Με την εισαγωγή του ΓεΣΥ όλοι -με ορισμένες εξαιρέσεις πάντοτε- είχανε πει ότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη κοινωνική μεταρρύθμιση που έλαβε χώρα ποτέ στην Κύπρο. Δημιουργήθηκε η ελπίδα ότι επιτέλους οι ασθενείς θα είχαν πρόσβαση σε εύκολη και προσιτή οικονομικά ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Χωρίς να μηδενίζουμε την όλη προσπάθεια, έγιναν βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο, στην πορεία φαίνεται ότι κινδυνεύουμε να χάσουμε την μπάλα και η ταλαιπωρία ασθενών άρχισε να υπερισχύει της προσιτότητας.
Για να μην μιλάμε αόριστα, να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι και με παραδείγματα:
Πρώτες Βοήθειες: Στη Λευκωσία υπάρχουν δύο τμήματα πρώτων βοηθειών. Στο Γενικό Νοσοκομείο και στο Απολλώνειο. Η συνήθης διαδικασία είναι ότι κάνεις την εγγραφή, προχωρείς στην πρώτη εξέταση, όπου αναφέρεις σε μια νοσοκόμα τον λόγο που πήγες και ακολούθως γίνεται η διαλογή ανάλογα με το περιστατικό. Από προσωπική εμπειρία έχω να πω ότι αυτό το σύστημα δεν λειτουργεί ούτε στον ελάχιστο βαθμό. Αναμένοντας 4 ώρες χωρίς να υπάρξει κλήση για εξέταση και βλέποντας αρκετούς ηλικιωμένους να αναμένουν για ακόμα μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, μετά βεβαιότητας προκύπτει το συμπέρασμα ότι πρόκειται για ταλαιπωρία και όχι για διευκόλυνση των ασθενών.
Και εδώ προκύπτουν τα εξής ερωτήματα: (α) Με ποια κριτήρια δημιουργήθηκαν μόνο δύο τμήματα πρώτων βοηθειών; (β) Με ποια κριτήρια δόθηκαν οι άδειες για λειτουργία αυτών των τμημάτων; (γ) Στη βάση ποιων αριθμών αποφασίστηκαν συγκεκριμένες κλίνες και συγκεκριμένος αριθμός προσωπικού; (δ) Ποιοι αποφασίζουν για την προτεραιότητα των ασθενών; Μια νεαρή νοσοκόμα, η οποία θα κρίνει τη σοβαρότητα της κατάστασης; (ε) Εάν το νοσηλευτήριο βλέπει ότι δεν μπορεί να εξυπηρετήσει τέτοιους αριθμούς ασθενών γιατί δεν προσλαμβάνει πρόσθετο προσωπικό;
Ειδικοί γιατροί: Υπάρχουν ειδικότητες -και πάλι από προσωπική εμπειρία- που σου κλείνουν ραντεβού μετά από ένα χρόνο. Ναι, ένα χρόνο. Αυτό από μόνο του θα έπρεπε να χτυπήσει καμπάνα και όχι καμπανάκι. Μετά από ένα χρόνο, ποιος ζει ποιος πεθαίνει.
Κάποιος θα προτάξει το επιχείρημα να απευθυνθείς σε άλλο γιατρό με λιγότερους ασθενείς. Ο γιατρός όμως δεν είναι πουκάμισο να τον αλλάζεις κάθε λίγο. Εάν αναπτύξεις σχέση εμπιστοσύνης με κάποιον γιατρό, εάν γνωρίζει την περίπτωση και το ιστορικό σου, εάν όντως σου δίνει σημασία και σε κάνει να νιώθεις ασφάλεια, δεν μπορείς εύκολα να τον αλλάξεις και να ξεκινήσεις από την αρχή σε κάποιον άγνωστο γιατρό.
Εξετάσεις: Το Τεστ Παπανικολάου (Pap Test) αποτελεί βασικό εργαλείο για την υγεία των γυναικών. Η επιλογή αποκοπής κονδυλίων από τη συγκεκριμένη εξέταση, με αποτέλεσμα να αποφασιστεί ότι η εξέταση θα γίνεται κάθε δυο χρόνια αντί για κάθε χρόνο, αποτελεί εγκληματική απόφαση. Μέσα σε δυο χρόνια πολλά μπορούν να γίνουν. Και όχι μόνο αυτό. Εάν η στρατηγική επιλογή των αρμοδίων είναι να αποκόπτουν κονδύλια από τέτοιου είδους εξετάσεις και όχι από άλλες περιπτώσεις, τότε η πορεία είναι εξ ορισμού λανθασμένη. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με τις γενικές εξετάσεις αίματος, τις οποίες δεν μπορείς να διενεργείς έστω μια φορά τον χρόνο εντός του ΓεΣΥ.
