Σημαντικές διαφωνίες ως προς τους τελικούς στόχους της εκστρατείας και τις προϋποθέσεις τερματισμού της σύγκρουσης στο Ιράν, φαίνεται να αντιμετωπίζουν ΗΠΑ και Ιράν, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μπένιαμιν Νετανιάχου δέχονται πιέσεις προς αντίθετες κατευθύνσεις από τα εκλογικά τους ακροατήρια.
Ο Τραμπ επιδιώκει μια διπλωματική συμφωνία που θα οδηγήσει στο άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ, στην απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν και στον τερματισμό μιας σύγκρουσης που έχει εκτοξεύσει τις τιμές της ενέργειας και έχει διχάσει την πολιτική του βάση.
Ο Νετανιάχου, από την πλευρά του, όπως σημειώνει η Wall Street Journal, αντιμετωπίζει πιέσεις στο εσωτερικό του Ισραήλ να εντείνει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ, του σημαντικότερου περιφερειακού συμμάχου του Ιράν, την οποία οι ΗΠΑ έχουν χαρακτηρίσει τρομοκρατική οργάνωση.
Οι διαφωνίες ήρθαν στο προσκήνιο την περασμένη εβδομάδα με αφορμή τον Λίβανο, καθώς η Τεχεράνη έχει θέσει ως προϋπόθεση για ευρύτερες συνομιλίες με την Ουάσιγκτον τον τερματισμό των συγκρούσεων μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ.
Ένας εντατικός κύκλος διαβουλεύσεων οδήγησε σε μια εύθραυστη συμφωνία, σύμφωνα με την οποία η Χεζμπολάχ θα σταματούσε τις επιθέσεις κατά του Ισραήλ και το Ισραήλ δεν θα προχωρούσε σε πλήγματα εναντίον της Βηρυτού, της πρωτεύουσας του Λιβάνου. Ωστόσο, οι συγκρούσεις συνεχίστηκαν την Τρίτη σε άλλες περιοχές.
Όλα ξεκίνησαν την Παρασκευή, όταν ο Τραμπ συγκέντρωσε τους συνεργάτες του στην Αίθουσα Διαχείρισης Κρίσεων του Λευκού Οίκου και δήλωσε ότι επιθυμεί μια καλύτερη ειρηνευτική πρόταση από το Ιράν, με εγγυήσεις ότι δεν θα επιδιώξει ποτέ την απόκτηση πυρηνικού όπλου και με σαφή πρόβλεψη για τη διαχείριση του εμπλουτισμένου ουρανίου του.
Η απαίτηση αυτή έπρεπε να ικανοποιηθεί ταχύτατα από την πλευρά της Τεχεράνης, καθώς ο Τραμπ είχε μόλις δηλώσει δημόσια ότι μια συμφωνία βρισκόταν κοντά.
Την ίδια στιγμή όμως αναδυόταν ένα νέο πρόβλημα. Ο Νετανιάχου ετοιμαζόταν να εξαπολύσει μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση στον Λίβανο κατά της Χεζμπολάχ, μετά από μια σειρά φονικών επιθέσεων με drones από την οργάνωση.
Αμερικανοί αξιωματούχοι ενημέρωσαν τον Τραμπ ότι μια τέτοια κλιμάκωση θα μπορούσε να εκτροχιάσει τις ειρηνευτικές συνομιλίες με το Ιράν.
Τη Δευτέρα, ο Τραμπ είχε δύο τεταμένες τηλεφωνικές συνομιλίες με τον Νετανιάχου σχετικά με την επικείμενη επιχείρηση, σύμφωνα με δύο πρόσωπα που γνωρίζουν το περιεχόμενο των επαφών. Κατά τις ίδιες πηγές, ο Τραμπ ζήτησε και στις δύο συνομιλίες από το Ισραήλ να σταματήσει τα πλήγματα κατά της Βηρυτού, γεγονός που οδήγησε σε έντονες αντιπαραθέσεις.
Η δεύτερη τηλεφωνική επικοινωνία εξελίχθηκε σε ακόμη πιο έντονη αντιπαράθεση, καθώς ο Νετανιάχου επέμενε να πλήξει τη Χεζμπολάχ.
Τότε, σύμφωνα με τις πηγές, ο Τραμπ, εμφανώς εκνευρισμένος και υψώνοντας τη φωνή του, είπε στον Νετανιάχου ότι έπρεπε να συμμορφωθεί, επειδή χωρίς τη στήριξη του Λευκού Οίκου «θα βρισκόταν στη φυλακή». Σημειώνεται ότι ο Νετανιάχου αντιμετωπίζει δίκη για υποθέσεις διαφθοράς στο Ισραήλ, ενώ ο Τραμπ έχει επανειλημμένα ζητήσει να του απονεμηθεί χάρη.
Οι τηλεφωνικές συνομιλίες της Δευτέρας αποτέλεσαν τη συνέχεια μιας σειράς τεταμένων επαφών μεταξύ του Τραμπ και του Νετανιάχου, συμπεριλαμβανομένης μίας μόλις τον περασμένο μήνα.
