Από χίλια μύρια κύματα πέρασε ο Συνεργατισμός τα τελευταία τέσσερα χρόνια, ο οποίος για να επιβιώσει από τον ανταγωνισμό αλλά ακολουθώντας και τις «βουλές» της Τρόικας λειτουργεί πλέον με καθαρά τραπεζικές πρακτικές.

Σήμερα αποτελεί το δεύτερο σε μέγεθος χρηματοπιστωτικό ίδρυμα στην Κύπρο. Κάποιοι υποστηρίζουν πως πλέον ο Συνεργατισμός δεν εξυπηρετεί τον σκοπό για τον οποίο ιδρύθηκε, κάτι το οποίο απορρίπτεται από τους άμεσα εμπλεκόμενους. Η ίδρυση του Συνεργατικού Κινήματος έγινε στις αρχές του εικοστού αιώνα και αποτελούσε αντίδραση της κοινωνίας ενάντια στην οικονομική και κοινωνική καταπίεση των πολιτών και κυρίως ενάντια στο φαινόμενο της τοκογλυφίας.

Η μακρόχρονη παραμονή της Κύπρου κάτω από τον ζυγό ξένων κατακτητών είχε καθοριστικές επιπτώσεις για την κυπριακή κοινωνία. Το κοινωνικό σύστημα που επιβλήθηκε στον λαό της Κύπρου ανέκοπτε κάθε φιλοπρόοδη προσπάθεια και αναχαίτιζε κάθε ατομική πρωτοβουλία. Ο Συνεργατισμός, με επίκεντρό του τον άνθρωπο, διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο, τόσο στην οικονομική ανάπτυξη, όσο και στην κοινωνική πρόοδο του κυπριακού λαού.

Πριν ο τόπος βρεθεί στη δίνη της οικονομικής κρίσης, ο Συνεργατισμός είχε πέραν των 350 Συνεργατικών Πιστωτικών Ιδρυμάτων (ΣΠΙ), ενώ τώρα ο Συνεργατισμός λειτουργεί ως τράπεζα με 250 υποκαταστήματα. Στο πλαίσιο του μνημονίου που συνήψε η Κυπριακή Δημοκρατία με την Τρόικα αποφασίστηκε αναδιάρθρωση του τραπεζικού τομέα και καταρτίστηκε Σχέδιο Αναδιάρθρωσης του πιστωτικού τομέα καθώς ο Συνεργατισμός είχε λάβει κρατική στήριξη ύψους €1,7 δισ., με το 99% των μετοχών να ανήκει στο κράτος. Τον περασμένο μήνα η Κυβέρνηση αποφάσισε να παραχωρήσει το 25% του μετοχικού κεφαλαίου σε καταθέτες και συνεπείς δανειολήπτες. Μια απόφαση η οποία προκαλεί σύγκρουση των θεσμών, ενώ η Νομική Υπηρεσία με γνωμάτευσή της διαπιστώνει θέματα αντισυνταγματικότητας.

Τον Μάρτιο του 2014 άρχισε η συρρίκνωση του πιστωτικού τομέα. Πριν από το κούρεμα των καταθέσεων, ο Συνεργατισμός είχε 93 ΣΠΙ, οι οποίες αργότερα μειώθηκαν σε 18 και προ ημερών σε μία. Επίσης η Συνεργατική Κεντρική Τράπεζα μετονομάστηκε σε Συνεργατική Κυπριακή Τράπεζα. Από τις συγχωνεύσεις έχουν διαγραφεί ιστορικά ονόματα που ως συνεργατικές εταιρείες πρόσφεραν πολλά στους απλούς δανειολήπτες. Το κάθε ΣΠΙ που διαλύθηκε κρύβει πίσω του και μια ιστορία. Τα πιστωτικά ιδρύματα είχαν συμβάλει για να ορθοποδήσει η Κύπρος μετά την τουρκική εισβολή.

Ο «Φ» επιχείρησε μέσα από τα ιστορικά δεδομένα να ρίξει φως στις άγνωστες πτυχές του Συνεργατισμού. H πρώτη Συνεργατική Εταιρεία συστάθηκε το 1909 με την ίδρυση της “Χωρικής Τράπεζας Λευκονοίκου”. Το 1925, η κυβέρνηση ίδρυσε τη Γεωργική Τράπεζα με στόχο την αντιμετώπιση των οικονομικών προβλημάτων που δημιουργήθηκαν λόγω του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.

