Νέα νομοθεσία προς αντικατάσταση του ισχύοντος περί Προσφύγων Νόμου, ώστε να ρυθμιστούν οι διαδικασίες και άλλα επιμέρους ζητήματα που αφορούν στη διαχείριση της μετανάστευσης και του ασύλου, στη βάση, μεταξύ άλλων, των προνοιών του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, ενέκρινε η Ολομέλεια της Βουλής.
Ειδικότερα, σκοπείται η εναρμόνιση με σειρά κανονισμών και τις ακόλουθες ευρωπαϊκές Οδηγίες:
1. «Οδηγία (ΕΕ) 2024/1346 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 2024, σχετικά με τις απαιτήσεις για την υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία».
2. «Οδηγία 2001/55/ΕΚ του Συμβουλίου, της 20ής Ιουλίου 2001, σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές παροχής προσωρινής προστασίας σε περίπτωση μαζικής εισροής εκτοπισθέντων και μέτρα για τη δίκαιη κατανομή των βαρών μεταξύ κρατών μελών όσον αφορά την υποδοχή και την αντιμετώπιση των συνεπειών της υποδοχής αυτών των ατόμων».
3. «Οδηγία 2003/86/ΕΚ του Συμβουλίου, της 22ας Σεπτεμβρίου 2003, σχετικά με το δικαίωμα οικογενειακής επανένωσης».
Πιο συγκεκριμένα, προβλέπονται μεταξύ άλλων τα ακόλουθα:
1. Θέσπιση διατάξεων για σκοπούς υιοθέτησης στην εσωτερική έννομη τάξη των αναγκαίων εφαρμοστικών μέτρων όσον αφορά τις απαιτήσεις και προϋποθέσεις για την αναγνώριση των υπηκόων τρίτων χωρών ή ανιθαγενών ως δικαιούχων διεθνούς προστασίας, τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης, την επανεγκατάσταση και την εισδοχή για ανθρωπιστικούς λόγους.
2. Θεσμοθέτηση διαδικασίας ελέγχου διαλογής υπηκόων τρίτων χωρών στα σύνορα και παροχής ασύλου εντός του Κέντρου Ελέγχου Διαλογής, Υποδοχής και Ταυτοποίησης, με σκοπό την ταχύτερη διαχείριση αιτήσεων διεθνούς προστασίας και τη διεκπεραίωση διαδικασιών επιστροφής.
3. Καθορισμός του Επιτρόπου Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ως ανεξάρτητου εθνικού μηχανισμού παρακολούθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε σχέση με τον έλεγχο διαλογής στα σύνορα.
4. Παροχή δυνατότητας στην Υπηρεσία Ασύλου να δίδει προτεραιότητα στην εξέταση αιτημάτων διεθνούς προστασίας σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και καθορισμός των προϋποθέσεων για ταχεία διαδικασία εξέτασης αιτήσεων.
5. Καθορισμός λεπτομερούς διαδικασίας επίδοσης των αποφάσεων της Υπηρεσίας Ασύλου, του Υφυπουργείου Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας και άλλων αρμόδιων κατά τα προβλεπόμενα στην προτεινόμενη νομοθεσία αρχών.
6. Μεταφορά των διατάξεων της Οδηγίας 2003/86/ΕΚ για την οικογενειακή επανένωση, της Οδηγίας 2001/55/ΕΚ για την παροχή προσωρινής προστασίας και της Οδηγίας 2024/1346 για την υποδοχή αιτούντων διεθνή προστασία, ρυθμίζοντας συνολικά τις συνθήκες υποδοχής των αιτούντων κατά το στάδιο της εξέτασης της αίτησής τους και λαμβάνοντας ιδιαίτερα υπόψη την κατοχύρωση των δικαιωμάτων ευάλωτων ομάδων αιτούντων διεθνή προστασία.
7. Εισαγωγή ρυθμίσεων όσον αφορά το νομοθετικό κενό που υφίσταται σε σχέση με την ανάγκη διατήρησης της οικογενειακής ενότητας στις περιπτώσεις που η οικογένεια δημιουργείται μετά την είσοδο του αιτητή στη Δημοκρατία και μετά τη χορήγηση καθεστώτος διεθνούς προστασίας.
8. Θεσμοθέτηση μηχανισμού και διαδικασιών αντιμετώπισης κρίσεων και ανωτέρας βίας, παροχή δυνατότητας ένταξης αιτούντων στην αγορά εργασίας στους έξι μήνες και καθορισμός δράσεων στον τομέα της ένταξης.