Ο Τραμπ έχει επίσης χρησιμοποιήσει ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα όταν αναφέρεται στον Ισραηλινό πρωθυπουργό. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, πέρυσι είχε πει σε συνεργάτες του ότι ο Νετανιάχου «μου γ…ει τα σχέδια», αναφερόμενος στα ισραηλινά πλήγματα κατά της Χαμάς στη Γάζα, για τα οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν εκφράσει αντιρρήσεις.
Οι συνομιλίες της Δευτέρας καταδεικνύουν πόσο δύσκολο είναι να διατηρηθεί το στενό επίπεδο συνεργασίας που είχαν ο Τραμπ και ο Νετανιάχου κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν, καθώς πλέον η Ουάσιγκτον στρέφει την προσοχή της στον τερματισμό της σύγκρουσης.
«Πιστεύω ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών», δήλωσε ο Ντάνι Σιτρινόβιτς, πρώην αξιωματούχος των ισραηλινών στρατιωτικών υπηρεσιών πληροφοριών και ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας στο Τελ Αβίβ. «Ο Τραμπ θέλει να εξαντλήσει κάθε περιθώριο προσπάθειας και δεν θέλει να υπάρξουν παράγοντες που θα υπονομεύσουν τη διαδικασία», πρόσθεσε.
Και οι δύο ηγέτες βρίσκονται αντιμέτωποι με πιεστικά πολιτικά χρονοδιαγράμματα, καθώς πλησιάζουν εκλογικές αναμετρήσεις το φθινόπωρο, ενώ δέχονται πιέσεις προς αντίθετες κατευθύνσεις από τα εκλογικά τους ακροατήρια.
Ο Τραμπ βρίσκεται υπό πίεση να τερματίσει έναν πόλεμο που έχει οδηγήσει σε αύξηση των τιμών της ενέργειας και έχει αναδείξει εσωτερικές διαφωνίες στο κίνημα MAGA, όπου υποστηρικτές με επιρροή, όπως ο Τάκερ Κάρλσον, έχουν αμφισβητήσει τη στήριξη των ΗΠΑ προς το Ισραήλ.
Την ίδια ώρα, ο Νετανιάχου αντιμετωπίζει ψηφοφόρους που ζητούν πιο σκληρή στάση απέναντι στη Χεζμπολάχ, οι επιθέσεις της οποίας με drones έχουν προκαλέσει απώλειες στις ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις και έχουν αναγκάσει επανειλημμένα τους κατοίκους του βόρειου Ισραήλ να καταφύγουν σε καταφύγια.
Το Ιράν κινήθηκε γρήγορα για να εκμεταλλευτεί τη διαφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ, απειλώντας μέσω κρατικών μέσων ενημέρωσης τη Δευτέρα ότι θα εγκαταλείψει τις συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες εάν το Ισραήλ επεκτείνει τα πλήγματά του κατά προπυργίων της Χεζμπολάχ στα νότια προάστια της Βηρυτού.
«Άρση κυρώσεων εάν εγκαταλείψει το πυρηνικό του πρόγραμμα»
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον προσπαθεί να διατηρήσει διακριτές τις συνομιλίες Ισραήλ-Λιβάνου από τις διαπραγματεύσεις με το Ιράν, παρά τις προσπάθειες της Τεχεράνης να τις συνδέσει.
«Προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε τις συνομιλίες μεταξύ Λιβάνου και Ισραήλ ως μια ξεχωριστή και διακριτή διαδικασία. Αυτό που επιδιώκει το Ιράν είναι να τα συνδέσει όλα μεταξύ τους», δήλωσε ο Ρούμπιο κατά τη διάρκεια ακρόασης στο Κογκρέσο την Τρίτη.
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών κατηγόρησε επίσης την Τεχεράνη ότι «προσπαθεί να παρεμποδίσει κάθε προσπάθεια συνεργασίας μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου και να παρατείνει τη σύγκρουση, ώστε, εάν επιτευχθεί κάποια συμφωνία στο μέλλον, να μπορεί να ισχυριστεί ότι αυτή επετεύχθη χάρη στις δικές της πιέσεις και ενέργειες».
Σε ό,τι αφορά τις εν εξελίξει διαπραγματεύσεις, ο Ρούμπιο επανέλαβε ότι η Ουάσιγκτον συνδέει άμεσα οποιαδήποτε οικονομική ελάφρυνση προς την Τεχεράνη με συγκεκριμένες δεσμεύσεις για το πυρηνικό της πρόγραμμα και όχι με ζητήματα που αφορούν αποκλειστικά τη ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ.
Μάλιστα, ο Ρούμπιο δήλωσε ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε να λάβει άρση των κυρώσεων εφόσον συμφωνήσει να εγκαταλείψει τις πυρηνικές της δραστηριότητες.
«Στο Ιράν έχουν επιβληθεί κυρώσεις επειδή διαθέτει υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο. Το Ιράν βρίσκεται υπό κυρώσεις λόγω των πυρηνικών του δραστηριοτήτων. Εάν συμφωνήσει να εγκαταλείψει αυτές τις δραστηριότητες, τότε θα υπάρξει άρση κυρώσεων που θα συνδέεται με τη δέσμευσή του και τη συμμόρφωσή του με αυτές τις συμφωνίες», δήλωσε ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών.
