Κάθε Παρασκευή αφήνω τη μικρή σε μια δραστηριότητα και περπατώ στην περιοχή του Αγίου Δομετίου, κοντά στο οδόφραγμα.

Είναι από εκείνες τις μικρές ρουτίνες που σε βοηθούν να περπατάς την πόλη, ενώ ο νους δουλεύει στο υποσυνείδητο. Μια φορά αποφάσισα να κάνω την περίμετρο του Ιπποδρόμου Λευκωσίας. Και όσο περπατούσα -για περισσότερο από μισή ώρα- ένα μόνο ερώτημα γύριζε στο μυαλό μου. Απλό και βασανιστικό ταυτόχρονα: πόση ώριμη, οικοδομήσιμη γη αντέχει σήμερα να κρατά κλειδωμένη η Λευκωσία, την ώρα που νέα ζευγάρια, νέοι επαγγελματίες και οικογένειες με μεσαία εισοδήματα δυσκολεύονται να βρουν στέγη κοντά στο αστικό κέντρο;

Δεν είναι ρητορικό το ερώτημα. Είναι πραγματικό και πρακτικό.

Το στεγαστικό πρόβλημα στην Κύπρο δεν είναι πια θεωρητική συζήτηση. Η ίδια η Κυβέρνηση το έχει αναδείξει σε προτεραιότητα και μιλά για 2.500 νέες κατοικίες μέσα στην επόμενη διετία. Από αυτές, όμως, μόνο ένα μέρος αφορά πραγματικά προσιτή στέγη.

Ο ΚΟΑΓ στοχεύει σε 244 μονάδες για πώληση και 192 για προσιτό ενοίκιο μέσα στο 2026, ενώ πρόσφατα, μετά από πολύ ψάξιμο για κατάλληλη γη, εξαγγέλθηκαν και περίπου 500 μονάδες προσιτού ενοικίου στις τέσσερις επαρχίες της Κύπρου.

Καλές οι προθέσεις της Κυβέρνησης και σημαντικές οι προσπάθειές της. Αλλά εκ του αποτελέσματος φαίνεται πως δεν αρκούν. Εδώ δεν έχουμε έλλειμμα πολιτικής βούλησης. Έχουμε έλλειμμα κλίμακας.

Την ίδια στιγμή, ένα τεράστιο κομμάτι γης κοντά στο αστικό κέντρο της Λευκωσίας παραμένει εγκλωβισμένο σε μια χρήση που δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί η βέλτιστη για τις ανάγκες της σύγχρονης πόλης.

Ο ιππόδρομος στον Άγιο Δομέτιο

Ο χώρος του ιπποδρόμου στον Άγιο Δομέτιο εκτιμάται ότι καλύπτει μια έκταση της τάξης των 120.000 τ.μ. Μιλούμε για ένα ώριμο, σχεδόν επίπεδο γήπεδο, μέσα στον αστικό ιστό της πρωτεύουσας. Δεν συζητάμε αν οι ιπποδρομίες έχουν ιστορία. Έχουν. Δεν συζητάμε αν πρέπει να καταργηθούν. Δεν πρέπει. Συζητάμε αν αυτή η συγκεκριμένη χρήση εξακολουθεί να είναι η βέλτιστη για τέτοιας αξίας αστική γη.

Η ορθολογική απάντηση, κατά την κοινή λογική, είναι όχι. Ακριβώς γι’ αυτό, το κλειδί δεν είναι να «μετακινηθεί» ο Ιππόδρομος χωρίς συναίνεση. Το κλειδί είναι να αναζητηθεί η χρυσή τομή. Μια δομημένη συμφωνία, που να περιλαμβάνει ανταλλαγή γης, φορολογικά, πολεοδομικά και οικονομικά κίνητρα, μπορεί να λειτουργήσει.

Δεν είναι φανταστική ιδέα. Η Σιγκαπούρη ανακοίνωσε το 2023 την αναδιάθεση του χώρου του Singapore Turf Club, ακριβώς επειδή η πίεση στη γη και η ανάγκη για προσιτή στέγη έγινε ασφυκτική. Η Ιρλανδία προχώρησε σε συμφωνία για ανάπτυξη περίπου 800 κατοικιών σε γη συνδεδεμένη με το ιπποδρόμιο Leopardstown, κοντά στο Δουβλίνο, χωρίς να ακυρωθεί η ιπποδρομιακή δραστηριότητα.

Η μετακίνηση ή αναδιοργάνωση των ιπποδρομιών μπορεί, να γίνει ευκαιρία εκσυγχρονισμού των ίδιων των εγκαταστάσεων: εκτός αστικού ιστού, αλλά με καλύτερες υποδομές, ασφαλέστερες συνθήκες και πιο σύγχρονη λειτουργία.

Ρεαλιστικός στόχος

Ας μιλήσουμε και με αριθμούς, γιατί οι αριθμοί έχουν τη σημασία τους. Με συντελεστή δόμησης 120% -και δεν μιλούμε για ψηλά κτήρια, αλλά για ανθρώπινη κλίμακα και μικρές πολυκατοικίες- προκύπτουν περίπου 144.000 τετραγωνικά μέτρα δόμησης. Από αυτά πρέπει, φυσικά, να αφαιρεθούν: κοινόχρηστοι χώροι, πράσινο, κοινωνικές υποδομές, πεζόδρομοι, χώροι στάθμευσης και μικτές χρήσεις. Ακόμη κι έτσι, ένας στόχος της τάξης των 1.000 συνολικά προσιτών δυαριών και τριαριών δεν ακούγεται υπερβολικός. Ακούγεται ρεαλιστικός.

