Υδατικό: Στο κόκκινο τα αποθέματα – Κλείνουν στρόφιγγες για να μην οδηγηθούμε σε πλήρη κατάρρευση του συστήματος – Ακυρώθηκε η αφαλάτωση στη Γερμασόγεια

Ενώπιον μιας από τις κρισιμότερες καμπές των τελευταίων ετών βρίσκεται η υδατική πολιτική της Κύπρου, καθώς η κυβέρνηση και το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ) καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στις πιεστικές ανάγκες του πρωτογενούς τομέα και την επιτακτική ανάγκη για διατήρηση αποθεμάτων ασφαλείας.

Η πρόσφατη έκθεση του ΤΑΥ, που παρουσιάζει τη σύγκριση εναλλακτικών σεναρίων κατανομής νερού, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, υπογραμμίζοντας πως οποιαδήποτε υπέρβαση των ορίων που έθεσε η Συμβουλευτική Επιτροπή Διαχείρισης Υδάτων (ΣΕΔΥ) ενδέχεται να οδηγήσει σε πλήρη εξάντληση των φραγμάτων πριν το τέλος του 2028.

Στις 24 Απριλίου 2026, η ΣΕΔΥ συνεδρίασε για να καθορίσει το πλάνο διαχείρισης για την τριετία 2026-2028. Για να θεωρείται ένα υδατικό σύστημα ασφαλές, η πληρότητά του δεν πρέπει να πέφτει κάτω από το 35%. Ωστόσο, η πραγματικότητα αποδεικνύεται σκληρή.

Μετά τη συνεδρία, καταγράφηκαν πρόσθετες αλλά περιορισμένες εισροές στα φράγματα, χωρίς ουσιαστική ανατροπή της συνολικής εικόνας. Η αποθηκευμένη εισροή στα φράγματα φθάνει σήμερα τα 120 ΕΚΜ (41,3%).

Σύμφωνα με την εγκεκριμένη έκθεση, η διάθεση νερού για άρδευση τα έτη 2027 και 2028 πρέπει να παραμείνει σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα για να αποφευχθεί η πλήρης κατάρρευση του συστήματος. Παρά τα περιοριστικά μέτρα, το Μεγάλο Αρδευτικό Έργο Πάφου (ΜΑΕΠ) παρουσιάζει ήδη τάσεις εξάντλησης εντός της τριετίας, αναδεικνύοντας τη δομική ευαλωτότητα της περιοχής.

Οι πέντε μόνιμες μονάδες αφαλάτωσης έως το 2024, κάλυπταν περίπου το 70% των αναγκών ύδρευσης που εξυπηρετούνται από τα Κυβερνητικά Συστήματα Υδατοπρομήθειας. Το ποσοστό αυτό προσέγγισε, μέσα από την υλοποίηση του σχεδιασμού, το 75% εντός του 2025, ενώ αρχές του 2026 έχει φτάσει περί το 80%. Εντός των πρώτων μηνών του 2027 εκτιμάται μέσα από τα «έργα γέφυρα» πως η χώρα θα προσεγγίσει επίπεδα επάρκειας για την κάλυψη των αναγκών ύδρευσης μέσω αφαλατωμένου νερού.

Στόχος του εθνικού σχεδιασμού είναι η μείωση της εξάρτησης της υδροδότησης από τις καιρικές συνθήκες και η σταδιακή επίτευξη πλήρους κάλυψης (100%) των αναγκών ύδρευσης από αφαλατωμένο νερό έως το 2029, με την υλοποίηση των επιπλέον μόνιμων μονάδων που έχουν ήδη δρομολογηθεί προκειμένου να διασφαλίζει πως ακόμα και σε περιόδους ανομβρίας θα υπάρχει επάρκεια.

Ακύρωση της αφαλάτωσης στη Γερμασόγεια

Μια σημαντική ανατροπή στον αρχικό σχεδιασμό αποτελεί η απόφαση για επανεκτίμηση και ουσιαστικά ακύρωση της κατασκευής της πλωτής μονάδας αφαλάτωσης στη Γερμασόγεια. Η εξέλιξη αυτή προέκυψε μετά από επιστολή του Υπουργείου Οικονομικών, η οποία έθεσε δύο βασικούς άξονες:

1. Το υψηλό κόστος της μονάδας, που κρίθηκε ασύμφορο υπό τις παρούσες δημοσιονομικές συνθήκες.

