Θα ήταν η αιχμή του δόρατος για την τουριστική ανάπτυξη της Αμμοχώστου, αλλά και της Κύπρου ολόκληρης. Σχεδιάστηκε και οικοδομήθηκε (κατά ένα μεγάλο τμήμα του) ως πρότυπη ξενοδοχειακό συγκρότημα με βάση σύγχρονες αντιλήψεις, στην πιο ελκυστική παραλία του νησιού, που είχε τη χαρακτηριστική ονομασία Golden Sands (ελληνιστί χρυσή αμμουδιά).

Τα αρχιτεκτονικά σχέδια φέρουν την υπογραφή του Τεχνικού Γραφείου των αδελφών Ιάκωβου και Ανδρέα Φιλίππου, που τότε είχαν δώσει ήδη δείγματα της δουλειάς τους, με έργα που σήμερα θεωρούνται ως χαρακτηριστικά δείγματα δημιουργικής και ευφάνταστης εφαρμογής των τάσεων του μοντερνισμού.

Το Γραφείο Ι + Α Φιλίππου ιδρύθηκε από τα αδέλφια Ιάκωβο και Ανδρέα Φιλίππου, το 1960, ταυτόχρονα με την ανακήρυξη της Κύπρου σε ανεξάρτητο κράτος. Ο αείμνηστος Ιάκωβος Φιλίππου είχε επιστρέψει στην Κύπρο το 1958, ύστερα από την αποπεράτωση των σπουδών του στη Σχολή Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου της Γενεύης και αρχικά είχε ανοίξει αρχιτεκτονικό γραφείο στην οδό Γράμμου, στην εντός των τειχών Λευκωσία. 

Όταν του ανατέθηκε σημαντικό έργο, ο σχεδιασμός νέων σχολικών κτηρίων για τη στέγαση των Γυμνασίων Κύκκου (Αρρένων και Θηλέων), ο Ιάκωβος Φιλίππου κάλεσε για συνεργασία τον αδελφό του, Ανδρέα Φιλίππου, ο οποίος είχε συμπληρώσει τις σπουδές του, επίσης στην αρχιτεκτονική, σε πανεπιστήμιο του Λονδίνου και εργαζόταν εκεί σε γνωστό μεγάλο αρχιτεκτονικό γραφείο. 

Ο Ανδρέας Φιλίππου ανταποκρίθηκε με προθυμία. Επέστρεψε στην Κύπρο και μαζί με τον Ιάκωβο άρχισαν εργασία στο αρχιτεκτονικό τους γραφείο με την επωνυμία Ι&Α Φιλίππου – Αρχιτέκτονες. 

 

 

 

Είχαν τις ίδιες απόψεις και προσεγγίσεις για τη σημασία και τον ρόλο της σύγχρονης αρχιτεκτονικής έκφρασης. Ήταν η εποχή που άρχισε να κυριαρχεί το νέο πνεύμα της μοντέρνας αρχιτεκτονικής στην Ευρώπη. Ήταν και οι δύο αφοσιωμένοι στη βασική αρχή ότι κάθε ανθρώπινο οικοδόμημα πρέπει να εξυπηρετεί τις ανάγκες των χρηστών και τον σκοπό που προορίζεται, ενώ παράλληλα να εντάσσεται αρμονικά στο φυσικό περιβάλλον, να σέβεται τους ανθρώπους που ζουν μέσα σ’ αυτόν τον περιβάλλοντα χώρο. 

Έφεραν σε πέρας με μεγάλη επιτυχία την ανέγερση των σχολικών κτηρίων των δύο Γυμνασίων Κύκκου στην Έγκωμη, με βάση τις αρχές του μοντερνισμού. Μετά από αυτά τα έργα, το Γραφείο Ι + Α Φιλίππου Αρχιτέκτονες απέκτησε καλή φήμη και ακολούθησε τις λεωφόρους της ραγδαίας ανάπτυξης. Σε αυτό συνέβαλε και το γεγονός ότι σε όλα τους τα έργα εξασφάλιζαν τη συνεργασία άριστα καταρτισμένων ειδικών σε κάθε τομέα, όπως της ηλεκτρολογίας, της μηχανολογίας, της επιμέτρησης ποσοτήτων κ.λπ.