Χημεία και φαρμακεία: Η πορεία είναι ήδη προδιαγεγραμμένη. Αρκετά φαρμακεία, αλλά και χημεία, είναι θέμα χρόνου να βάλουν λουκέτο. Θα πει κάποιος ότι υπάρχουν πολλά και ενδεχομένως κάποια θα πρέπει να κλείσουν. Σύμφωνοι. Τι σημαίνει όμως αυτό; Πρώτο, αρκετά άτομα θα βρεθούν στην ανεργία. Δεύτερο, θα κλείσουν μικρά φαρμακεία και χημεία, στα οποία είχες εύκολη και άμεση πρόσβαση. Όπως έχουμε πληροφορηθεί, επιχειρηματίες έχουν εισέλθει στους συγκεκριμένους κλάδους, είτε εξαγοράζοντας αρκετά εξ αυτών, είτε δημιουργώντας νέα, πλησίον υφιστάμενων, με αποτέλεσμα να προκύπτει αθέμιτος ανταγωνισμός. Επομένως, τι θα πρέπει να περιμένουμε; Τη δημιουργία ολιγοπωλίων, τον έλεγχο των τιμών και την δυσκολία στην πρόσβαση άμεσης εξυπηρέτησης.
Ασθενοφόρα: Η προσπάθεια να καλέσει κάποιος ασθενοφόρο έχει καταστεί μια ολόκληρη περιπέτεια. Και πάλι από προσωπική εμπειρία. Ηλικιωμένη γυναίκα σε χωριό της ορεινής Λευκωσίας δεν ήταν σε θέση να περπατήσει και ζήτησε ασθενοφόρο για να τη μεταφέρει στη Λευκωσία, για να πάει σε ραντεβού με τον γιατρό της. Γιατί δεν πήγαινε με ταξί ή με κάποιο συγγενικό της πρόσωπο; Λόγω προβλημάτων στην σπονδυλική στήλη, που δεν της επέτρεπαν να παραμένει σε καθιστή στάση για περίπου μια ώρα που χρειαζόταν, ώστε να μεταβεί στο ραντεβού. Μετά από την ακύρωση δύο φορές του ραντεβού από την αρμόδια υπηρεσία ασθενοφόρων, αναγκάστηκε να ακυρώσει και το ραντεβού με τον γιατρό της.
Ο προϋπολογισμός του ΓεΣΥ για το 2026, ο οποίος εγκρίθηκε ομόφωνα από τη Βουλή, ανέρχεται στα €2,13 δισεκατομμύρια. Περιλαμβάνει αυξημένη χρηματοδότηση από το Υπουργείο Υγείας κατά €101,2 εκατ., σε σχέση με προηγούμενα έτη. Εάν οι αρμόδιοι δεν μπορούν να διαχειριστούν αυτό το κονδύλι προς όφελος των ασθενών, τότε οι φόβοι για κατάρρευση του συστήματος ολοένα και θα αυξάνονται, όπως θα αυξάνονται και τα παράπονα των ασθενών που δεν εξυπηρετούνται.
Την ίδια ώρα, αρκετοί -οίκοι αξιολόγησης, οικονομολόγοι και υπηρεσίες- έχουν χτυπήσει καμπανάκι για κινδύνους στην κυπριακή οικονομία από την διαχείριση των κονδυλίων του ΓεΣΥ. Από την Ελεγκτική Υπηρεσία έχουν καταγραφεί κατά καιρούς αναφορές για κακοδιαχείριση, ελλείμματα στα δημόσια νοσηλευτήρια (ΟΚΥπΥ) και κενά στη μετανοσοκομειακή διαχείριση. Ο Οίκος Αξιολόγησης Scope Ratings είχε επισημάνει στο παρελθόν τους κινδύνους από τις δαπάνες του ΓεΣΥ σε συνδυασμό με το εξωτερικό περιβάλλον.
Πολιτικοί και οικονομικοί αναλυτές έχουν συχνά επισημάνει τις πιέσεις που προκύπτουν από την αύξηση των δαπανών, τη γήρανση του πληθυσμού και την ανάγκη για ψηλούς πόρους. Όλα αυτά δεν είναι απλώς ανησυχητικά. Είναι σε βάρος των ασθενών. Για τους οποίους υποτίθεται ότι δημιουργήθηκε το ΓεΣΥ. Στην πορεία, όμως, φαίνεται ότι αυτό έχει αλλάξει.
