Φορολογικό Παρατηρητήριο και η φορολόγηση του πλούτου

Σε δημοσίευμα της Deutsche Welle στις 3/10/21 καταγράφεται η δήλωση του Γκάμπριελ Τσούκμαν, επίκουρου καθηγητή Οικονομικών στο πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ των ΗΠΑ, ότι το 10% του παγκοσμίως παραγόμενου πλούτου βρίσκεται σήμερα «κρυμμένο» σε φορολογικούς παραδείσους, ενώ το ακριβές ποσό παραμένει άγνωστο.

Σύμφωνα, πάντως, με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν από έρευνα που διεξήγαγε ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) το 2020, γίνεται λόγος για τουλάχιστον 11,3 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Σύμφωνα επίσης με στοιχεία από την Παγκόσμια Τράπεζα, υπολογίζεται ότι, στο 70% των περιπτώσεων διαφθοράς, οι πράξεις διαφθοράς γίνονται μέσω της χρήσης ανώνυμων εταιριών σε λεγόμενους φορολογικούς παραδείσους.

336 πολιτικοί, επιχειρηματίες, αστέρες

Σχεδόν δώδεκα εκατομμύρια απόρρητα έγγραφα (Pandora Papers) έχουν διαρρεύσει και αξιολογηθεί από το διεθνές δημοσιογραφικό δίκτυο International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ), στο οποίο συμμετέχουν 150 μέσα ενημέρωσης από όλον τον κόσμο, μεταξύ άλλων το BBC, τα γερμανικά ραδιοτηλεοπτικά δίκτυα WDR και NDR, οι εφημερίδες Guardian, Süddeutsche Zeitung, Aftenposten κ.α.
Σύμφωνα με αυτά τα απόρρητα έγγραφα, εκατοντάδες πολιτικοί, επιχειρηματίες και αστέρες του θεάματος έχουν επιχειρήσει να αποκρύψουν μέρος της περιουσίας τους, καταφεύγοντας σε υπεράκτιες (offshore) εταιρείες. Σε πολλές χώρες η πρακτική αυτή είναι απολύτως νόμιμη, αλλά δεν παύει να προκαλεί ερωτήματα για το «νόμιμο και το ηθικό…».

Σε δημοσίευμα της Deutsche Welle στις 4/10/2022 γίνεται ευθεία αναφορά όχι μόνο στην Κυπριακή Δημοκρατία ως φορολογικό παράδεισο, αλλά επίσης και στο δικηγορικό γραφείο που φέρει το όνομα του τέως Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας.

O Guardian, στην κυριακάτικη έκδοση 3/10/2021, είχε ως τίτλο σε άρθρο του -με φωτογραφία του Νίκου Αναστασιάδη- ότι «το δικηγορικό γραφείο που ιδρύθηκε από τον Κύπριο πρόεδρο κατηγορείται για απόκρυψη περιουσιακών στοιχείων Ρώσου εξόριστου» και στον υπότιτλο «Μυστική έκθεση που κατατέθηκε σε οικονομικές ρυθμιστικές αρχές της Καραϊβικής, σύμφωνα με τον οποίο ο Λεονίντ Λεμπέντεφ ήταν ο τελικός ιδιοκτήτης υπεράκτιων εταιρειών».

Συνολικά, 336 πολιτικοί από όλον τον κόσμο φέρονται να έχουν εμπλακεί σε συναλλαγές με offshore εταιρείες. Στην ιστοσελίδα του δημοσιογραφικού δικτύου ICIJ, ένας χάρτης τούς κατανέμει με γεωγραφικά κριτήρια, για παράδειγμα τρεις στη Γαλλία, πέντε στην Ισπανία κλπ. Στην Ελλάδα ή την Κύπρο δεν αναφέρεται ούτε ένας. Πάντως, στη συνέχεια του κειμένου επισημαίνεται ότι «το δικηγορικό γραφείο ‘Νίκος Αναστασιάδης και Συνεργάτες’ εμφανίζεται στα Pandora Papers ως κομβικός διαμεσολαβητής για υπεράκτιες εταιρείες που απευθύνονται σε Ρώσους με οικονομική επιφάνεια.

Το φορολογικό παρατηρητήριο

Είναι θεωρώ γνωστό ότι η κυπριακή οικονομία βασίζεται σε τεράστιο βαθμό στην παραγωγή εταιρειών, ανάμεσα στις οποίες είναι και η περιβόητη FTX EU, για την οποία έγινε ευρεία αναφορά σε άρθρο μου από αυτή την στήλη στις 4/12/22, ήτοι το ανταλλακτήριο κρυπτονομισμάτων του FTX, που ήταν το τρίτο μεγαλύτερο στον κόσμο και η αξία του αποτιμάται στα 32 δισ. δολάρια, ενώ η συνολική του περιουσία υπολογιζόταν στα 16 δισ. δολάρια. Η εταιρεία κατέρρευσε ολοκληρωτικά και μόλις ένα χρόνο μετά, στις 3/11/23, ο CEO της, Sam Bankman-Fried, καταδικάστηκε για απάτη και θα του επιβληθεί ποινή φυλάκισης από ομοσπονδιακό δικαστήριο των ΗΠΑ.

