«Η εμπορία προσώπων δεν είναι…μακριά, συμβαίνει δίπλα μας», είναι το μήνυμα της πρώτης εκδήλωσης του οργανισμού γυναικών AGORA Club 2 Nicosia που πραγματοποιήθηκε στις 7 Μαΐου 2026 στο κεντρικό κτίριο της ΑΗΚ στη Λευκωσία, «αναδεικνύοντας ένα κρίσιμο ζήτημα που επηρεάζει τόσο την κυπριακή όσο και τη διεθνή κοινωνία» όπως τονίσθηκε από την πρόεδρο του Club Έλενα Θεοδώρου Κόζα.
«Το AGORA Club 2 Λευκωσίας, μέλος του διεθνούς δικτύου AGORA Club International, θα συνεχίσει τη δράση του με πρωτοβουλίες που ενισχύουν την ενημέρωση και την ενεργή συμμετοχή της κοινωνίας σε καίρια κοινωνικά ζητήματα» ανέφερε στον «Φ» η κυρία Κόζα. Πρόσθεσε ότι «το Agora Cyprus αποτελεί μέρος του διεθνούς δικτύου του Agora Club και δραστηριοποιείται ενεργά στην Κύπρο εδώ και 6 χρόνια με στόχο την προώθηση της κοινωνικής προσφοράς, της γυναικείας ενδυνάμωσης και της αλληλεγγύης».
Η εκδήλωση διοργανώθηκε σε συνεργασία με τον οργανισμό καταπολέμησης σωματεμπορίου Step Up Stop Slavery εκ μέρους του οποίου έκαναν τοποθετήσεις η ιδρύτρια και διευθύνουσα σύμβουλος του οργανισμού και σύμβουλος χρηματοοικονομικής συμμόρφωσης στη Λευκωσία Κατερίνα Στεφάνου και η Irene Che ηγέτιδα επιζώντων σωματεμπορίου, πρόεδρος του Γνωμοδοτικού Συμβουλίου του Step Up Stop Slavery. Από το Γραφείο Καταπολέμησης Εμπορίας Προσώπων της Αστυνομίας (ΓΚΕΠ) χαιρετισμό απηύθυνε η αστυνομικός Μαρία Γεωργίου.
Κτίζοντας συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα
«Στο Step Up Stop Slavery το έργο μας βασίζεται στην πεποίθηση ότι η αντιμετώπιση της εμπορίας ανθρώπων απαιτεί μια συντονισμένη, κοινωνική αντίδραση» τόνισε στην ομιλία της η Κατερίνα Στεφάνου και πρόσθεσε: «Η στρατηγική μας βασίζεται σε τρεις αλληλένδετους πυλώνες – τη συνεργασία πολλών ενδιαφερομένων, τη συμμετοχή των νέων και την ηγεσία των επιζώντων – για να δημιουργήσει ανθεκτική, συστημική αλλαγή.
Κεντρικό στοιχείο της προσέγγισής μας είναι η πεποίθηση ότι κανένας μεμονωμένος φορέας ή τομέας δεν μπορεί να καταπολεμήσει την εμπορία ανθρώπων μόνος του. Φέρνουμε κοντά επαγγελματίες από όλους τους τομείς – συμπεριλαμβανομένου του ιδιωτικού τομέα – για να εκπαιδεύονται δίπλα-δίπλα, ενισχύοντας την κοινή κατανόηση που απαιτεί η αποτελεσματική δράση.
Τα εκπαιδευτικά μας προγράμματα βασίζονται στο εγχειρίδιο του Εθνικού Μηχανισμού Παραπομπής (NRM) του Γραφείου Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΑΣΕ (OSCE – ODIHR), εξοπλίζοντας τους συμμετέχοντες με τα πρακτικά εργαλεία για την προληπτική αναγνώριση των θυμάτων και την παραπομπή τους σε υποστήριξη που βασίζεται στο τραύμα.
Κτίζοντας συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και διασφαλίζοντας ότι όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη μιλούν μια κοινή γλώσσα, ενισχύουμε ολόκληρη την αλυσίδα αντίδρασης – από την έγκαιρη αναγνώριση έως τη μακροπρόθεσμη ανάκαμψη».
Η κυρία Στεφάνου τόνισε ότι «η ζημιά που προκαλείται από την εμπορία ανθρώπων είναι βαθιά και διαρκής. Οι επιζώντες αντιμετωπίζουν σοβαρούς σωματικούς τραυματισμούς, διαταραχή μετατραυματικού στρες, κατάθλιψη, εθιστικό συναισθηματικό δεσμό με τον κακοποιητή, κοινωνική απομόνωση, απώλεια εκπαίδευσης, οικονομική καταστροφή και συνεχή φόβο για τις Αρχές. Η ανάρρωση απαιτεί ολοκληρωμένη υποστήριξη, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης στη δικαιοσύνη, της ψυχολογικής φροντίδας, των οικονομικών οδών και της διαρκούς ασφάλειας».