Σημαντικός σταθμός ήταν η ανάληψη του έργου για την κατασκευή του ξενοδοχείου «Χίλτον» στη Λευκωσία, που ήταν βασικό έργο υποδομής για τον τουριστικό τομέα της πρωτεύουσας και γενικότερα της Κύπρου.

Με το έργο αυτό το Γραφείο Ι + Α Φιλίππου Αρχιτέκτονες απέκτησε βαρυσήμαντη εμπειρία στον σχεδιασμό ξενοδοχειακών μονάδων, που είναι ιδιαίτερα απαιτητικός, γιατί περιλαμβάνει πολλές διαφορετικού είδους υπηρεσίες, όπως κουζίνες, μηχανολογικές και ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις, χώρους υποδοχής, εστίασης, αναψυχής κ.λπ. 

Η γαλλική κυβέρνηση πρόσφερε προς τη νεοσύστατη Κυπριακή Δημοκρατία τεχνική βοήθεια με την αποστολή Γάλλων εμπειρογνωμόνων στο νησί, στους οποίους ανατέθηκε η διεξαγωγή έρευνας και μελέτης, ώστε να υποβάλουν εισηγήσεις για την ορθολογιστική τουριστική ανάπτυξη της Κύπρου. Οι Γάλλοι μελετητές συνάντησαν στο νησί τον παλιό τους γνώριμο Ιάκωβο Φιλίππου, με τον οποίο ήταν συμφοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης. 

Ο Ανδρέας Φιλίππου εξήγησε στον γράφοντα πώς προέκυψε η ιδέα για την ανέγερση του ξενοδοχείου Golden Sands στην Αμμόχωστο:

«Οι Γάλλοι εμπειρογνώμονες, προκειμένου να ετοιμάσουν την ευρύτερη μελέτη τους με εισηγήσεις για την τουριστική ανάπτυξη της Κύπρου, γύρισαν το νησί μας απ’ άκρου σ’ άκρο. Εντόπισαν μερικές τοποθεσίες, τις οποίες αξιολόγησαν ως ιδανικές για τουριστικές αναπτύξεις. Μια από αυτές τους εντυπωσίασε ιδιαίτερα. Έτσι πρότειναν να ανεγερθεί εκεί πρότυπη ξενοδοχειακή μονάδα. Πρόκειται για προνομιακή παραλιακή περιοχή που εκτείνεται σε αρκετά χιλιόμετρα συνεχόμενης αμμουδιάς, χωρίς προσκόμματα. Και τι αμμουδιάς… Με χρυσή άμμο και καταγάλανα νερά. Από την ακτή εκτείνονταν πορτοκαλεώνες που έφταναν μέχρι τη Δερύνεια. Μαγευτικό φυσικό περιβάλλον. Στη συγκεκριμένη περιοχή υπήρχε επί βρετανικής αποικιοκρατίας στρατόπεδο. Είναι απίστευτο, αλλά εκείνη την παραλία, ίσως την πιο γραφική παραλία σε όλη τη Μεσόγειο, την απολάμβαναν Βρετανοί στρατιώτες για δεκαετίες! Μετά την ανεξαρτησία, το στρατόπεδο αυτό το χρησιμοποιούσε η Εθνική Φρουρά».

Η κυπριακή κυβέρνηση υιοθέτησε την εισήγηση των Γάλλων εμπειρογνωμόνων και δρομολογήθηκαν με ταχείς ρυθμούς όλες οι απαραίτητες διαδικασίες για την αξιοποίηση του χώρου.

Καταρτίσθηκε ολοκληρωμένο πρόγραμμα για την ανέγερση σύγχρονου ξενοδοχειακού συγκροτήματος και παράλληλα για τη δημιουργία οργανωμένης παραλίας για το κοινό στον ίδιο χώρο.

Επήλθε συμφωνία με ξένους επενδυτές με εμπειρία στον τομέα των ταξιδίων και της διαχείρισης ξενοδοχειακών μονάδων, που διέθεταν τα κεφάλαια και θα βοηθούσαν επίσης στην προσέλκυση τουριστικού ρεύματος προς την Κύπρο από το εξωτερικό.

