Μετά την επίσκεψη της ομάδας εμπειρογνωμόνων της ΕΕ (EUVET) στα τέλη Φεβρουαρίου, η Κυπριακή Δημοκρατία έχει ενεργοποιήσει έναν πολυεπίπεδο μηχανισμό ελέγχου, εστιάζοντας στον εμβολιασμό, την ιχνηλάτηση και την αυστηρή βιοασφάλεια για την αναχαίτιση του αφθώδους πυρετού.
Η έκθεση των εμπειρογνωμόνων αποκαλύπτει το μέγεθος της απειλής του αφθώδους πυρετού (τύπου SAT1), αλλά και τις ενέργειες των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών για την εφαρμογή αυστηρών μέτρων περιορισμού.
Ωστόσο, οι έρευνες όπως καταγράφονται από τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες δείχνουν δύο πραγματικότητες: Πρώτον, η διασπορά του ιού οφείλεται κυρίως σε μετακινήσεις ζώων που έγιναν πριν τις 19 Φεβρουαρίου (ημέρα που εντοπίστηκε ο ιός) και δεύτερον, οι μετακινήσεις αυτές με βάση τις ιχνηλατήσεις χρονολογούνται από τις αρχές Ιανουαρίου.
Οι εμπειρογνώμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για πιθανές πολιτικές ή οικονομικές παρεμβάσεις, ειδικά λόγω της προεκλογικής περιόδου, τονίζοντας ότι οι αποφάσεις πρέπει να είναι αμιγώς τεχνικές.
Ο αριθμός των μολυσμένων μονάδων ανήλθε στους 45 και βρίσκονται στις επαρχίες Λάρνακας και Λευκωσίας.
Στις μολυσμένες μονάδες αναμένεται να ολοκληρωθεί η διαδικασία θανάτωσης των ζώων μέχρι αύριο. Θανατώθηκαν μέχρι στιγμής 22.600 αιγοπρόβατα και 1.500 βοοειδή.
Συστάσεις Επιτροπής και επίπεδο υλοποίησης
1. Ενόψει της επικείμενης απειλής της επιδημίας αφθώδους πυρετού που θα μπορούσε να επηρεάσει ολόκληρη τη χώρα, συνιστάται από τεχνική άποψη να συσταθούν συγκεκριμένες ομάδες. Τι έγινε:
>> Δημιουργήθηκε κέντρο κρίσεων (ΚΣΕΔ) με εκπροσώπους από όλες τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες (16 Υπηρεσίες, περίπου 600 άτομα).
>> Υπάρχει ομάδα κρίσης στα κεντρικά γραφεία των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών.
>> Τα περιφερικά κέντρα κρίσεων βρίσκονται σε κάθε επαρχιακό με βάση το σχέδιο ελέγχου του αφθώδους πυρετού.
>> Έχουν μετακληθεί και αφιχθεί και εντός Μαρτίου ειδικοί από την ΕΕ για περαιτέρω καθοδήγηση.
>> Έχει συσταθεί η επιδημιολογική συμβουλευτική ομάδα του υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος (ΥΓΑΑΠ).
>> Την καθημερινή επικοινωνία, την έχει αναλάβει η Ανώτερη Κτηνιατρικός Λειτουργός, Σωτηρία Γεωργιάδου.
2. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό οι προαναφερθείσες ομάδες ή άτομα να είναι σε θέση να λειτουργούν υπό βέλτιστες συνθήκες εργασίας και να μην επηρεάζονται ή ενοχλούνται από πολιτικά ή οικονομικά συμφέροντα. Τι έγινε:Οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες έχουν λάβει όλες τις απαραίτητες εγκρίσεις για κάλυψη των οικονομικών απαιτήσεων. Η πολιτική χροιά της κρίσης δεν μπορεί πλήρως να ελεγχθεί καθώς διανύουμε προεκλογική περίοδο, γεγονός που αποτελεί αστάθμητο παράγοντα.
3. Ο αποτελεσματικός έλεγχος της νόσου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από μια καλά λειτουργούσα επιδημιολογική ιχνηλάτηση. Ως εκ τούτου, συνιστάται μια ομάδα επιδημιολογικών εμπειρογνωμόνων. Τι έγινε:Επιδημιολογικές διερευνήσεις και ιχνηλατήσεις ζώων υλοποιούνται από τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες κάθε φορά που εντοπίζεται θετικό κρούσμα. Οι ιχνηλατήσεις ζώων περιλαμβάνουν διακινήσεις ζώων από τις αρχές Ιανουαρίου και αφορούν ζώα που μετακινήθηκαν πριν τον εντοπισμό του πρώτου κρούσματος. Με βάση τα μέχρι τώρα στοιχεία φαίνεται ότι η μετάδοση οφείλεται σε μετακινήσεις ζώων στο διάστημα πριν τις 19 Φεβρουαρίου.