Ενεργός συμμετοχή των νέων και ηγεσία επιζώντων
«Ο δεύτερος πυλώνας μας – είπε η Κατερίνα Στεφάνου – αναγνωρίζει ότι η διαρκής αλλαγή πρέπει να ξεκινήσει από την επόμενη γενιά. Μέσω του Step Up Youth εργαζόμαστε άμεσα με τους νέους, εξοπλίζοντάς τους όχι μόνο με τις γνώσεις για να παραμένουν ασφαλείς στο διαδίκτυο και στην καθημερινή τους ζωή, αλλά και με τις δημιουργικές δεξιότητες για να γίνουν οι ίδιοι υποστηρικτές τους.
Τα νεαρά μέλη μας έχουν ήδη δημιουργήσει τρεις ταινίες για την ασφάλεια στο διαδίκτυο, ευαισθητοποιώντας σχετικά με τις τακτικές που χρησιμοποιούν οι θηρευτές και οι groomers που στοχεύουν τους νέους. Τελικά πιστεύουμε ότι δουλεύοντας με τους νέους τώρα, μπορούμε να αλλάξουμε νοοτροπία και να οικοδομήσουμε μια κουλτούρα που αρνείται να ανεχθεί την εμπορία ανθρώπων και εργάζεται ενεργά για την εξάλειψη της ζήτησης που την οδηγεί».
Αναφερόμενη στον τρίτο πυλώνα της στρατηγικής του οργανισμού, η κυρία Στεφάνου τόνισε ότι «στην καρδιά όλων όσων κάνουμε, βρίσκεται η ηγεσία των επιζώντων. Το Step Up Stop Slavery έχει συστήσει το Συμβουλευτικό Συμβούλιο Step Up Survivors, διασφαλίζοντας ότι όσοι έχουν βιωμένη εμπειρία, είναι γνήσιοι αρχιτέκτονες του έργου μας. Οι συστάσεις των επιζώντων ενσωματώνονται άμεσα στην πολιτική και οι φωνές τους συνδέονται με τα ενδιαφερόμενα μέρη σε κάθε τομέα – από τα οικονομικά έως τη φιλοξενία – έτσι ώστε οι άνθρωποι που κατανοούν την εμπορία ανθρώπων σε βάθος, να είναι αυτοί που διαμορφώνουν την αντιμετώπιση της».
Εργασιακή εκμετάλλευση και οικιακή δουλεία
Η εκδήλωση έθεσε την εργασιακή εκμετάλλευση στο επίκεντρο των συζητήσεων, αφού σύμφωνα με την Παγκόσμια Έκθεση του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά και το Έγκλημα (United Nations Office on Drugs and Crime – UNODC) για το 2024 που αφορά την εμπορία ανθρώπων, οι πιο συνηθισμένες μορφές εκμετάλλευσης σήμερα είναι η καταναγκαστική εργασία, η σεξουαλική εκμετάλλευση και η καταναγκαστική εγκληματικότητα.
Σύμφωνα με την Κατερίνα Στεφάνου, «η κλίμακα της κρίσης ανεβαίνει ραγδαία, αφού την περίοδο 2019 – 2022 ο παγκόσμιος αριθμός θυμάτων καταναγκαστικής εργασίας αυξήθηκε κατά 47%. Η Έκθεση 2024 εντόπισε σχεδόν 75 χιλιάδες θύματα εμπορίας ανθρώπων για το 2022, εκ των οποίων το 42% διακινήθηκε με σκοπό την καταναγκαστική εργασία – και οι ειδικοί προειδοποιούν ότι αυτό αντιπροσωπεύει μόνο την κορυφή του παγόβουνου, καθώς η κρυφή και καταναγκαστική φύση της εργασιακής εκμετάλλευσης δεν επιτρέπει τον εντοπισμό της συντριπτικής πλειονότητας των περιπτώσεων.
Όπως σημείωσε η εκτελεστική διευθύντρια του UNODC Ghada Waly, οι εγκληματίες διακινούν όλο και περισσότερους ανθρώπους σε καταναγκαστική εργασία, συμπεριλαμβανομένων εξελιγμένων διαδικτυακών απατών – μια έντονη υπενθύμιση ότι η σύγχρονη δουλεία παίρνει πολλές μορφές και ότι η ευαισθητοποίηση, η διατομεακή συνεργασία και η προληπτική αναγνώριση των θυμάτων, δεν ήταν ποτέ πιο κρίσιμης σημασίας».
Η διευθύνουσα σύμβουλος του Step Up Stop Slavery έκανε ιδιαίτερη αναφορά στην οικιακή δουλεία, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για «ένα κρυφό έγκλημα και μία από τις λιγότερο ορατές μορφές εμπορίας ανθρώπων. Πολλά άτομα – πρόσθεσε – δεν αναγνωρίζουν ότι είναι θύματα εμπορίας, θεωρώντας ότι απλώς τους έτυχε ένας «κακός εργοδότης».