2. Τη βελτιωμένη εικόνα των εισροών, καθώς από τον Ιανουάριο του 2026 καταγράφηκε σημαντική ροή νερού στα φράγματα, γεγονός που μείωσε την άμεση πίεση για νερό με κάθε κόστος.

Ωστόσο, το ΤΑΥ προειδοποιεί ότι η αφαίρεση της πλωτής μονάδας στη Γερμασόγεια δυναμικότητας 20.000 κ.μ./ημέρα (6,6 ΕΚΜ/έτος) στις αρχές του 2027 από τον σχεδιασμό εισάγει πρόσθετη αβεβαιότητα στο υδατικό ισοζύγιο, την ώρα που άλλες μονάδες, όπως της Μονής, αναμένεται να τερματίσουν τη λειτουργία τους στο τέλος του 2026.

Μετά από αίτημα του Γενικού Διευθυντή Γεωργίας στις 11 Μαΐου 2026, το ΤΑΥ επεξεργάστηκε εναλλακτικά σενάρια που προβλέπουν αυξημένη παροχή νερού για άρδευση. Συγκεκριμένα, ζητήθηκε να εξεταστούν τα ακόλουθα σενάρια:

1.Παραχώρηση ποσοτήτων νερού άρδευσης στο Ενιαίο Σχέδιο Νοτίου Αγωγού τουλάχιστον στα περσινά επίπεδα.

2.  Αύξηση των ποσοτήτων στο Μεγάλο Αρδευτικό Έργο Πάφου, είτε σε επίπεδο ίσο με την περσινή κατανάλωση είτε με πρόσθετες αυξήσεις της τάξης του 10% και 20%.

3. Αύξηση των ποσοτήτων.  Παράλληλα, ζητήθηκε όπως εξεταστεί αύξηση της παροχής νερού στην Πόλη Χρυσοχούς κατά 10% και 20%.

Τα εναλλακτικά σενάρια ετοιμάστηκαν με τον ίδιο χρονικό ορίζοντα τριετίας και με βάση τις ίδιες παραδοχές ως προς τη λειτουργία και την ένταξη των μονάδων αφαλάτωσης, όπως αυτές περιγράφονται στα σενάρια της Έκθεσης του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων που εξετάστηκαν στη συνεδρία της ΣΕΔΥ, εξαιρουμένης της πλωτής μονάδας αφαλάτωσης στη Γερμασόγεια.

Η σύγκριση μεταξύ του εγκεκριμένου σεναρίου της ΣΕΔΥ και των προτάσεων για αύξηση είναι αποκαλυπτική.

Ενιαίο Σχέδιο Νοτίου Αγωγού (ΕΣΝΑ)

• Σενάριο ΣΕΔΥ: Προβλέπει κάλυψη μόλις του 10% των αναγκών για μόνιμες φυτείες και θερμοκήπια, με μηδενική παροχή σε εποχιακές καλλιέργειες. Στο σενάριο αυτό τα αποθέματα στα φράγματα του ΕΣΝΑ στο τέλος του 2026 θα μειωθούν στα 44,9 ΕΚΜ ή 23,7%. Σήμερα η αποθηκευμένη ποσότητα είναι 70,1 ΕΚΜ ή 37%.

• Εναλλακτικά σενάρια: Προτείνουν αύξηση της κάλυψης στο 43% – 46%. Αν και αυτό ανακουφίζει προσωρινά τους παραγωγούς, οδηγεί τα αποθέματα στο τέλος του 2026 σε κρίσιμα επίπεδα (21,5 ΕΚΜ ή 11%), μειώνοντας το περιθώριο ασφαλείας κατά 14 ΕΚΜ σε σχέση με το αρχικό πλάνο.

Μεγάλο Αρδευτικό Έργο Πάφου (ΜΑΕΠ)

Η Πάφος βρίσκεται στο επίκεντρο της κρίσης.

Σενάριο ΣΕΔΥ: Κάλυψη 26% των μόνιμων φυτειών και των θερμοκηπίων. Τα αποθέματα εξαντλούνται τον Δεκέμβριο του 2028. Με βάση το σενάριο αυτό τον Δεκέμβριο του 2026 στα φράγματα θα υπάρχουν 21,7 ΕΚΜ ή 30,3%.