9. Καθορισμός της ημερομηνίας έναρξης της ισχύος του νόμου, ώστε αυτός να τεθεί σε ισχύ τη 12η Ιουνίου 2026, ημερομηνία κατά την οποία τίθεται σε εφαρμογή το ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.
Υπενθυμίζεται πως η θέσπιση του νέου νομοθετικού πλαισίου αφενός συνδέεται με την παροχή χρηματοδότησης ύψους €190 εκατ. από την Ευρωπαϊκή Ένωση για την ευρύτερη διαχείριση του μεταναστευτικού και αφετέρου αναμένεται ότι θα συμβάλει ουσιαστικά στην πιο ολοκληρωμένη και αποτελεσματική διαχείριση στον τομέα αυτό, σε πλήρη συμμόρφωση με το διεθνές και ενωσιακό δίκαιο.
Επιπλέον, όσον αφορά την εφαρμογή του ευρωπαϊκού Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1348 για την κοινή διαδικασία διεθνούς προστασίας, εισάγονται οι ακόλουθες εθνικές ρυθμίσεις:
1. Καθορίζονται οι αρμόδιοι φορείς για συγκεκριμένες πρωτοβάθμιες διαδικασίες, όπως είναι η καταχώριση αίτησης διεθνούς προστασίας, καθώς και η εξέταση και η έκδοση απόφασης επί της αίτησης, αλλά και τα πρόσφορα μέσα για τη διεκπεραίωση αυτών, όπως είναι η υποχρεωτική πλέον χρήση ακουστικών μέσων καταγραφής συνέντευξης.
2. Θεσμοθετείται η ψηφιακή επικοινωνία με τον αιτητή με τη χρήση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και θεσπίζεται λεπτομερής διαδικασία επίδοσης πρωτοβάθμιων αποφάσεων της Υπηρεσίας Ασύλου.
3. Θεσπίζεται η διαδικασία ασύλου στα σύνορα, η οποία έχει σκοπό την ταχύτερη διαχείριση αιτήσεων διεθνούς προστασίας, αλλά και διεκπεραίωση των διαδικασιών επιστροφής.
4. Παρέχεται δωρεάν νομική καθοδήγηση ήδη από το διοικητικό στάδιο και δωρεάν νομική εκπροσώπηση κατά τη διαδικασία προσφυγής.
5. Καθορίζονται προθεσμίες έκδοσης απόφασης επί προσφυγής από το Διοικητικό Δικαστήριο Διεθνούς Προστασίας, ως ορίζει το άρθρο 69 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1348.
Πέραν των πιο πάνω, καταργείται πρόνοια της υφιστάμενης νομοθεσίας που συνδέει την ανανέωση άδειας μέλους οικογένειας πρόσφυγα με την προσκόμιση αποδεικτικού γνώσης της ελληνικής γλώσσας.
Οι τροπολογίες των κομμάτων
Τροπολογίες κατέθεσαν το ΑΚΕΛ, το ΕΛΑΜ και ο Πανίκος Λεωνίδου.
Η τροπολογία του ΕΛΑΜ η οποία προνοεί πως για οποιαδήποτε νέο χώρο στέγασης πρέπει να υπάρχει διαβούλευση με την τοπική αρχή, εγκρίθηκε με 32 ψήφους υπέρ, 16 εναντίον και 3 αποχές. Περαιτέρω, το ΔΗΚΟ κατέθεσε υποτροπολογία στην πρόταση του ΕΛΑΜ ώστε να μην απαιτείται η εξασφάλιση της σύμφωνης γνώμης των τοπικών αρχών, η οποία εγκρίθηκε με 44 ψήφους υπέρ, 1 εναντίον και 4 αποχές.
Οι υπόλοιπες τροπολογίες του ΔΗΚΟ που εντάσσουν μία διάταξη που προϋπήρχε και δημιουργείται κενό, εγκρίθηκαν με 49 ψήφους υπέρ και 3 αποχές.
Παράλληλα, απορρίφθηκε η τροπολογία του ΕΛΑΜ η οποία προνοούσε να δημοσιεύεται λίστα με τις ΜΚΟ που εμπλέκονται στο μεταναστευτικό με τα χρήματα που εισέπραξαν κατά το προηγούμενο έτος για αυτούς τους σκοπούς με 28 ψήφους εναντίον, 17 υπέρ και 4 αποχές.
Αξίζει να σημειωθεί πως σειρά τροπολογιών κατέθεσε και το ΑΚΕΛ, οι οποίες ωστόσο απορρίφθηκαν με 29 ψήφους εναντίον, 14 υπέρ και 7 αποχές.
Το νομοσχέδιο ψηφίστηκε σε νόμο με 36 ψήφους υπέρ και 14 αποχές από τους βουλευτές του ΑΚΕΛ.