4. Εμβολιακό πλάνο. Τι έγινε:Το εμβολιακό πρόγραμμα έχει ξεκινήσει από τις 25/02/26 και περιλαμβάνει τον εμβολιασμό σε φάσεις κατά τη σύσταση της EUVET. Ολοκληρώθηκε το 98% του ζωικού πληθυσμού των εκτρεφόμενων βοοειδών και το 72% του ζωικού πληθυσμού αιγοπροβάτων. Η πρώτη δόση θα ολοκληρωθεί εντός Μαρτίου. Έχει ήδη ξεκινήσει και η δεύτερη δόση.
5. Εξασφάλιση εμβολίων για χοίρους το συντομότερο δυνατό και εμβολιασμός τους ανάλογα με την κατάσταση κινδύνου. Τι έγινε:Έχει διευθετηθεί η παραγγελία των εμβολίων για τους χοίρους και αναμένονται μέχρι το τέλος του μήνα/αρχές Απριλίου.
6. Μεγιστοποίηση των μέτρων βιοασφάλειας για όλες τις χοιροτροφικές μονάδες της χώρας, ιδιαίτερα εκείνες που βρίσκονται σε απαγορευμένες περιοχές. Η προληπτική σφαγή χοίρων σε εγκαταστάσεις στις απαγορευμένες ζώνες θα μετριάσει σημαντικά τον κίνδυνο για περισσότερες εστίες στην περιοχή και πέραν αυτής.
Τι έγινε Έχουν ενημερωθεί οι χοιροτρόφοι από τους εμπειρογνώμονες και έχουν αυξηθεί τα μέτρα βιοασφάλειας. Προχωρεί σχέδιο επιδότησης για αραίωση πληθυσμού.
7. Αποτελεσματική εφαρμογή και παρακολούθηση των μέτρων ακινησίας σε εθνικό επίπεδο. Η μόνη εξαίρεση θα είναι τα ζώα που προορίζονται για σφαγή. Τι έγινε:Έχουν απαγορευτεί οι μετακινήσεις από τις 20 Φεβρουαρίου, ενώ έχουν εκδοθεί και σχετικά Διατάγματα. Έχουν τοποθετηθεί σημεία ελέγχου/ επιτήρησης, πέραν της απολύμανσης, σε κτηνοτροφικές ζώνες και περιοχές παγκύπρια.
8. Θετικά δείγματα θα πρέπει να αποστέλλονται στο EURL (Εργαστήριο Αναφοράς της ΕΕ) για αφθώδη πυρετό για επιβεβαιωτική εξέταση και χαρακτηρισμό του ιού. Τι έγινε:Έχει υλοποιηθεί για τα βοοειδή. Το πρώτο θετικό δείγμα βοοειδών στάλθηκε στο EURL και τεκμηριώθηκε πως πρόκειται για τον ιό του αφθώδους πυρετού με ομότυπο SAT1. Επίσης, συλλέγονται θετικά δείγματα αιγοπροβάτων για να σταλούν στο EURL.
9. Δεδομένης της ανάγκης διασφάλισης αποτελεσματικής ικανότητας διαχείρισης των ασθενειών των ζώων, συνιστάται η δημιουργία μιας πλατφόρμας για αμφίδρομη ανταλλαγή τεχνικών πληροφοριών, συμπεριλαμβανομένων βασικών επιδημιολογικών δεδομένων, μεταξύ όλων των σχετικών εμπλεκόμενων φορέων για την υγεία των ζώων. Τι έγινε: Εμπλουτισμός της βάσης δεδομένων των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών στη βάση εισηγήσεων εμπειρογνωμόνων ως πρώτο άμεσο μέτρο. Οι τυροκόμοι ενημερώνονται καθημερινά για τα θετικά κρούσματα ώστε να μην παραλαμβάνουν από τις συγκεκριμένες μονάδες.
10. Μολυσμένες αγέλες θα πρέπει να θανατώνονται αμέσως. Εάν αυτό δεν είναι δυνατό για λόγους χωρητικότητας, τότε τα ζώα θα πρέπει να εμβολιάζονται κατά του αφθώδους πυρετού (κατασταλτικός εμβολιασμός έκτακτης ανάγκης). Τι έγινε:Η απόφαση εμβολιασμού καλύπτει όλες τις περιοχές.
