης αντιφώνηση από τον συγγραφέα – ερευνητή δρα Χρύσανθο Χρυσάνθου. Στην παρουσία της εκδήλωσης ο δημοσιογράφος, ερευνητής και συγγραφέας Κώστας Βενιζέλος.
Συγκινητική ήταν η παρουσία του αντιστράτηγου ε.α. Ιάκωβου Συμεωνίδη, τότε υπολοχαγού της Εθνικής Φρουράς, καθώς και του υποστράτηγου ε.α. Νίκου Βαρναβίδη, ο οποίος υπηρέτησε το 1973-1974 ως λοχαγός του Εφεδρικού Σώματος. Και οι δύο προσέφεραν τα μέγιστα στον Σύνδεσμο Δημοκρατικών Αντιστασιακών Λευκωσίας από τη θέση του προέδρου και σήμερα είναι επίτιμοι πρόεδροι του Συνδέσμου. Στην εκδήλωση παρέστησαν επίσης ο πρόεδρος της Επιτροπής για τον Καταρτισμό και Τήρηση Μητρώου Μαχητών της Αντίστασης, αντιστράτηγος ε.α. Αλέξης Χαραλάμπους, εκπρόσωποι της υπουργού Παιδείας, Νεολαίας και Αθλητισμού, δρος Αθηνάς Μιχαηλίδη, του Αρχηγού της Εθνικής Φρουράς, του Αρχηγού της Αστυνομίας και άλλοι επίσημοι.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι παρόντες ήταν συγγενείς δολοφονηθέντων και πεσόντων αντιστασιακών, μεταξύ των οποίων η αδελφή του Δώρου Λοΐζου, Αθηνούλα Λοΐζου – Λυμπουρή, τα αδέλφια του καταδρομέα Σωτήρη Αδάμου Κωνσταντίνου, Χριστάκης και Θεόδωρος Αδάμου κ.ά.
Ένας από τους βασικούς σκοπούς αυτής της νέας έκδοσης, σημείωσε στην αντιφώνησή του ο συγγραφέας Χρύσανθος Χρυσάνθου, είναι να αποδοθεί η πρέπουσα τιμή σε αυτούς τους ανθρώπους, που έδωσαν τη ζωή τους για τη Δημοκρατία. Να δείξουμε ότι δεν τους ξεχάσαμε και ούτε πρόκειται να τους ξεχάσουμε, γιατί αποτελούν παράδειγμα προς μίμηση για την πίστη τους στη δημοκρατία. Δολοφονήθηκαν από την ΕΟΚΑ Β’. Κάθε ένας από αυτούς είναι και μια ανείπωτη τραγική ιστορία αυτοθυσίας, γιατί γνώριζαν τους κινδύνους, τόσο για τους ίδιους, όσο και για τις οικογένειές τους.
Το ίδιο ισχύει και για τους πεσόντες κατά το πραξικόπημα. Έδωσαν άνισες μάχες στο προεδρικό μέγαρο, στην Αρχιεπισκοπή, στο στρατόπεδο του Εφεδρικού σώματος, στο Αρχηγείο της Αστυνομίας, σε αστυνομικούς σταθμούς, στον δημόσιο κήπο, στο εφτάπατο στη Λεμεσό, συμμετείχαν στην αυτοκινητοπομπή, που ξεκίνησε από την Πάφο, αλλά έπεσε σε ενέδρα στο Κολόσσι και αλλού.
«Δεν θα ξεχάσουμε, υπογράμμισε ο Χρύσανθος Χρυσάνθου, ούτε τα αθώα θύματα των πραξικοπηματιών. Ακόμη και ανήλικα παιδιά έπεσαν νεκρά από σφαίρες πραξικοπηματιών. Για παράδειγμα μια κοπελίτσα, η Ανδρούλα Αγαμέμνωνος, που τη μέρα του πραξικοπήματος είχε φραστικό επεισόδιο με πραξικοπηματίες σε στάση λεωφορείου, αργότερα δολοφονήθηκε στο σπίτι της», ανέφερε ο Χρύσανθος Χρυσάνθου και πρόσθεσε:
«Δεύτερος βασικός σκοπός του βιβλίου είναι να περιγράψουμε σε συντομία τα κυριότερα γεγονότα από το 1960, με τη σύσταση της Κυπριακής Δημοκρατίας και τις εξυφαινόμενες σε ξένα κέντρα συνωμοσίες. Εκεί βρίσκεται η ρίζα του κακού για την Κύπρο.
Είχαν βέβαια συνεργούς στην υλοποίηση των σχεδίων τους, που συμμετείχαν στις συνωμοσίες, είτε συνειδητά, είτε ακούσια, λόγω μισαλλοδοξίας και φανατισμού».