Την ίδια ώρα, ορισμένοι Δημοκρατικοί επιχείρησαν να συνδέσουν την απόφαση του Τραμπ να εμπλακεί στον πόλεμο με το Ιράν με τις στενές σχέσεις του με τον Νετανιάχου.
«Ο Νετανιάχου έλεγε ότι περίμενε 40 χρόνια για να κάνει αυτό το βήμα», δήλωσε ο γερουσιαστής Κρις Βαν Χόλεν κατά τη διάρκεια της ακρόασης του Μάρκο Ρούμπιο στο Κογκρέσο.
«Αποδείχθηκε ότι τελικά βρήκε έναν πρόεδρο αρκετά ανόητο και απερίσκεπτο ώστε να τον ακολουθήσει», πρόσθεσε.
Ο Ρούμπιο απάντησε ότι διαφωνεί με τη συγκεκριμένη τοποθέτηση.
Αρχικά, ο Τραμπ είχε υποβαθμίσει τις απειλές του Ιράν ότι θα εγκαταλείψει τις συνομιλίες με τις ΗΠΑ, πριν αυξήσει στη συνέχεια τις πιέσεις προς τον Νετανιάχου για να αποφύγει περαιτέρω κλιμάκωση.
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός δήλωσε τελικά ότι συμφώνησε να μην πλήξει τη Βηρυτό, υπό την προϋπόθεση ότι η Χεζμπολάχ θα απέχει από επιθέσεις εναντίον ισραηλινών πόλεων.
Ωστόσο, δηλώσεις Ισραηλινών και Λιβανέζων αξιωματούχων υποδηλώνουν ότι η συγκεκριμένη συνεννόηση δεν αφορά και τον νότιο Λίβανο, όπου οι συγκρούσεις συνεχίστηκαν και την Τρίτη.
«Υπαρξιακή απειλή»
Η διαφωνία αντανακλά μια βαθύτερη σύγκρουση σχετικά με το πώς θα πρέπει να τερματιστεί ο πόλεμος.
Το ισραηλινό αμυντικό και στρατιωτικό κατεστημένο θεωρεί την ηγεσία του Ιράν υπαρξιακή απειλή και εκφράζει ανησυχίες ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να χαλαρώσει την πίεση προς την Τεχεράνη πριν αποσπάσει ουσιαστικές παραχωρήσεις για το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Από την άλλη πλευρά, ο Τραμπ, παρότι ζητεί αυστηρότερους όρους από το Ιράν, αναζητεί ταυτόχρονα μια διπλωματική οδό εξόδου από τη σύγκρουση.
Η παρέμβασή του προκάλεσε επικρίσεις στο Ισραήλ, όπου πολιτικοί αντίπαλοι του Νετανιάχου τον κατηγόρησαν ότι επιτρέπει στην Ουάσιγκτον να περιορίζει τις στρατιωτικές επιλογές της χώρας.
Ο αρχηγός της αντιπολίτευσης, Γιαΐρ Λαπίντ, δήλωσε ότι το επεισόδιο έκανε το Ισραήλ να μοιάζει με «ένα πλήρως εξαρτημένο προτεκτοράτο».
Η ένταση αυτή θεωρείται ιδιαίτερα αξιοσημείωτη, καθώς ο Τραμπ και ο Νετανιάχου εισήλθαν στον πόλεμο με το Ιράν επιδεικνύοντας ασυνήθιστα υψηλό βαθμό σύμπλευσης και συντονισμού.
Αμερικανικά αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού συνέβαλαν στη διατήρηση των ισραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων, ενώ αξιωματούχοι των δύο χωρών συνεργάστηκαν στενά στον σχεδιασμό των στρατιωτικών ενεργειών.
Ο Τραμπ και ο Νετανιάχου συμμερίζονταν δημόσια τον στόχο της αποδυνάμωσης του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και της μείωσης της ικανότητας του καθεστώτος να απειλεί την ευρύτερη περιοχή.
Ωστόσο, όταν το Ιράν προκάλεσε αναταραχή στη ναυσιπλοΐα μέσω του Στενού του Ορμούζ και οι τιμές της ενέργειας άρχισαν να αυξάνονται, οι προτεραιότητες της Ουάσιγκτον άρχισαν να μετατοπίζονται προς την κατεύθυνση μιας διπλωματικής διευθέτησης.
Ύστερα από ακόμη μία δύσκολη συνομιλία στα τέλη Μαΐου, ο Τραμπ επαίνεσε δημόσια τον Νετανιάχου ως ηγέτη εν καιρώ πολέμου, προσθέτοντας όμως:
«Θα κάνει ό,τι του πω να κάνει.»
«Αυτή είναι η παράσταση του Τραμπ», δήλωσε ο Ντάνι Σιτρινόβιτς.
«Δεν είναι η παράσταση του Νετανιάχου.»