11. Το γάλα που προέρχεται από μολυσμένες εκμεταλλεύσεις πρέπει να καταστρέφεται. Τι έγινε:Το γάλα τοποθετείται σε βυτιοφόρα ή ειδικά δοχεία. Προστίθεται ειδικός παράγοντας ο οποίος μειώνει το pH του γάλακτος <6 (οξινοποίηση) μέσω της οποίας απενεργοποιείται ο ιός. Αυτό χρειάζεται 48h. Αφού παρέλθουν οι 48h το γάλα αποχύνεται στους λάκκους απόρριψης των εγκαταστάσεων. Οι κτηνοτρόφοι αποζημιώνονται 100%.
12. Πρέπει να εφαρμοστεί ένα κατάλληλο πρόγραμμα απολύμανσης για τα οχήματα που εγκαταλείπουν τις απαγορευμένες ζώνες (ζώνες 3 και 10χλμ.). Ο έλεγχος του καθαρισμού και της απολύμανσης των οχημάτων που μεταφέρουν ζώα, καθώς και των οχημάτων συλλογής γάλακτος, ιδιαίτερα στις ζώνες περιορισμού, θα πρέπει να ενισχυθεί. Τι έγινε: Έχουν τοποθετηθεί σημεία απολύμανσης έξω από κάθε σημείο διέλευσης οχημάτων στις κτηνοτροφικές ζώνες και περιοχές και όπου έχουν ανιχνευθεί κρούσματα. Τα σημεία αυτά στελεχώνονται από διάφορες υπηρεσίες.
13. Όλες οι φάρμες εντός των απαγορευμένων ζωνών θα πρέπει να ελεγχθούν για την απουσία αφθώδους πυρετού εντός των επόμενων δύο εβδομάδων. Τι έγινε: Η εισήγηση αυτή ολοκληρώθηκε για την αρχική εστία εντόπισης των κρουσμάτων στην επαρχία Λάρνακας. Έχουν ληφθεί και συνεχίζουν να λαμβάνονται δείγματα για ενεργή παρακολούθηση και ιχνηλάτιση κρουσμάτων τόσο στην επαρχία Λάρνακας, όσο και στη Λευκωσία, καθώς και στις άλλες επαρχίες με βάση το στατιστικό δείγμα. Σε Λευκωσία, Λεμεσό και Αμμόχωστο παρατηρήθηκε αργοπορία λόγω των σημαντικών αντιδράσεων. Διευθετήθηκε, ήδη, η μετάβαση των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών με την παρουσία Αστυνομίας και αναμένεται σημαντική πρόοδος τις επόμενες μέρες.
14. Συνιστάται η ευαισθητοποίηση σχετικά με τον αφθώδη πυρετό μεταξύ των κτηνοτρόφων, των κτηνιάτρων και άλλων βασικών προσώπων στην κτηνοτροφική βιομηχανία. Τι έγινε:Από τις 15 Δεκεμβρίου 2025 δόθηκε ενημερωτικό υλικό σε όλους τους εμπλεκόμενους, έγιναν σεμινάρια, στάλθηκαν sms κ.ά. Για αποφυγή συναθροίσεων δημιουργήθηκαν call centers σε όλες τις επαρχίες.
15. Συνιστάται η ενίσχυση των ελέγχων σε πιθανές μη εξουσιοδοτημένες μετακινήσεις ζώντων ζώων και ζωικών προϊόντων μέσω της Πράσινης Γραμμής. Τι έγινε: Οι αστυνομικές Αρχές έχουν ενισχύσει τις περιπολίες και έχουν αυξήσει τους ελέγχους κατά μήκος της πράσινης γραμμής και όχι μόνο, με στόχο την αποτελεσματικότερη ανίχνευση παραβάσεων.
16. Θα πρέπει να καταρτιστούν σχέδια βιοασφάλειας για ζωολογικούς κήπους που θα μπορούσαν να επηρεαστούν έμμεσα από τον αφθώδη πυρετό. Αυτό θα επηρέαζε τις δημόσιες επισκέψεις, για παράδειγμα. Τι έγινε:Οι ιδιοκτήτες ζωολογικών κήπων και θεματικών πάρκων έχουν ενημερωθεί για εφαρμογή αυξημένων μέτρων βιοασφάλειας.