«Η αντίσταση συνεχίζεται και θα συνεχίζεται, ενόσω βιώνουμε ακόμη, λόγω της τουρκικής κατοχής, τις ολέθριες συνέπειες του άφρονος και προδοτικού πραξικοπήματος της ΕΟΚΑ Β’ και της χούντας», κατέληξε ο συγγραφέας.
Επέφερε δεινά η υπονόμευση της Δημοκρατίας
Ο υπουργός Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων, Αλέξης Βαφεάδης, μεταφέροντας στην εκδήλωση τον χαιρετισμό του προέδρου της Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη, σημείωσε ότι προκαλεί αισθήματα δέους και οδύνης η υπόμνηση των τραγικών γεγονότων του 1974, αλλά και των όσων προηγήθηκαν, με τη δράση τρομοκρατικών οργανώσεων, του Εθνικού Μετώπου και της ΕΟΚΑ Β’, που είχαν τη συνέργεια του δικτατορικού στρατιωτικού καθεστώτος των Αθηνών.
Μέσα από τις σελίδες βιβλίου «1974. Το χρονικό της αντίστασης», συνέχισε ο κ. Βαφεάδης, ταξιδεύουμε πίσω στον χρόνο διά της γραφίδος του συγγραφέα και ερευνητή Χρύσανθου Χρυσάνθου, διδάκτορα του Τμήματος Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστήμιου Κύπρου.
Στο βιβλίο του ο Χρύσανθος Χρυσάνθου καταγράφει με χρονολογική σειρά και εν συντομία τις διάφορες τρομοκρατικές ενέργειες της ΕΟΚΑ Β’: δολοφονίες, εκρήξεις βομβών, ανατινάξεις αστυνομικών σταθμών, απόπειρες δολοφονίας του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, σχέδια πραξικοπήματος, που ναυάγησαν».
Πολλοί ήταν εκείνοι που όρθωσαν ανάστημα για να αποτρέψουν την υπονόμευση της Δημοκρατίας, όπως σημειώνεται στο βιβλίο του Χρύσανθου Χρυσάνθου. Δημοκρατικά κόμματα και πολιτικές δυνάμεις, προσωπικότητες και κοινωνικοί παράγοντες, νομιμόφρονα στελέχη της Αστυνομίας και της Εθνικής Φρουράς, αλλά και απλοί πολίτες στάθηκαν ανάχωμα στις συνωμοσίες της χούντας και της ΕΟΚΑ Β’.
Ασπίδα προστασίας του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου ήταν ο ίδιος λαός, που τον περιέβαλλε με άδολη αγάπη και ακλόνητη εμπιστοσύνη. Αφού δεν βρήκαν άλλο τρόπο για να πετύχουν τον στόχο τους, η χούντα και η ΕΟΚΑ Β’ προχώρησαν στη διενέργεια πραξικοπήματος στις 15 Ιουλίου 1974. Αιματοκύλησαν τον κυπριακό λαό και άνοιξαν την κερκόπορτα στην Τουρκία για εισβολή στην Κύπρο, μόλις πέντε μέρες μετά από το πραξικόπημα. Η Τουρκία δεν μπορούσε να καταφέρει κάτι τέτοιο επί 14 χρόνια, ενόσω στο πηδάλιο της Κυπριακής Δημοκρατίας βρισκόταν ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος.
«Υπογραμμίζουμε την πρόθεση του συγγραφέα, Χρύσανθου Χρυσάνθου, για μια έκδοση «λιτή και φειδωλή σε χαρακτηρισμούς». Τήρησε με ευλάβεια αυτή την προσέγγιση. Συνηγορούμε κι εμείς, γιατί αυτό που χρειάζεται να κάνουμε όλοι σήμερα είναι να εντρυφούμε στα γεγονότα, που σχετίζονται με την τραγωδία του 1974, νηφάλια και με κριτική διάθεση. Μόνο έτσι μπορούμε να αντλούμε «ιστορίης μάθησιν», κατά τον Ευριπίδη, και όχι να αναζωπυρώνουμε τα πάθη και τα μίση του παρελθόντος», υπογράμμισε ο κ. Βαφέαδης.
Ιερή παρακαταθήκη όσων αντιστάθηκαν
«Η ιστορική μνήμη είναι το θεμέλιο της ζωής και της πορείας μας. Χωρίς τη μνήμη αυτή θα είμαστε λαός χωρίς συνείδηση και χωρίς ηθικά ερείσματα, μπροστά στις προκλήσεις της ιστορικής μας αποστολής, που είναι ο δρόμος για την επιβίωσή μας και ο αγώνας για τη δικαίωση και την ελευθερία». Αυτά τόνισε στην αρχή του δικού του χαιρετισμού προς την εκδήλωση ο πρόεδρος του Συνδέσμου Δημοκρατικών Αντιστασιακών Λευκωσίας, Γιώργος Λουκά, εκπαιδευτικός, πρώην πρόεδρος της οργάνωσης των δασκάλων, ΠΟΕΔ.
