Πέραν των 4.000 αυτοκινήτων ανακυκλώνονται ετησίως – Μάστιγα οι ηλεκτρικές συσκευές, αύξηση σε φάρμακα, καπνικά κι άλλα είδη

Παρά τα βήματα προόδου και τη θεσμοθέτηση της διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού, η χώρα μας εξακολουθεί να δίνει μάχη με τους ευρωπαϊκούς στόχους, ειδικά στις ηλεκτρικές συσκευές και τα κλιματιστικά, όπου οι αριθμοί παραμένουν απογοητευτικοί.

Το πλέον αυξανόμενο ρεύμα αποβλήτων είναι οι ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές. Τα στοιχεία δείχνουν μια οξύμωρη εικόνα: Οι Κύπριοι καταναλωτές αγόρασαν 14,20 κιλά εξοπλισμού ανά άτομο το 2023, αλλά επέστρεψαν για ανακύκλωση μόλις 3,8 κιλά ανά άτομο.

Σύμφωνα με το Τμήμα Περιβάλλοντος, πολλές συσκευές αποθηκεύονται στα σπίτια ή καταλήγουν σε παράνομες χωματερές. Σοβαρό πρόβλημα αποτελεί και η παράνομη αποσυναρμολόγηση από ιδιώτες που αφαιρούν τα μέταλλα (σκραπ) για οικονομικό όφελος, με αποτέλεσμα οι ποσότητες να μη φαίνονται ποτέ στα επίσημα στοιχεία.

Οι κύριοι λόγοι της διαφοράς του νέου εξοπλισμού στην αγορά με τα απόβλητα που συλλέχθηκαν είναι η αποθήκευση στο σπίτι παλαιών συσκευών (κινητά, tablet και φορητοί υπολογιστές) ή η παράνομη απόρριψη τους σε ποτάμια, χωράφια ή η ανάμειξη τους με κοινά σκουπίδια. Για τους λόγους αυτούς η Κύπρος δεν πετυχαίνει τον στόχο της ΕΕ που επιβάλλει στόχο συλλογής 65% του μέσου βάρους των συσκευών που διατέθηκαν στην αγορά την προηγούμενη τριετία, αφού βρίσκεται στο 40,6% το 2023.

Επιπρόσθετα, το Τμήμα Περιβάλλοντος αναφέρει ότι ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί την Κύπρο σε χαμηλά ποσοστά συλλογής είναι η ραγδαία ανάπτυξη στον τομέα ακινήτων, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τους νέους πύργους στη Λεμεσό. Η εγκατάσταση μεγάλου αριθμού νέων ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών σε αυτά τα κτήρια σημαίνει ότι οι συσκευές αυτές δεν θα είναι διαθέσιμες ως απόβλητα εντός τριετίας, γεγονός που μειώνει περαιτέρω τις ποσότητες ηλεκτρικών συσκευών διαθέσιμες προς συλλογή και δυσχεραίνει την επίτευξη των ευρωπαϊκών στόχων.

Προωθείται σχέδιο παροχής κινήτρων προς τους πολίτες και υποχρεώσεις στους τεχνικούς εγκατάστασης, ώστε οι συσκευές να επιστρέφονται ολόκληρες στο σύστημα WEEE Cyprus.

Στην Κύπρο η διαχείριση αποβλήτων ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού (ΑΗΗΕ) γίνεται κυρίως μέσω του συλλογικού συστήματος WEEE CYPRUS LTD, ενώ λειτουργούν και δύο ατομικά συστήματα (ΤΕΚΛΙΜΑ και Lekmack). Το σύστημα WEEE, μέχρι το 2024, είχε εγγεγραμμένα 514 μέλη, ενώ οι μέτοχοι του συστήματος ήταν 25 εταιρείες. Στην Κύπρο υπάρχουν 14 αδειοδοτημένες μονάδες διαχείρισης αποβλήτων ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού (ΑΗΗΕ). Σημειώνεται ότι σε τροποποιητική άδεια περιλαμβάνεται το ρεύμα αποβλήτων φωτοβολταϊκών πλαισίων που εμπίπτει σε Ηλεκτρικό και Ηλεκτρονικό Εξοπλισμό (ΗΗΕ) οικιακής και μη οικιακής προέλευσης.

Τα ποσοστά συλλογής των κλιματιστικών παραμένουν εξαιρετικά χαμηλά, κυμαινόμενα μόλις στο 1–2%, γεγονός που δημιουργεί σημαντική απόκλιση από τους ευρωπαϊκούς στόχους. Οι κύριοι λόγοι για τα χαμηλά ποσοστά συλλογής κλιματιστικών είναι δύο: 1) Η έντονη ανάπτυξη του τομέα ακινήτων στην Κύπρο και 2) απώλεια ποσοτήτων λόγω αποσυναρμολόγησης και παράδοσης σε σκραπ.

Η διαχείριση των παλαιών αυτοκινήτων εισέρχεται σε νέα εποχή με τον επερχόμενο ευρωπαϊκό Κανονισμό που αναμένεται κατά την κυπριακή Προεδρία. Στόχος είναι η ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας, καθώς η αυτοκινητοβιομηχανία καταναλώνει τεράστιες ποσότητες χάλυβα και αλουμινίου. Στην Κύπρο λειτουργούν 15 αδειοδοτημένες μονάδες επεξεργασίας. Το 2023 διαχειρίστηκαν 7.168 τόνους, ενώ το 2024 η ποσότητα μειώθηκε στους 4.575 τόνους. Δηλαδή τυγχάνουν διαχείρισης περίπου 4.000 οχήματα ετησίως. Η νομοθεσία επιβάλλει 85% επαναχρησιμοποίηση/ ανακύκλωση και 95% συνολική ανάκτηση. Όταν τα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους δεν υπόκεινται σε ορθή διαχείριση, μπορούν να προκαλέσουν περιβαλλοντικά προβλήματα και η ευρωπαϊκή οικονομία χάνει εκατομμύρια τόνους υλικών. Κάθε χρόνο, περισσότερα από 6.000.000 οχήματα στην Ευρώπη φτάνουν στο τέλος του κύκλου.