Η ανέγερση του Τουριστικού Συγκροτήματος Golden Sands θα γινόταν από την Κυπριακή Δημοκρατία, τις Κυπριακές Αερογραμμές (Cyprus Airways) και τις Βρετανικές Αερογραμμές (British Airways). Θα το λειτουργούσε ο βρετανικός ξενοδοχειακός Οργανισμός Trust Houses Forte, με μακροχρόνια ενοικίαση.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: 

Άρχισαν προγραμματισμένα και στοχευμένα οι κατασκευαστικές εργασίες με γοργούς ρυθμούς. Όλα έβαιναν καλώς και εφαρμόζονταν πλήρως τα χρονοδιαγράμματα που είχαν τεθεί. Ο Ανδρέας Φιλίππου θυμάται: «Πραγματοποιούσαμε συχνές επιτόπου συσκέψεις με όλους τους συντελεστές, αρχιτέκτονες, μηχανικούς, εργολάβους, υπεργολάβους κ.λπ. Όλα τηρήθηκαν κατά γράμμα. Παραδόθηκε αρχικά το ξενοδοχείο, με 250 δωμάτια. Όλα βρίσκονταν στη θέση τους, είχαν γίνει οι προσλήψεις και η στελέχωση του ξενοδοχείου, που δέχτηκε τους πρώτους του ενοίκους, όχι τουρίστες. Η δοκιμαστική λειτουργία του ξενοδοχείου άρχισε στις 7 Ιουνίου 1974. Απέμενε να κτιστούν τα μπάγκαλοους, που θα είχαν επίσης 250 δωμάτια. Την Πέμπτη πριν από το πραξικόπημα, στις 11 Ιουλίου 1974, κάναμε και πάλι σύσκεψη, βγάλαμε και φωτογραφίες προόδου των εργασιών στο ξενοδοχειακό συγκρότημα. Αυτή που βλέπεις εκεί στον τοίχο ίσως να είναι τελευταία φωτογραφία του Golden Sands πριν από την εισβολή, που έχουμε». 

Στον τοίχο του γραφείου του Ανδρέα Φιλίππου κρέμεται, ανάμεσα σε άλλες, η ξεθωριασμένη από τον καιρό έγχρωμη φωτογραφία του ξενοδοχείου Golden Sands στην κατεχόμενη Αμμόχωστο, στο τμήμα της εκτός των ενετικών τειχών πόλης, που ονομάζεται Βαρώσι. Ξεθώριασε η φωτογραφία, όχι όμως οι θύμησες του Ανδρέα Φιλίππου, που περιγράφει με πάσα λεπτομέρεια τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του ξενοδοχειακού συγκροτήματος:

«Επιδιώξαμε έτσι ώστε όλοι οι ένοικοι να έχουν οπτική επαφή με τη θάλασσα. Τα μπάγκαλοους θα ήταν διώροφα, με τον δεύτερο όροφο να βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με τον κύριο δρόμο. Ενδιάμεσά τους υπήρχαν ανοικτοί τοπιοτεχνημένοι χώροι, ώστε οι περαστικοί από τον δρόμο να έχουν οπτική επαφή με τη θάλασσα. Εννοείται ότι τα σχέδια προνοούσαν και για δημόσια παραλία, που θα καταλάμβανε περίπου τον μισό διαθέσιμο χώρο, με όλες τις απαραίτητες σύγχρονες διευκολύνσεις για χρήση από το κοινό». 

Δεν προλάβαμε να το χαρούμε, ούτε οι Βαρωσιώτες, ούτε οι υπόλοιποι Κύπριοι, ούτε οι τουρίστες. Το ξενοδοχειακό συγκρότημα – πρότυπο, το Golden Sands, όπως και μεγάλο μέρος του Βαρωσιού, βρέθηκε περικυκλωμένο με συρματοπλέγματα, σαν αγκάθινη θηλιά στον λαιμό, από το 1974, εξαιτίας της τουρκικής εισβολής. 