Τα συστατικά στοιχεία της οικιακής σκλαβιάς, περιλαμβάνουν εργασία 12-18 ωρών την ημέρα χωρίς ρεπό, κατάσχεση διαβατηρίων, διαβίωση σε κουζίνα ή υπόγειο, απομόνωση από την οικογένεια και χωρίς πρόσβαση σε τηλέφωνο, σύνδεση της βίζας τους με τον εργοδότη τους και κατακράτηση «χρωστούμενων» χρημάτων για έξοδα ταξιδιού».
Η κυρία Στεφάνου υπογράμμισε ότι πολλά θύματα οικιακής δουλείας δεν καταγγέλλουν την εκμετάλλευση που υφίστανται λόγω της σύνδεσης της βίζας με τον συγκεκριμένο εργοδότη, λόγω της κατακράτησης των διαβατηρίων/εγγράφων από τον εργοδότη, του φόβου απέλασης σε περίπτωση καταγγελίας κακοποίησης, της έλλειψης γνώσης των νόμιμων δικαιωμάτων, της έλλειψης οδών υποστήριξης ή ασφαλούς στέγασης, της οικονομικής ανάγκης για αποστολή χρημάτων στην οικογένεια και του κινδύνου αναγκαστικής παρατυπίας σε περίπτωση εγκατάλειψης του καταχρηστικού εργοδότη».
Κατέληξε αναφέροντας ότι η Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Δράση κατά της Εμπορίας Ανθρώπων του Συμβουλίου της Ευρώπης (GRETA) έχει συστήσει στην Κυπριακή Δημοκρατία να λάβει επείγοντα μέτρα για την οικιακή δουλεία και να επικυρώσει τη Σύμβαση αρ.189 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας για την αξιοπρεπή εργασία των οικιακών βοηθών.
Γιατί οι φωνές των επιζώντων έχουν σημασία
Η Irene Che ηγέτιδα επιζώντων σωματεμπορίου, πρόεδρος του Γνωμοδοτικού Συμβουλίου του Step Up Stop Slavery τόνισε στην παρέμβαση της ότι «οι φωνές των επιζώντων είναι σημαντικές γιατί ενισχύουν τις προσπάθειες πρόληψης.
Οι επιζώντες – πρόσθεσε – προσφέρουν βιωματική εμπειρία και πραγματική γνώση, βοηθούν στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης με τους ευάλωτους πληθυσμούς, βελτιώνουν τις εκστρατείες ευαισθητοποίησης, μπορούν να εντοπίσουν κενά στα υπάρχοντα συστήματα και βοηθούν στη δημιουργία πιο αποτελεσματικών πολιτικών και λύσεων.
Οι επιζώντες – συνέχισε – δεν είναι απλώς θύματα, είναι ειδικοί. Η βιωμένη εμπειρία τους στηρίζει εκστρατείες ευαισθητοποίησης στην πραγματικότητα, κτίζει εμπιστοσύνη με τις ευάλωτες κοινότητες, εντοπίζει κενά στα υπάρχοντα συστήματα και προωθεί καλύτερες, πιο ανθρωποκεντρικές πολιτικές. Η τοποθέτηση των επιζώντων στο επίκεντρο του έργου κατά της εμπορίας ανθρώπων, δεν είναι μόνο ηθική αναγκαιότητα, αλλά μια πολύ αποτελεσματική δράση πρόληψης και καταπολέμησης.
Το σωματεμπόριο περιλαμβάνει τη στρατολόγηση, τη μεταφορά ή την παροχή καταφυγίου σε άτομα μέσω εξαπάτησης με σκοπό την εκμετάλλευση – είτε σεξουαλική, είτε εργασιακή, είτε για καταναγκαστική επαιτεία, αφαίρεση οργάνων, εγκληματική δραστηριότητα ή καταναγκαστικό γάμο. Το έγκλημα αυτό επηρεάζει δυσανάλογα τις γυναίκες και τα κορίτσια και τροφοδοτείται από τη φτώχεια, την ανισότητα, τις διακρίσεις και τις συγκρούσεις.
Ανάμεσα στα θύματα περιλαμβάνονται παιδιά και νέοι χωρίς οικογενειακή υποστήριξη, μετανάστες με παράτυπο καθεστώς, άτομα με προβλήματα σωματικής ή ψυχικής υγείας, ή άτομα με ιστορικό κακοποίησης ή διακρίσεων λόγω φύλου. Οι σωματέμποροι συχνά παρουσιάζονται ως φίλοι, σύντροφοι ή εργοδότες. Δελεάζουν τα θύματα με ψευδείς υποσχέσεις για εργασία, για ρομαντικές σχέσεις ή για μια καλύτερη ζωή. Η κατάσχεση εγγράφων, οι απειλές και η βία, είναι μέσα διατήρησης του ελέγχου τους πάνω στο θύμα. Χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις ψηφιακές πλατφόρμες για τη στρατολόγηση και την εκμετάλλευση των θυμάτων».