Εναλλακτικό σενάριο 3 (Αύξηση 20%): Η κάλυψη ανεβαίνει στο 45% για μόνιμες φυτείες και θερμοκήπια και 40% για τις εποχικές καλλιέργειες, αλλά η εξάντληση των φραγμάτων έρχεται πολύ νωρίτερα, τον Απρίλιο του 2028, με ένα τρομακτικό έλλειμμα -6,3 ΕΚΜ. Στο σενάριο αυτά στα φράγματα της Πάφου τον Δεκέμβριο του 2026 θα υπάρχουν αποθηκεύμενες ποσότητες 16,8 ΕΚΜ ή 23,4%.

Αρδευτικό Έργο Πόλης Χρυσοχούς

Εδώ οι πιέσεις είναι ακόμη πιο έντονες. Ενώ το βασικό σενάριο επιτρέπει 50% κάλυψη για μόνιμες φυτείες και θερμοκήπια και 30% για εποχιακές καλλιέργειες, οι προτάσεις για αύξηση στο 60% οδηγούν τα αποθέματα σε κρίσιμα επίπεδα μόλις 2,4 ΕΚΜ ή 9% πληρότητα το τέλος του 2028. Στο τέλος του 2026 τα αποθέματα θα ανέλθουν σε 8,8 ΕΚΜ ή 33,7% στη βάση του σεναρίου που εγκρίθηκε στη ΣΕΔΥ στις 23 Απριλίου.

Αρδευτικό Έργο Λευκωσίας

Με κάλυψη μόνιμων φυτειών κατά 50% και εποχιακών κατά 30% εξαντλούνται μερικώς τα αποθέματα και φθάνουν σε 9%. Με βάση την εκτίμηση στο τέλος του χρόνου η αποθηκευμένη ποσότητα θα είναι 3,95 ΕΚΜ ή 50%.

Ένας αγώνας δρόμου οπρογραμματισμός των αφαλατώσεων

Η υδατική ασφάλεια της Κύπρου στηρίζεται πλέον στις μη συμβατικές πηγές. Το ΤΑΥ τρέχει ένα εκτενές πρόγραμμα, όμως οι προκλήσεις παραμένουν. Λειτουργούν ήδη μονάδες αφαλάτωσης στη Μονή, την Κισσόνεργα από τον Φεβρουάριο 2026 και το Λιμάνι Λεμεσού από τον  Απρίλιο 2026.

Αναμένονται εντός του 2026 τα ταχυδιυλιστήρια Γαρύλλη εντός του μήνα, της Επισκοπής τον Σεπτέμβριο και του Βασιλικού τον Δεκέμβριο.

Η μονάδα Μαζωτού δυναμικότητας 40.000 κ.μ./ ημέρα αναμένεται τον Ιανουάριο του 2027, ενώ η μόνιμη μονάδα στην Αγία Νάπα δυναμικότητας 30.000 κ.μ./ημέρα δεν θα είναι έτοιμη πριν το 2029.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η μονάδα της Δεκέλειας, καθώς η σύμβαση λήγει τον Μάιο του 2027 και οι ποσότητες για το 2028 δεν θεωρούνται δεδομένες, καθώς βρίσκονται υπό διαπραγμάτευση.

Πέρα από τα έργα υποδομής, η κυβέρνηση δίνει έμφαση στην αλλαγή νοοτροπίας. Με τη μέση κατανάλωση στην Κύπρο να φτάνει τα 140 λίτρα ανά άτομο (έναντι 125 της Ε.Ε.), η ανάγκη για εξοικονόμηση είναι πρόδηλη.

Η εκστρατεία «Νερό, και για το αύριο» και η εφαρμογή «Σταγονομετρώ» αποτελούν τα νέα όπλα στη μάχη κατά της σπατάλης. Μέσα στις επόμενες εβδομάδες, ξεκινά η μαζική διανομή εξοπλισμού εξοικονόμησης, που περιλαμβάνει: • 2.000.000 ακροφύσια για βρύσες. • 1.000.000 μειωτές ροής για ντους.

Ο στόχος είναι να επιτευχθεί μια μείωση της κατανάλωσης κατά 10% που ισοδυναμεί με την κατασκευή μιας νέας μόνιμης μονάδας αφαλάτωσης.