Προς αντιμετώπιση αυτών των φαινομένων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στις 1/6/2021 ανακοίνωσε την έναρξη λειτουργίας του ευρωπαϊκού φορολογικού παρατηρητηρίου, ενός νέου ερευνητικού εργαστηρίου που, όπως καταγράφεται στην ανακοίνωση, «θα συνδράμει την ΕΕ στην καταπολέμηση των καταχρηστικών φορολογικών πρακτικών. Το παρατηρητήριο δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Το φορολογικό παρατηρητήριο χρηματοδοτείται από την ΕΕ και έχει ως κύριο στόχο να στηρίζει τη χάραξη πολιτικής της ΕΕ, μέσω έρευνας, ανάλυσης και ανταλλαγής δεδομένων αιχμής.
Όπως καταγράφεται στην ανακοίνωση: «Το παρατηρητήριο θα είναι πλήρως ανεξάρτητο κατά τη διεξαγωγή των ερευνών του, θα ενημερώνει αντικειμενικά τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής και θα προτείνει πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην καλύτερη αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής, της φοροαποφυγής και του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού.

Ελάχιστος φόρος 2%

Στην ετήσια έκθεση του για το 2024 σχετικά με τη φοροδιαφυγή, με τίτλο «Global Tax Evasion Report 2024» καταγράφεται ότι η φοροδιαφυγή επιτρέπει στους δισεκατομμυριούχους να απολαμβάνουν σχεδόν μηδενικούς φορολογικούς συντελεστές, της τάξης του 0% έως 0,5% του πλούτου τους.

Ως εκ τούτου, το Φορολογικό Παρατηρητήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ζήτησε έναν παγκόσμιο ελάχιστο φόρο για τους δισεκατομμυριούχους ίσο με 2% του πλούτου τους. Όπως καταγράφεται στην έκθεση του, αυτό θα αντιμετώπιζε τη φοροδιαφυγή και θα «δημιουργούσε σχεδόν 250 δισεκατομμύρια δολάρια από λιγότερα από 3.000 άτομα».

Το Φορολογικό Παρατηρητήριο της ΕΕ αιτιολόγησε την πρόταση, σημειώνοντας ότι ενώ ο αριθμός των φορολογουμένων που επηρεάζονται από αυτήν θα ήταν μικρός, ο φορολογικός συντελεστής γι’ αυτούς (2%) «θα ήταν ακόμα πολύ μέτριος», δεδομένου ότι ο πλούτος των δισεκατομμυριούχων αυξήθηκε κατά 7% ετησίως κατά μέσο όρο από το 1995 (καθαρά από τον πληθωρισμό).

Πέραν όμως αυτού του ριζοσπαστικού μέτρου, στην έκθεση του καταγράφονται πολύ σημαντικά στοιχεία για την παγκόσμια φοροδιαφυγή με εστίαση προφανώς στα σχετικά με την ΕΕ.
Στην έκθεση υπογραμμίζεται η επιτυχία ενός μέτρου -της αυτόματης ανταλλαγής τραπεζικών πληροφοριών- στη μείωση της off shore φοροδιαφυγής κατά τρεις φορές τα τελευταία 10 χρόνια.

Η έκθεση παρατήρησε ότι, πριν τεθεί σε ισχύ αυτό το μέτρο, «τα νοικοκυριά κατείχαν το ισοδύναμο του 10% του παγκόσμιου ΑΕΠ σε χρηματοοικονομικό πλούτο σε φορολογικούς παραδείσους παγκοσμίως, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου ήταν αδήλωτο στις φορολογικές αρχές και ανήκε σε άτομα υψηλής καθαρής θέσης».
Σήμερα, όμως, εξακολουθεί να υπάρχει το ισοδύναμο του 10% του παγκόσμιου ΑΕΠ σε υπεράκτιο χρηματοοικονομικό πλούτο των νοικοκυριών, αλλά μόνο το 25% του φοροδιαφεύγει.

Προνομιακή μεταχείριση σε «εισερχόμενους»

Η έκθεση του Φορολογικού Παρατηρητηρίου επισημαίνει επίσης τις αναδυόμενες μορφές επιθετικού φορολογικού ανταγωνισμού που επηρεάζουν σοβαρά τα κρατικά έσοδα, επισημαίνοντας την ανησυχία του για την άνοδο των προνομιακών φορολογικών καθεστώτων που στοχεύουν σε πλούσιους αλλοδαπούς, υιοθετώντας δυσμενή φορολογική διάκριση εις βάρος των ημεδαπών/πολιτών.
Σημειώνει δε, ότι «αυτά τα καθεστώτα προσφέρουν φορολογικές απαλλαγές ή μειώσεις στους «εισερχόμενους» κατοίκους, διατηρώντας παράλληλα το γενικό πρόγραμμα φορολογίας εισοδήματος που εφαρμόζεται στους εγχώριους φορολογούμενους», επισημαίνοντας ότι «αδυνατίζουν τη συνολική σε παγκόσμιο επίπεδο είσπραξη φόρων, επειδή οι υιοθετούσες κυβερνήσεις παραιτούνται οικειοθελώς από φορολογικά έσοδα και επειδή προκαλούν αρνητικές δευτερογενείς επιπτώσεις σε άλλες χώρες».