Ένα ανεπαίσθητο κόκκινο σημάδι πάνω στο χιόνι αποδείχθηκε καθοριστικό για την επίλυση της υπόθεσης εξαφάνισης ενός ορειβάτη, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη ανέλαβε ρόλο-κλειδί στις έρευνες διάσωσης στη βόρεια Ιταλία.
Ο 66χρονος Ιταλός ορειβάτης και ορθοπεδικός χειρουργός Νίκολα Ιβάλντο δεν είχε εμφανιστεί στη δουλειά του ένα πρωινό Δευτέρας και αμέσως σήμανε συναγερμός.
Ο Ιβάλντο είχε φύγει μόνος του για ανάβαση ένα Κυριακάτικο πρωινό του Σεπτεμβρίου του 2024, χωρίς να ενημερώσει φίλους ή συγγενείς για τον προορισμό του. Το μοναδικό στοιχείο που είχαν στα χέρια τους οι διασώστες ήταν το αυτοκίνητό του, το οποίο εντοπίστηκε στο χωριό Castello di Pontechianale, στην κοιλάδα Βαραΐτα.
Ένα τεράστιο πεδίο αναζήτησης
Με βάση το τελευταίο σήμα του κινητού του τηλεφώνου, οι ομάδες διάσωσης εκτίμησαν ότι ο έμπειρος ορειβάτης πιθανότατα κατευθύνθηκε προς μία από τις δύο πιο εμβληματικές κορυφές των Κοτιανών Άλπεων: Το Μονβίζο, ύψους 3.841 μέτρων, ή το γειτονικό Βισολότο.
Και οι δύο, όμως, διαθέτουν δεκάδες διαδρομές, από διαφορετικές πλευρές, μέσα σε ένα τοπίο γεμάτο χαράδρες, βραχώδεις όψεις και εκατοντάδες χιλιόμετρα μονοπατιών.
Την ημέρα της εξαφάνισης, ο καλός καιρός είχε προσελκύσει πλήθος ορειβατών στα δημοφιλή περάσματα. Κανείς, όμως, δεν ανέφερε ότι τον είδε, γεγονός που οδήγησε στο συμπέρασμα πως ο Ιβάλντο κινήθηκε σε πιο απομονωμένες και απαιτητικές διαδρομές.
Η διακοπή των ερευνών και η επιστροφή
Περισσότεροι από 50 διασώστες ερεύνησαν την περιοχή πεζοί για σχεδόν μία εβδομάδα, ενώ ελικόπτερα πραγματοποιούσαν συνεχείς πτήσεις.
Με την έλευση του πρώτου χιονιού στα τέλη Σεπτεμβρίου, οι ελπίδες να βρεθεί ζωντανός εξανεμίστηκαν και η επιχείρηση ανεστάλη.
Τον Ιούλιο του 2025, μετά το λιώσιμο των χιονιών στις απότομες χαράδρες, οι έρευνες ξεκίνησαν ξανά – αυτή τη φορά με ένα νέο όπλο: την τεχνητή νοημοσύνη.
Drones και αλγόριθμοι στην υπηρεσία της διάσωσης
Η Υπηρεσία Ορεινής και Σπηλαιολογικής Διάσωσης του Πιεμόντε χρησιμοποίησε λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης ικανό να αναλύει χιλιάδες φωτογραφίες υψηλής ανάλυσης που τραβήχτηκαν από drones. Μέσα σε μόλις πέντε ώρες, δύο drones κάλυψαν 183 εκτάρια δύσβατου εδάφους και κατέγραψαν πάνω από 2.600 εικόνες.
Ο αλγόριθμος ανέλυσε κάθε εικόνα pixel προς pixel, αναζητώντας χρώματα ή σχήματα που «ξέφευγαν» από το φυσικό περιβάλλον. Παρότι εντόπισε δεκάδες πιθανά σημεία ενδιαφέροντος, η τελική αξιολόγηση έγινε από ανθρώπους, λαμβάνοντας υπόψη τη λογική πορεία που θα μπορούσε να ακολουθήσει ένας έμπειρος ορειβάτης.
Το κόκκινο σημάδι στο λευκό τοπίο
Ανάμεσα στα πιθανά σημεία, ξεχώρισε ένα μικρό κόκκινο αντικείμενο. Όταν τα drones πλησίασαν ξανά την επόμενη ημέρα, αποδείχθηκε ότι επρόκειτο για το κράνος του Ιβάλντο. Το σώμα του εντοπίστηκε σε χαράδρα στη βόρεια πλευρά του Μονβίζο, σε υψόμετρο περίπου 3.150 μέτρων, και ανασύρθηκε με ελικόπτερο.
Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της υπηρεσίας διάσωσης, Σιμόνε Μπόμπιο, το λογισμικό κατάφερε να εντοπίσει το κόκκινο χρώμα του κράνους, παρότι βρισκόταν στη σκιά και μερικώς καλυμμένο από χιόνι. Χωρίς αυτή την ένδειξη, το σώμα ίσως να μην είχε βρεθεί ποτέ.
Παρόμοια τεχνολογία είχε χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν σε επιχειρήσεις διάσωσης στην Πολωνία, την Αυστρία και τη Σκωτία.
Ωστόσο, οι ειδικοί τονίζουν ότι τα συστήματα αυτά έχουν περιορισμούς: τα drones δυσκολεύονται σε δασώδεις περιοχές ή σε χαμηλή ορατότητα, ενώ οι αλγόριθμοι μπορούν να δώσουν ψευδώς θετικά αποτελέσματα.
Η συνεχής εκπαίδευση των συστημάτων μηχανικής μάθησης θεωρείται κρίσιμη για τη βελτίωση της ακρίβειάς τους, ενώ παράλληλα τίθενται και ηθικά και νομικά ζητήματα σχετικά με τη χρήση εναέριων εικόνων και την αναγνώριση ανθρώπων.
Το μέλλον της έρευνας και διάσωσης
Ερευνητικές ομάδες στην Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο εργάζονται ήδη πάνω σε νέες εφαρμογές, από αλγορίθμους που προβλέπουν τη συμπεριφορά ενός αγνοούμενου έως συστήματα που θα αναλύουν εικόνες σε πραγματικό χρόνο απευθείας πάνω στα drone.
Για τις υπηρεσίες διάσωσης, που συχνά δίνουν μάχη με τον χρόνο, τον καιρό και τους περιορισμένους πόρους, η τεχνητή νοημοσύνη δεν αντικαθιστά τον άνθρωπο. Μπορεί, όμως, να αποδειχθεί καθοριστική. Και σε κάποιες περιπτώσεις, να σώσει ζωές.
