Την άμεση απομάκρυνση ατόμων με νοητική αναπηρία από στέγες ηλικιωμένων και να τερματιστεί η ιδρυματοποίησή τους, εισηγείται σε έκθεσή της η Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Η έκθεση ετοιμάστηκε μετά από απροειδοποίητη επίσκεψη λειτουργών του Γραφείου της Επιτρόπου σε δύο στέγες ηλικιωμένων, μια στη Λεμεσό και μια στην Πάφο τον περασμένο Σεπτέμβρη και Οκτώβρη αντίστοιχα. Από τον έλεγχο όλων των χώρων, ενώ δεν εντοπίστηκαν σοβαρές ελλείψεις και παρατηρήσεις, εντούτοις διαπιστώθηκε ότι στη στέγη στη Λεμεσό φιλοξενούνταν, κατά τον χρόνο της επίσκεψης, έξι μη ηλικιωμένα άτομα (το νεαρότερο 26 ετών) με νοητική αναπηρία και ψυχικές διαταραχές, όπως ψυχασθένεια, σχιζοφρένια κ.λπ..
Σύμφωνα με την Επίτροπο Μαρία Στυλιανού Λοττίδη, ο εγκλεισμός ατόμων με αναπηρίες σε κλειστές δομές αντίκειται στις πρόνοιες της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με αναπηρίες και, ειδικότερα, στο άρθρο 19 που αφορά στο δικαίωμά τους για ανεξάρτητη διαβίωση και ένταξη στην κοινότητα. Όταν δε ο εγκλεισμός λαμβάνει χώρα σε μη εξειδικευμένες δομές, όπως στην προκειμένη περίπτωση σε στέγη ηλικιωμένων, καθίσταται σαφές ότι τα άτομα με νοητική αναπηρία αλλά και τα άτομα με άλλες ψυχικές διαταραχές, στερούνται της παροχής εξειδικευμένης και εξατομικευμένης φροντίδας σε περιβάλλον που ευνοεί την ψυχοσυναισθηματική τους ανάπτυξη, με επακόλουθο να απομονώνονται από την υπόλοιπη κοινότητα, να παραγκωνίζονται οι κοινωνικές και λειτουργικές τους ανάγκες και η κατάστασή τους να επιδεινώνεται, επισημαίνεται στην έκθεση.
Παράλληλα αναφέρεται ότι η Επιτροπή Πρόληψης των Βασανιστηρίων (CPT) έχει εκφράσει την αντίθεσή της στη διαμονή στον ίδιο χώρο ατόμων με νοητική αναπηρία και ψυχικές διαταραχές, καθότι, όπως επισημαίνει, η διαμονή στον ίδιο χώρο ατόμων με διαφορετικές ανάγκες δυσχεραίνει τη δυνατότητα παροχής κατάλληλης φροντίδας και θεραπευτικών προγραμμάτων.
Όπως καταγράφεται, ο συγχρωτισμός ατόμων με νοητική αναπηρία και ψυχικές διαταραχές με ηλικιωμένους σε μη εξειδικευμένες δομές, επίσης ενδέχεται να δυσχεραίνει τη δυνατότητα παροχής εξατομικευμένης φροντίδας σε όλους τους επηρεαζόμενους, περιορίζοντας τη δυνατότητα του προσωπικού να επικεντρώνεται στις ξεχωριστές ανάγκες έκαστης ομάδας προσώπων, με άμεσο συνεπακόλουθο τον αρνητικό επηρεασμό της ποιότητας ζωής τους και την υποβάθμιση της ασφάλειάς τους και της παρεχόμενης ψυχοσυναισθηματικής υποστήριξης.
