Ο Πέτρος Πιτσιάκκας, φιλόλογος – διευθυντής 2ου Λυκείου Ναυπάκτου, επισημαίνει τη σημασία της συλλογικής μνήμης.
Μνήμη είναι οι τρόποι με τους οποίους αναφερόμαστε σε γεγονότα του παρελθόντος, αλλά και οι τρόποι που αναπαριστάνουμε αυτά τα γεγονότα και τα μετασχηματίζουμε σε μια συλλογική ανάμνηση.
Εκτός από την ατομική μνήμη, η οποία σβήνει με το πέρασμα του χρόνου, όταν αυτή κινείται έξω από το κοινό πλαίσιο, μέσα στο οποίο διαμορφώθηκε και στο οποίο συνεχώς αναφέρεται, υπάρχει και η συλλογική μνήμη, η ιστορική, η οποία είναι ανεκτίμητη, γιατί διατηρεί τη βιωμένη εμπειρία των ανθρώπων, μέσα στην κοινωνία τους.
Ενώ η ιστορία αναπαριστά το παρελθόν, η ιστορική μνήμη εκφράζει τη συνεχή παρουσία του παρελθόντος στο παρόν. Σε όλο σχεδόν τον κόσμο, η αγάπη για τις ρίζες, η αναβίωση του ενδιαφέροντος για τις ταυτότητες είναι ισχυρές. Οι άνθρωποι, όπως και οι κοινωνίες τους, έχουν τη δική τους ιστορία, όχι απλώς ένα παρελθόν. Το παρελθόν ως ιστορία επηρεάζει το παρόν των ανθρώπων, αφού δεν είναι νεκρό, δεν είναι καν παρελθόν.
Η διατήρηση της ιστορικής συνείδησης είναι η έσχατη πράξη αντίστασης μέσα στη γενική παρακμή. Οι λαοί που δεν έχουν μνήμη δεν έχουν και μέλλον. Αρκεί μόνο να σκεφτούμε τι συνέπειες έχει για έναν άνθρωπο η απώλεια της προσωπικής του μνήμης και πόσο ανυπόφορη και αποδιοργανωμένη καθίσταται η ζωή του, για να καταλάβουμε τις ανάλογες συνέπειες που έχει και την καταστροφική αποδιοργάνωση που προκαλεί σε ένα κοινωνικό ή εθνικό σύνολο, η απώλεια της ιστορικής μνήμης. «Οι λαοί που ζούνε με πόνο και με πίστη, τυπώνουνε πιο βαθιά τον χαραχτήρα τους στον σκληρό βράχο της ζωής, και σφραγίζονται με μια σφραγίδα που δεν σβήνει από τις συμφορές κι από τις αβάσταχτες καταδρομές, αλλά γίνεται πιο άσβηστη», γράφει ο Φώτης Κόντογλου.
Αυτές οι σκέψεις διατυπώνονται με αφορμή τις μαύρες επετείους της κυπριακής τραγωδίας του Ιούλη του 1974. Ο διχασμός και ο εμφύλιος που ακολούθησε, με αποκορύφωμα το προδοτικό πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974, που έδωσε την αφορμή για την τούρκικη εισβολή της 20ής Ιουλίου 1974 και την κατάκτηση του βόρειου μέρους της Κύπρου, δεν είναι απλά κάποια ιστορικά συμβάντα του παρελθόντος. Αντίθετα, είναι ιστορικά γεγονότα που επηρέασαν και εξακολουθούν να επηρεάζουν την πορεία του κυπριακού και του μητροπολιτικού ελληνισμού.
Γι’ αυτό και είναι χαραγμένα στη συλλογική μνήμη των Ελλήνων, αφού σχετίζονται άμεσα με τη ζωή ανθρώπων, που ζουν ακόμη, αλλά και με την ιστορία χιλιάδων οικογενειών, που πένθησαν και πενθούν ακόμη.
Η γνώση και η κατανόηση του παρελθόντος είναι το κλειδί για τη νοηματοδότηση του παρόντος. Η μελέτη και η εκμάθηση της Ιστορίας, μας βοηθά να αποφύγουμε τα τραυματικά βιώματα του παρελθόντος. Για να μην ξυπνήσουν άλλα παιδιά με τη φράση «ξυπνήστε έχουμε πόλεμο, έρχονται οι Τούρκοι». Για να μην ξαναζήσουμε το μίσος, τη διχόνοια, την καταστροφή, την προσφυγιά, τον θάνατο.
Η σημασία επομένως της αυθεντικής διατήρησης της μνήμης, είναι πολύ σπουδαία για το μέλλον και την πορεία ενός λαού και αφορά την ίδια την επιβίωσή του.
Γιατί πολιτισµός είναι ο αγώνας της μνήµης ενάντια στη λήθη. Και όποιος δεν θυμάται το παρελθόν του, είναι καταδικασμένος να το ξαναζήσει.