Η Γεωργική Τράπεζα παραχωρούσε μακροπρόθεσμα δάνεια προς τους γεωργούς μέσω των Συνεργατικών Εταιρειών έναντι υποθήκης, η οποία εγγραφόταν στο όνομα της Εταιρείας και στη συνέχεια μεταβιβαζόταν, αμέσως, στη Γεωργική Τράπεζα. Η παρεμβολή των Συνεργατικών Εταιρειών στη δανειοδοτική διαδικασία ώθησε τους κατοίκους των κοινοτήτων να προχωρήσουν στην ίδρυση Συνεργατικών Εταιρειών. Το 1935, δεκαπλασιάστηκε ο αριθμός των νέων Συνεργατικών Εταιρειών οι οποίες ανήλθαν σε 273. Το 1924 ο αριθμός των πιστωτικών εταιρειών ήταν 24. Το 1937 ιδρύθηκε η Συνεργατική Κεντρική Τράπεζα, σκοπός της οποίας ήταν η δημιουργία κεφαλαίων του Συνεργατικού Κινήματος και η αυτοχρηματοδότησή του. Αρχές του 1980 το Συνεργατικό Κίνημα βρέθηκε σε δύσκολη θέση, καθώς η ίδρυση νέων μεγάλων Συνεργατικών Εταιρειών με στόχο την επαναδραστηριοποίηση των εκτοπισθέντων απέτυχε με αποτέλεσμα οι συγκεκριμένες εταιρείες να τεθούν υπό εκκαθάριση. Ο Συνεργατισμός κατάφερε και ξεπέρασε τους σκοπέλους με αποτέλεσμα να θεωρείται ένα από τα πιο δυνατά και καλά οργανωμένα Συνεργατικά Κινήματα στον κόσμο. 

Στην ιστορία έχουν περάσει τις τελευταίες εβδομάδες το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Αστυνομικών & Στρατιωτικών Κύπρου, το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Υπαλλήλων Τηλεπικοινωνιών Ενέργειας και Τραπεζών, η Συνεργατική Οικοδομική & Ταμιευτήριο Δημοσίων Υπαλλήλων Κύπρου και το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Εκπαιδευτικών Κύπρου. Επίσης διαλύθηκε η ΣΠΕ Στροβόλου, η ΣΠΕ Λήδρας, η Περιφερειακή ΣΠΕ Λευκωσίας, το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Λευκωσίας, η ΣΠΕ Ταμασσού – Ορεινής και Πιτσιλιάς, η ΣΠΕ Λακατάμιας – Δευτεράς και η ΣΠΕ Μακράσυκας – Λάρνακας – Επαρχίας Αμμοχώστου. Στην ιστορία πέρασαν επίσης, η ΣΠΕ Αλληλεγγύης, το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Αμμοχώστου – Λάρνακας, η ΣΠΕ Τροόδους, η Περιφερειακή ΣΠΕ Λεμεσού, το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Λεμεσού, η ΣΠΕ Κοκκινοχωρίων και το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Πάφου. Όλα τα ΣΠΙ άφησαν το στίγμα τους στην κυπριακή κοινωνία.

Μία από τις ιστορικές συνεργατικές ήταν και η ΣΠΕ Στροβόλου, η οποία ιδρύθηκε το 1942 από 40 προοδευτικούς γεωργοκτηνοτρόφους. Η ΣΠΕ Στροβόλου είχε ενεργό ρόλο στους δύσκολους καιρούς του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς προμήθευε με λάμπες και πετρέλαιο ολόκληρη την περιοχή. Αρχικά η Συνεργατική του Στροβόλου ήταν επικεντρωμένη στην εξυπηρέτηση του γεωργοκτηνοτροφικού κόσμου της περιοχής. Τις δεκαετίες του 1950 και 1960 η ΣΠΕ παρείχε βοήθεια στο κοινωνικό σύνολο.

Η ΣΠΕ Στροβόλου βρέθηκε κοντά σε εκατοντάδες πρόσφυγες τους οποίους βοήθησε να αποκτήσουν στέγη και να επαναδραστηριοποιηθούν στις εργασίες τους με καταναλωτικά δάνεια. Τη δεκαετία του 1980 η ΣΠΕ Στροβόλου μετατρέπεται σε ένα από τα πρώτα Συνεργατικά Ιδρύματα της Κύπρου.