6.000 κάδοι παγκύπρια για συλλογή μπαταριών

Σε ότι αφορά τις μπαταρίες, η Κύπρος πέτυχε ποσοστό συλλογής 37,61% το 2023, παραμένοντας κάτω από τον στόχο του 45%. Η AFIS Κύπρου διατηρεί πάνω από 6.000 κάδους παγκύπρια, ενώ ο νέος στόχος της ΕΕ για το 2027 ανεβαίνει στο 65%. Αντίθετα, στις μπαταρίες οχημάτων η επιτυχία αγγίζει το 90%. Μέχρι το 2025 το Συλλογικό Σύστημα AFIS Κύπρου λειτουργεί 6.135 ειδικούς κάδους συλλογής αποβλήτων φορητών μπαταριών Παγκύπρια, σε εκπαιδευτικά ιδρύματα (σχολεία, φροντιστήρια, κολέγια, πανεπιστήμια, κ.λπ.), κυβερνητικούς και άλλους οργανισμούς, καταστήματα ηλεκτρικών ειδών και μπαταριών, υπεραγορές, πολυκαταστήματα και τράπεζες, στους οποίους μπορεί ο κάθε πολίτης να απορρίψει από πολύ μικρές (μπαταρίες τύπου κουμπιού) μέχρι μπαταρίες 2 κιλών (φορητών Η/Υ, ηλεκτρικά εργαλεία, κ.λπ.). Οι κάδοι τοποθετούνται δωρεάν και μετά από ενδιαφέρον του οργανισμού.

Δύο συλλογικά συστήματα (E4C και RTM) διαχειρίζονται πάνω από 10.000 τόνους ελαστικών ετησίως, με την πλειονότητα να καταλήγει για ανάκτηση ενέργειας στη μονάδα Enerco. Το 2023, ήταν εγγεγραμμένες 22 εταιρείες/εισαγωγείς στο ΣΣ E4C LTD και 37 εταιρείες στο ΣΣ RTM Tyres Recycling Co αντίστοιχα.

Νέο ρεύμα αποβλήτων: Από τα φάρμακα στα… μπαλόνια

Το Τμήμα Περιβάλλοντος διευρύνει τη λίστα των υλικών που πρέπει να τυγχάνουν ειδικής διαχείρισης. Ήδη, σε εφαρμογή βρίσκονται προγράμματα για τα φαρμακευτικά προϊόντα οικιακής χρήσης (από το 2024) και προϊόντα καπνού με φίλτρο (2025).

Στα σκαριά ετοιμάζονται κανονισμοί για πλαστικά γεωργικής χρήσης, έπιπλα, χαλιά, στρώματα, μωρομάντηλα, κλωστοϋφαντουργικά, καθώς και τα μπαλόνια.

Για να καλυφθεί το χαμένο έδαφος, το Τμήμα Περιβάλλοντος δρομολογεί:

• 50 Πράσινα Περίπτερα σε ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές για χωριστή συλλογή των ανακυκλώσιμων.

• 2 Κέντρα Επαναχρησιμοποίησης και επιδιόρθωσης.

• Δίκτυο καταστημάτων μεταχειρισμένων ειδών σε όλες τις πόλεις.

• Σύστημα συλλογής και διαχείρισης επικίνδυνων οικιακών αποβλήτων.

Η επιτυχία του προγράμματος εξαρτάται πλέον από τη συνεργασία των πολιτών και την αυστηρή τήρηση των κανονισμών από τους παραγωγούς, ώστε η ανακύκλωση να μην είναι μόνο νομική υποχρέωση, αλλά καθημερινή πρακτική.

Διαχείριση φαρμακευτικών αποβλήτων οικιακής χρήσης

Οι πολίτες μπορούν χωρίς χρέωση να απορρίπτουν τα ληγμένα ή ακατάλληλα προς χρήση φάρμακα τους σε ειδικούς κάδους που είναι τοποθετημένοι σε φαρμακεία. Η MediCylce έχει την ευθύνη συλλογής των αποβλήτων από τα φαρμακεία και την διάθεσή τους σε αδειοδοτημένες μονάδες επεξεργασίας αποβλήτων προς αποτέφρωση. Στην παρούσα φάση, έχουν ήδη τοποθετηθεί 499 ειδικοί κάδοι στα φαρμακεία παγκύπρια.

Προϊόντα καπνού με φίλτρο και φίλτρα

Ιδρύθηκε ο Φορέας Διαχείρισης με την επωνυμία CPC RETHINK FILTERS LTD και το συλλογικό σύστημα διαχείρισης θα εμπορεύεται με την επωνυμία REFILTERS.

Ο Φορέας Διαχείρισης, μεριμνά για την προμήθεια και τοποθέτηση ειδικής υποδομής, όπου σε συνεργασία με τις ΑΤΑ καθορίζονται τα σημεία που θα τοποθετηθεί ειδική υποδομή, με σκοπό την κάλυψη:

• Τουλάχιστον του 70% του συνόλου των δημόσιων πάρκων και άλλων δημόσιων χώρων σε παγκύπρια βάση.

• Τουλάχιστον του 80% του συνόλου των οργανωμένων παραλιών σε παγκύπρια βάση.

• Τουλάχιστον του 70% του συνόλου των δημόσιων εκδηλώσεων και φεστιβάλ που πραγματοποιούνται σε παγκύπρια βάση, ετησίως.