 

 

 

Σημεία αναφοράς για την Αμμόχωστο

Το Golden Sands δεν είναι το μόνο έργο των αρχιτεκτόνων αδελφών Ιάκωβου και Ανδρέα Φιλίππου που παραμένει υπό τουρκική κατοχή. Στην περίκλειστη περιοχή των Βαρωσίων βρίσκεται και το ξενοδοχείο Aspelia, το οποίο ανήκει στην Αρχιεπισκοπή, και δίπλα του είναι κτισμένο το μοναδικό στο είδος του εκκλησάκι της Αγίας Τριάδας, με πρωτοποριακό σχεδιασμό. Σύμφωνα με τον Ανδρέα Φιλίππου, το εκκλησάκι κτίστηκε στη θέση ερειπωμένης εκκλησίας. Σήμερα παραμένουν αγέρωχα και τα τρία κτήρια, το Golden Sands, το Aspelia και το εκκλησάκι της Αγίας Τριάδας, με ελάχιστες φθορές του χρόνου, λόγω της καλής κατασκευής τους και των υλικών που χρησιμοποιήθηκαν, παρά την έλλειψη συντήρησης και την εγκατάλειψή τους, σημειώνει ο Ανδρέας Φιλίππου.

Στο παραλιακό μέτωπο των Βαρωσίων τα εμβληματικά αυτά κτίρια, το ένα, το Aspelia, στη μια άκρη, στην τοποθεσία Γλώσσα, και το άλλο στην άλλη άκρη, στην περιοχή Αγίου Μέμνωνα το Golden Sands, δεσπόζουν ως σημεία αναφοράς της τουριστικής ανάπτυξης της Αμμοχώστου πριν από το 1974. 

Αλλά και στην Κερύνεια άφησαν τη σφραγίδα τους οι αρχιτέκτονες αδελφοί Φιλίππου, Ιάκωβος και Ανδρέας: το ξενοδοχείο Dome της οικογένειας Κατσελλή, καθώς επίσης το δημαρχείο της πόλης. Στο Μπέλλα Πάις οικοδομήθηκε το πρωτοποριακό τουριστικό χωριό Ambelia Village.  

Είναι ακόμη και τα πολλά άλλα έργα των αδελφών Φιλίππου στις κατεχόμενες περιοχές, που είναι εμβληματικά για την αρχιτεκτονική του τόπου που στέκονται σήμερα με μεγάλες απώλειες και λεηλατημένα που σπαράζουν τις καρδιές των Αμμοχωστιανών, των Κερυνειωτών, όλων των προσφύγων, αλλά και της Κύπρου ολόκληρης.

Το μοναδικό που δεν λεηλατήθηκε

Προκαλεί θλίψη η θέα του ξενοδοχείου Golden Sands σήμερα. Στέκεται σιωπηλό, καταθλιπτικό, άνκαι αγέρωχο, χωρίς εμφανείς φθορές. Σύμφωνα με διάφορες μαρτυρίες, είναι το μοναδικό κτήριο στην περίκλειστη περιοχή της Αμμοχώστου, το οποίο δεν λεηλατήθηκε. Ο λόγος είναι προφανής. Δεν επιτράπηκε από τις κατοχικές τουρκικές στρατιωτικές αρχές σε λαφυραγωγούς να εισέλθουν σε αυτό, λόγω του ότι υπήρχαν στη μέση βρετανικά συμφέροντα. Όλα τα υπόλοιπα αφέθηκαν έρμαιο τόσο σε επίδοξους κλέφτες, όσο και στη φθορά του χρόνου.

Όπως μας ανέφεραν τα αδέλφια Ανδρέας Μάτσης και Συμεών Μάτσης, κατά την τουρκική εισβολή είχαν μεταφερθεί στο ξενοδοχείο Golden Sands τα αρχεία του Κτηματολογίου Αμμοχώστου, λόγω του ότι το κτήριο του Κτηματολογίου είχε βομβαρδιστεί. Στη συνέχεια το πολύτιμο αρχείο του Κτηματολογίου Αμμοχώστου εξαφανίστηκε. Για ευνόητους προφανείς λόγους. Το αρχείο τεκμηριώνει με έγγραφα και τίτλους ιδιοκτησίας σε ποιους ανήκουν η γη, τα ακίνητα κ.λπ. στην υπό τουρκική κατοχή πόλη και επαρχία Αμμοχώστου. Κι αυτό δεν συμφέρει στους Τούρκους κατακτητές.