Ένας νέος σύγχρονος μικρός οικισμός, ο οποίος μπορεί να αλλάξει την εικόνα μιας περιοχής με μεγάλες δυνατότητες αναβάθμισης. Μιας περιοχής που είναι ακριτική, αλλά παραμένει Λευκωσία και δεν είναι απομακρυσμένο προάστιο. Μιας περιοχής κοντά στο κέντρο, κοντά σε υφιστάμενες υποδομές, δουλειές, σχολεία και υπηρεσίες.

Αν αυτό το έργο γίνει με ένα αρχιτεκτονικό διαγωνισμό ιδεών, με αυστηρούς όρους προσιτότητας για το σχεδιασμό και με Σύμπραξη Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα για την κατασκευή και διαχείριση, τότε μπορεί να παραχθεί μεγάλο κοινωνικό αποτέλεσμα με σχετικά περιορισμένη δημοσιονομική επιβάρυνση.

Το ζητούμενο, βέβαια, δεν είναι να αντικατασταθεί ένας περίκλειστος χώρος με μια πυκνή, άψυχη οικιστική ανάπτυξη. Το ζητούμενο είναι ένας ανοικτός, πράσινος, μικτός αστικός πυρήνας με κατοικία, δημόσιους χώρους, κοινωνικές υποδομές και πραγματική προσιτότητα.

Το Δημόσιο βάζει τη γη, τους κανόνες και το πλαίσιο που απαιτείται για να καταστεί το εγχείρημα ελκυστικό. Ο ιδιωτικός τομέας βάζει την ταχύτητα, την τεχνογνωσία και τη χρηματοδότηση.

Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων κινείται ήδη προς νέα χρηματοδοτικά εργαλεία για προσιτή και βιώσιμη στέγη, με στόχο να συνδυαστούν δημόσια γη, τεχνική υποστήριξη, ιδιωτική συμμετοχή και μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση.

Είναι φιλόδοξο; Ναι, είναι. Θα είναι δύσκολο; Ναι. Θα υπάρξουν αντιδράσεις; Αναπόφευκτα. Αλλά ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται συναίνεση και όχι σύγκρουση. Χρειάζεται η Κυβέρνηση, ο Δήμος Λευκωσίας, η Λέσχη Ιπποδρομιών και οι εμπλεκόμενοι φορείς να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι. Δεν είναι όμως ανέφικτο.

Πρώτα από όλα, κάποιος πρέπει να αξιολογήσει την ιδέα ως ενδιαφέρουσα και να αναλάβει το γενικό πρόσταγμα. Μπορεί να είναι ο Υπουργός Εσωτερικών ή ο Δήμαρχος Λευκωσίας.

Το αμέσως επόμενο βήμα είναι να οριστεί μια μικρή  εκτελεστική ομάδα ικανών δημόσιων λειτουργών ή και ιδιωτών επαγγελματιών με πρακτικό πνεύμα, τεχνική επάρκεια και διάθεση να βρίσκουν λύσεις αντί να καταγράφουν μόνο εμπόδια. Αυτή η ομάδα θα μπορούσε να βολιδοσκοπήσει προθέσεις, να διαπραγματευτεί με τη Λέσχη Ιπποδρομιών, να ακούσει τους κατοίκους της περιοχής, να θέσει ρεαλιστικά χρονοδιαγράμματα, να προχωρήσει σε προκαταρκτική μελέτη σκοπιμότητας και να βάλει τα πράγματα σε μια σειρά.

Σίγουρα, η ωρίμανση και η προετοιμασία θα πάρουν χρόνο. Αλλά κάτι μου λέει πως η στεγαστική κρίση της Λευκωσίας δεν θα επιλυθεί μέσα στην επόμενη πενταετία.

Δεν χρειάζεται να περιμένουμε άλλη μια γενιά νέων να παλεύει με υπέρογκα ενοίκια. Μια πόλη φαίνεται από το τι θεωρεί σημαντικό και από το τι θεωρεί επείγον. Σήμερα, για τη Λευκωσία, το επείγον είναι η κατοικία. Ο Ιππόδρομος δεν είναι πρόβλημα. Είναι μια ακατέργαστη ευκαιρία. Είναι ένα από τα λίγα μεγάλα διαθέσιμα γήπεδα που έχουμε κοντά στον πυρήνα της πόλης. Αν δεν δοκιμάσουμε να το σκεφτούμε και να το προετοιμάσουμε σοβαρά, δεν θα είναι ουδετερότητα. Θα είναι αδράνεια. Και η αδράνεια, σε περίοδο στεγαστικής κρίσης,  είναι μια πολυτέλεια την οποία δεν δικαιούμαστε πλέον.

* Μηχανολόγος Μηχανικός
Dipl. Eng., MBA

Οι απόψεις που εκφράζονται είναι προσωπικές.