«Το παρόν πόνημα αποτελεί παρακαταθήκη, που μας άφησαν ο αείμνηστος Εθνάρχης Μακάριος κι όλοι εκείνοι που αντιστάθηκαν στο πραξικόπημα στη Λευκωσία, τη Λεμεσό, τη Λάρνακα, την Αμμόχωστο, την Πάφο, τη Μόρφου, τον Κουτραφά, το μοναστήρι του Κύκκου, το παρακείμενο ξυλογέφυρο στο Τρόοδος και σε πολλά άλλα σημεία του νησιού μας…», σημείωσε ο κ. Λουκά.
Ως Σύνδεσμος Δημοκρατικών Αντιστασιακών Λευκωσίας εκφράζουμε τις ευγνώμονες ευχαριστίες μας προς τον ευπαίδευτο δημοσιογράφο, ερευνητή και συγγραφέα δρα Χρύσανθο Χρυσάνθου για τις άοκνες προσπάθειές του και τις εις βάθος μελέτες του για την Αντίσταση, με προεξάρχοντα τα βιβλία «Κύπρος 1972-1974. Με αίμα στέριωσε η Δημοκρατία» (2004) και «Αντίσταση. Έτσι υπερασπιστήκαμε τη Δημοκρατία» (2018), που αποτελούσαν έκδοση της Επιτροπής Καταρτισμού και Τήρησης Μητρώου Μαχητών της Αντίστασης. Με την εμβρίθεια και τις γνώσεις του ο Χρύσανθος Χρυσάνθου ετοίμασε και αυτή την έκδοση, ταξινομώντας το περιεχόμενό της με πληρότητα και ακρίβεια.
Ευχαριστίες απευθύνω με ειλικρινή αγάπη και βαθύτατη εκτίμηση προς όλους τους συναγωνιστές, φίλους, συμπαραστάτες και εκτιμητές της Αντίστασης, οι οποίοι συνέβαλαν ο καθένας με τον δικό του τρόπο, όπως ο αγαπητός φίλος Σταύρος Κορνήλιος, που ακούραστα στέκεται στο πλευρό μας σε κάθε προσπάθεια.
Τέλος, εκ βάθους καρδίας οφείλω ένα μεγάλο ευχαριστώ προς τον μέγα χορηγό μας, φίλο, συμπαραστάτη και στήριγμα της Αντίστασης και των αντιστασιακών, Μητροπολίτη Κύκκου και Τηλλυρίας κ.κ. Νικηφόρο. Ως νεαρός μοναχός τότε, ο Μητροπολίτης Νικηφόρος βοήθησε παντοιοτρόπως τις ομάδες των αντιστασιακών, που κατέφυγαν κατά τη μέρα του προδοτικού πραξικοπήματος στο μοναστήρι του Κύκκου, συμμετέχοντας ενεργά στις διεργασίες και την επιχείρηση ανατίναξης του παρακείμενου ξυλογέφυρου, προκειμένου να αναχαιτιστεί η πορεία στρατιωτικής φάλαγγας πραξικοπηματιών προς την Πάφο. Ο σεπτός ιεράρχης εκπέμπει αγάπη και ειρήνη, επιδεικνύει στοργή και κατανόηση σε όποιον έχει ανάγκη. Αθόρυβα επιτελεί σημαντικό θρησκευτικό, φιλανθρωπικό, κοινωνικό, πολιτιστικό και εθνικό έργο, το οποίο πολύ σπάνια συναντά κανείς στη σημερινή εποχή. Απευθύνουμε προς τον Μητροπολίτη Κύκκου και Τηλλυρίας κ.κ. Νικηφόρο τις ευγνώμονές μας ευχαριστίες και τις ευχές μας να είναι υγιής, γερός και δυνατός, συνεχίζοντας την πορεία, στην οποία τον έχει τάξει ο Θεός. Ευελπιστούμε ότι το παρόν λεύκωμα θα συμβάλει στο να θυμηθούν οι παλαιότεροι, αλλά και οι νεότεροι να αποκτήσουν παραστάσεις για τα γεγονότα εκείνης της ταραγμένης εποχής, για τη δράση και τις θυσίες των δημοκρατικών αντιστασιακών.
Η απόδοση τιμών σε ανθρώπους, που ευεργέτησαν την κοινωνία και που πρόσφεραν εθνικό, θρησκευτικό, πνευματικό ή άλλης μορφής καλό έργο αγάπης, είναι αξία που καθιερώθηκε από τον ελληνοχριστιανικό μας πολιτισμό, από τα βάθη των αιώνων».
Στη συνέχεια ο Γιώργος Λουκά απένειμε τιμητικές πλακέτες στον Μητροπολίτη Κύκκου και Τηλλυρίας κ. Νικηφόρο, τον αντιστασιακό Σταύρο Κορνήλιο και τον συγγραφέα Χρύσανθο Χρυσάνθου.