Σύμφωνα με την Επίτροπο, θα πρέπει οι Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας, ως η αρμόδια Αρχή για την εποπτεία των Στεγών, σε συνεννόηση και συνεργασία με το Τμήμα Κοινωνικής Ενσωμάτωσης Ατόμων με Αναπηρίες, να επιληφθούν του θέματος, ούτως ώστε να τερματιστεί η ιδρυματοποίηση και ο εγκλεισμός ατόμων με νοητική αναπηρία σε στέγες ηλικιωμένων, όχι μόνο στην υπό εξέταση στέγη στη Λεμεσό αλλά και παγκύπρια. Προς τούτο, σημειώνει, απαιτείται ο αναγκαίος συντονισμός των δύο Υπηρεσιών καθώς και η διαβούλευση και συνεργασία τους με την Κυπριακή Συνομοσπονδία Οργανώσεων Αναπήρων (ΚΥΣΟΑ), για τον εντοπισμό των ατόμων με αναπηρίες που διαμένουν σε στέγες ηλικιωμένων και η υλοποίηση των αναγκαίων μέτρων για τη μετακίνησή τους σε κατάλληλα πλαίσια όπου θα διασφαλίζεται το δικαίωμά τους για ανεξάρτητη διαβίωση.
Όσον αφορά τη γενική εικόνα που διαπιστώθηκε στις δύο στέγες φιλοξενίας ηλικιωμένων, η Επίτροπος εισηγείται όπως επανεξεταστεί ο αριθμός του προσωπικού που στελεχώνει τις βραδινές βάρδιες, ιδιαίτερα στη στέγη στη Λεμεσό, και να δρομολογηθεί η παροχή της αναγκαίας εκπαίδευσης στο προσωπικό ώστε να δύνανται να ανταποκρίνονται επαρκώς στα καθήκοντά τους και στις ανάγκες των φιλοξενούμενων στις στέγες. Περαιτέρω ζητεί όπως προωθηθεί η ανάπτυξη και εφαρμογή εξατομικευμένων πλάνων φροντίδας για όλους τους φιλοξενούμενους στις στέγες, τα οποία να περιλαμβάνουν παρεμβάσεις γνωστικής διέγερσης και ψυχολογικής υποστήριξης, προσαρμοσμένες στις ατομικές τους ανάγκες, ώστε να διασφαλίζεται η διατήρηση της γνωστικής και ψυχικής τους υγείας.
Εισήγηση για τους χώρους υγιεινής
Μια από τις εισηγήσεις της Επιτρόπου είναι όπως προωθηθεί η ανακαίνιση ή/και αντικατάσταση των χώρων υγιεινής στη στέγη στη Λεμεσό, ούτως ώστε να διασφαλίζεται ότι οι φιλοξενούμενοι στη στέγη έχουν στη διάθεσή τους εγκαταστάσεις οι οποίες πληρούν τις απαιτήσεις υγιεινής και ασφάλειας και εγγυώνται αξιοπρεπείς συνθήκες κατά τη χρήση τους. Να καταβάλλεται προσπάθεια ούτως ώστε όσα άτομα αντιμετωπίζουν κινητικά προβλήματα ή/και μειωμένη κινητικότητα να μην φιλοξενούνται στον πρώτο όροφο της οικοδομής όπου στεγάζεται η στέγη στη Λεμεσό. Να ληφθούν μέτρα για την αναβάθμιση της ποσότητας και της ποιότητας των γευμάτων που παρέχονται στους φιλοξενούμενους στη στέγη στη Λεμεσό.
Προκαλεί αίσθηση η διαπίστωση πως πολλοί εκ των φιλοξενούμενων παρέμεναν καθισμένοι στις καρέκλες στους κοινόχρηστους χώρους της στέγης για πολλές ώρες, χωρίς καμιά δυνατότητα δημιουργικής απασχόλησης, πέραν της παρακολούθησης τηλεόρασης ή ραδιοφώνου. Συγχρόνως, όπως αναφέρεται και ανωτέρω, αρκετοί από τους φιλοξενούμενους κάθονταν στη βεράντα και συζητούσαν μεταξύ τους ή άκουγαν μουσική.