Το τελικό πόρισμα του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων είναι κατηγορηματικό πως το σενάριο της ΣΕΔΥ είναι η μόνη επιλογή που διατηρεί στοιχειώδη αποθέματα ασφαλείας. Οποιαδήποτε πρόσκαιρη βελτίωση στην άρδευση για το 2026 θα πληρωθεί ακριβά τα επόμενα δύο χρόνια με αυξημένο κίνδυνο λειψυδρίας και αδυναμία διαχείρισης των πόρων. Το νερό στην Κύπρο δεν ήταν ποτέ δεδομένο. Σήμερα, με την κλιματική κρίση προ των πυλών, μετατρέπεται σε ζήτημα εθνικής ανθεκτικότητας.

Οι 3 πυλώνες για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας

Ενώπιον μιας από τις σημαντικότερες και πλέον σύνθετες προκλήσεις, αυτή της διασφάλισης της επάρκειας νερού υπό το βάρος της κλιματικής πίεσης και της παρατεταμένης ανομβρίας, βρίσκεται η Κύπρος, σύμφωνα με την Υπουργό Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, Μαρία Παναγιώτου.

Η Υπουργός ξεκαθάρισε ότι η λειψυδρία δεν αποτελεί ένα παροδικό φαινόμενο, αλλά ένα διαχρονικό πρόβλημα που απαιτεί συνέπεια, υπεύθυνη διαχείριση και κυρίως την αποφυγή των λαθών του παρελθόντος, τονίζοντας πως παρά τις βελτιωμένες φετινές εισροές δεν επιτρέπεται κανένας εφησυχασμός.

Το στρατηγικό πλάνο του Υπουργείου εδράζεται σταθερά σε τρεις κεντρικούς πυλώνες: την αύξηση των ποσοτήτων νερού μέσω μη συμβατικών πηγών (αφαλατώσεις), τη βελτίωση του δικτύου ύδρευσης και την καλλιέργεια υδατικής συνείδησης.

Η υδατική ασφάλεια της Κύπρου περνά πλέον μέσα από τη σταθερή και αξιόπιστη παραγωγή νερού. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αντιμετώπιση των απωλειών νερού στα δίκτυα, οι οποίες οφείλονται κυρίως στην παλαιότητα των υποδομών. Για τον σκοπό αυτό, το κράτος στηρίζει έμπρακτα την Τοπική Αυτοδιοίκηση:

Χρηματοδότηση 2025: Εγκρίθηκαν έργα ύψους €10,5 εκατ. για τους Επαρχιακούς Οργανισμούς Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ) και επιπλέον €1 εκατ. για τις κοινότητες, με στόχο την αντικατάσταση αγωγών και τη μείωση των διαρροών.

Έκτακτη χορηγία: Παραχωρείται πρόσθετη κρατική ενίσχυση έως €300.000 για κάθε ΕΟΑ, ώστε να εξασφαλιστεί ο άμεσος εντοπισμός και η ταχύτερη αποκατάσταση των βλαβών.

«Το νερό στην Κύπρο ποτέ δεν ήταν δεδομένο. Είναι ένας πολύτιμος φυσικός πόρος που χρειάζεται σεβασμό από όλους μας». Η κ. Παναγιώτου έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για τα επίπεδα κατανάλωσης, επισημαίνοντας ότι στην Κύπρο παρατηρείται υπερκατανάλωση σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Το Υπουργείο, σε συνεργασία με το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών, υλοποιεί την εκστρατεία «Νερό, και για το αύριο». Οι δράσεις περιλαμβάνουν:

1. Εφαρμογή «Σταγονομετρώ»: Αναπτύχθηκε σε συνεργασία με το Κέντρο Αριστείας «ΚΟΙΟΣ» για τον υπολογισμό της καθημερινής οικιακής κατανάλωσης.

2. Δωρεάν εξοπλισμός εξοικονόμησης: Ξεκίνησε πιλοτικά στις αρχές του 2026 η διανομή ειδικών ακροφυσίων σε επιχειρήσεις, ενώ τις επόμενες εβδομάδες επεκτείνεται σε νοικοκυριά, δημόσια κτίρια και στρατόπεδα. Συνολικά θα διατεθούν πάνω από 2.000.000 ακροφύσια για βρύσες και 1.000.000 μειωτές ροής για ντους.