Μετατράπηκε σε έκτακτο πολεμικό ιατρείο

Στη διάρκεια της τουρκικής εισβολής το Νοσοκομείο Αμμοχώστου βομβαρδίστηκε. Γι’ αυτό μεταφέρθηκε στο ξενοδοχείο «Μάρκος». Για την περίθαλψη τραυματιών από τους τουρκικούς βομβαρδισμούς και τις μάχες χρησιμοποιήθηκε και το ξενοδοχείο Golden Sands, σύμφωνα με τη μαρτυρία του ωτορινολαρυγγολόγου, Αντώνη Πιερή, από την Άχνα, η οποία δημοσιεύτηκε στο βιβλίο «Ο άλλος πόλεμος των γιατρών το 1974».

Ο Αντώνης Πιερής μόλις είχε ιδρύσει τότε σύγχρονη ωτορινολαρυγγολογική κλινική, στην οδό Ζεφύρου, αρ. 8, στο κέντρο του Βαρωσιού. Είχε τρεις νοσοκόμες και συνεργαζόταν με αναισθησιολόγους, την Αύρα Κναή και τον Ανδρέα Σιημητρά, για τα χειρουργεία. Όταν άρχισε η τουρκική εισβολή, κλήθηκαν από ραδιοφώνου οι γιατροί να παρουσιαστούν για να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους. Βρέθηκε αρχικά στο Νοσοκομείο της Λύσης και αργότερα κλήθηκε να παρουσιαστεί στην Αμμόχωστο. Ο Αντώνης Πιερής ανέφερε στη μαρτυρία του:

«Τότε μπήκα στο “λαντρόβερ’’ με τη συνοδεία ένοπλων στρατιωτών και ξεκινήσαμε για την Αμμόχωστο. Ο δρόμος όμως περνούσε από το έδαφος των βρετανικών βάσεων στη Δεκέλεια. Βρετανοί στρατιώτες, φρουροί στην είσοδο στα όρια των βάσεων, επιχείρησαν να μας σταματήσουν. Συνήθως οι φρουροί των βρετανικών βάσεων απαιτούσαν να παραδώσουν πρώτα τα όπλα οι στρατιώτες, για να περάσουν άοπλοι από το έδαφος των βάσεων. Όταν έφταναν στην άλλη πλευρά των βάσεων, τους έδιναν πίσω τα όπλα. Οι στρατιώτες όμως που ήταν μαζί μου πρόταξαν τα όπλα τους και οι Βρετανοί, για να αποφύγουν δυσάρεστα επεισόδια, μας επέτρεψαν να διασχίσουμε το έδαφος των βρετανικών βάσεων. Φτάσαμε στο ξενοδοχείο “Golden Sands’’. Εκεί βρισκόταν ο παιδίατρος Σίμος Τίκκης, από το Λευκόνοικο. Αποστολή μας ήταν να οργανώσουμε στο ξενοδοχείο πρόχειρο ιατρείο για την περίθαλψη τραυματιών».

Ο γιατρός Αντώνης Πιερή θυμάται ότι «μας είχαν φέρει μερικούς τραυματίες και έναν νεκρό στο πρόχειρο ιατρείο στο ξενοδοχείο Golden Sands Hotel», στο οποίο παρέμεινε μέχρι τη δεύτερη φάση της τουρκικής εισβολής».

Όταν αντιλήφθηκαν ότι τα τουρκικά στρατεύματα προέλαυναν προς την Αμμόχωστο από τις 14 Αυγούστου 1974, ο γιατρός Αντώνης Πιερής μαζί με στρατιώτες αναγκάστηκαν να φύγουν από το Golden Sands με προορισμό τις Αγγλισίδες, μέσω Κοκκινοχωριών και βρετανικών βάσεων Δεκέλειας. Έτσι άρχισε η επώδυνη οδύσσεια της προσφυγιάς που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.