3. Νέα ιστοσελίδα: Τέθηκε ήδη σε λειτουργία μια νέα ψηφιακή πλατφόρμα, η οποία συγκεντρώνει όλη την πληροφόρηση, τα έργα και πρακτικές συμβουλές για το υδατικό ζήτημα, ενισχύοντας τη διαφάνεια.

Η Υπουργός κατέληξε στέλνοντας ένα ξεκάθαρο μήνυμα: Αν ο καθένας μας μειώσει την κατανάλωση κατά μόλις 10%, το αποτέλεσμα θα ισοδυναμεί με την κατασκευή μιας επιπλέον μόνιμης μονάδας αφαλάτωσης. «Το νερό ήταν πάντοτε στοιχείο επιβίωσης για την Κύπρο. Σήμερα γίνεται και στοιχείο ανθεκτικότητας» ανέφερε χαρακτηριστικά, καλώντας κράτος, τοπική αυτοδιοίκηση, επιχειρήσεις και κοινωνία σε μια κοινή και μακροπρόθεσμη προσπάθεια.

Η λειψυδρία απαιτεί αλλαγή πλεύσης

Η διευθύντρια του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ), Ηλιάνα Τόφα-Χριστίδου στέλνει σήμα κινδύνου αλλά και ελπίδας, τονίζοντας ότι η αντιμετώπιση της λειψυδρίας δεν είναι ζήτημα μίας «καλής χρονιάς», αλλά απαιτεί βαθιές τεχνικές, θεσμικές και κοινωνικές αλλαγές.

Παρά το γεγονός ότι οι αυξημένες φετινές βροχοπτώσεις και χιονοπτώσεις έδωσαν μια σημαντική ανάσα και οδήγησαν σε ανάκαμψη των αποθεμάτων, η κ. Τόφα-Χριστίδου ξεκαθαρίζει ότι δεν επιτρέπεται κανένας εφησυχασμός.

«Η λογική του “έβρεξε φέτος, άρα είμαστε καλά” αποτελεί μια απλουστευτική και αντιεπιστημονική προσέγγιση απέναντι σε ένα σύνθετο φαινόμενο».

Για να εισέλθει η χώρα σε μια σταθερή και ασφαλή τροχιά, απαιτούνται ακόμη τουλάχιστον δύο καλές υδρολογικές χρονιές, οι οποίες πρέπει να συνοδεύονται από μόνιμα και στοχευμένα μέτρα διαχείρισης. Σήμερα, όλες οι περιοχές της Κύπρου παρουσιάζουν αρνητικά ισοζύγια, καθώς η κατανάλωση νερού υπερβαίνει την ποσότητα που εισέρχεται στις λεκάνες απορροής, αποθηκεύεται στα φράγματα ή παράγεται από τις μονάδες αφαλάτωσης.

Η Κύπρος έχει επενδύσει επί δεκαετίες σε μη συμβατικούς πόρους (αφαλάτωση και ανακτημένο νερό), ωστόσο η διευθύντρια του ΤΑΥ υπογραμμίζει ότι η απάντηση δεν μπορεί πλέον να βασίζεται μόνο στην αύξηση της προσφοράς. Απαιτούνται άμεσες παρεμβάσεις στη ζήτηση:

• Μείωση απωλειών στα δίκτυα: Η αντικατάσταση παλαιών αγωγών, η συντήρηση και η έξυπνη παρακολούθηση μέσω τηλεμετρίας αποτελούν τις πιο αποδοτικές λύσεις, καθώς κάθε κυβικό που σώζεται δεν αφήνει νέο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

• Εκσυγχρονισμός της γεωργίας: Στροφή από τις παρωχημένες πρακτικές υψηλών απωλειών σε σύγχρονες μεθόδους, όπως η γεωργία ακριβείας και η τηλεμετρία, με στόχο «περισσότερη παραγωγή με λιγότερο νερό».

Αυτή τη στιγμή καταγράφονται ακραία φαινόμενα υπερκατανάλωσης που αγγίζουν τα 500 έως 700 λίτρα την ημέρα ανά άτομο, επιβεβαιώνοντας ότι το νερό συχνά σπαταλιέται άσκοπα.