Πρώτη η Λεμεσός υιοθέτησε τους τρεχούμενους
Το Ταμιευτήριο Λεμεσού ιδρύθηκε το 1946 από μια ομάδα 27 πρωτοπόρων προοδευτικών Λεμεσιανών. Το 1954 μετονομάζεται σε «Ταμιευτήριο Καταστηματαρχών Λεμεσού» και το 1958 παίρνει την ονομασία «Συνεργατικό Ταμιευτήριο Λεμεσού». Ήταν το πρώτο που υιοθέτησε τον τρεχούμενο λογαριασμό το 1960 και παραχωρούσε βιβλιάρια επιταγών. Στο Συνεργατικό Ταμιευτήριο Υπαλλήλων Τηλεπικοινωνιών Ενέργειας και Τραπεζών, μέλη ήταν εργαζόμενοι σε ημικρατικούς οργανισμούς και σε τράπεζες.

Στις 28 Φεβρουαρίου 1959 ιδρύεται το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Υπάλληλων ΑΤΗΚ, στις 19 Μαρτίου 1960 ιδρύεται το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Υπάλληλων ΑΗΚ και στις 17 Φεβρουαρίου 1966 ιδρύεται το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Τραπεζικών Υπαλλήλων Κύπρου. Τον Δεκεμβρίου του 2006 το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Υπαλλήλων Επιτροπής Σιτηρών Κύπρου συγχωνεύεται με το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Υπαλλήλων ΑΗΚ, ενώ έναν χρόνο αργότερα το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Υπαλλήλων Συμβουλίου Υδατοπρομήθειας Λευκωσίας συγχωνεύεται με το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Υπαλλήλων ΑΤΗΚ. Τον Νοέμβριο του 2013 συγχωνεύθηκαν τα Συνεργατικά Ταμιευτήρια της ΑΗΚ, της ΑΤΗΚ και των Τραπεζικών Υπαλλήλων και δημιουργήθηκε το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Υπαλλήλων Τηλεπικοινωνιών, Ενέργειας και Τραπεζών (ΣΤΥΤΕΤ).

Η ΣΠΕ Λήδρας μετανομάστηκε σε ΣΠΕ Αγλαντζιάς. Ιδρύθηκε στις 16 Ιανουαρίου 1948. Τον Ιανουάριο του 2011 συγχωνεύθηκε με την ΣΠΕ Παλουριώτισσας, η οποία ιδρύθηκε στις 18 Ιουλίου του 1951 και κάλυπτε την ενορία Παλουριώτισσας και μέρος του Δήμου Λευκωσίας. Αρχές του 2014, στα πλαίσια αναδιοργάνωσης και αναδιάρθρωσης του τομέα, συγχωνεύτηκε με τη Νέα ΣΠΕ Καϊμακλίου και το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Εργαζομένων Κύπρου (ΣΤΕΚ). 

Με τη βούλα των Άγγλων 
Η Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Κόρνου ενεγράφη από τον τότε Άγγλο Έφορο Συνεργατικών Εταιρειών M.G. Zarifi στις 2 Σεπτεμβρίου 1927. Η Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Μοσφιλωτής και η ΣΠΕ Πυργών ενεγράφησαν το 1945 από τον τότε Άγγλο Έφορο Συνεργατικών Εταιρειών. Η ΣΠΕ Καλού Χωριού ιδρύθηκε τον Ιούνιο του 1960 με ένα κατάστημα στο χωριό. Εξυπηρετούσε χωρικούς και κυρίως γεωργούς αφού κύρια απασχόληση ήταν η γεωργία και κτηνοτροφία. Η ΣΠΕ Λευκάρων ιδρύθηκε το 1929 βάσει των τότε αγγλικών κανονισμών για την καταπολέμηση της τοκογλυφίας και την προώθηση των γεωργικών προϊόντων.

Το 1928 ιδρύθηκε η ΣΠΕ Πέρα Χωρίου Νήσου

Η διαδρομή της Περιφερειακής ΣΠΕ Λευκωσίας άρχισε το 1928 οπότε ιδρύθηκε η ΣΠΕ Πέρα Χωρίου Νήσου. Το 1977 έγινε συγχώνευση της ΣΠΕ Πέρα Χωρίου Νήσου με το Συνεργατικό Παντοπωλείο Νήσου. Το 2006 συνεχίστηκαν οι συγχωνεύσεις της ΣΠΕ Πέρα Χωρίου Νήσου με τη Σ.Ε.Ε. Κοτσιάτη – Μαρκί. Έναν χρόνο αργότερα μπαίνει στον χορό των συγχωνεύσεων και η Συνεργατική Τσερίου και μετανομάζεται σε Περιφερειακή Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Λευκωσίας.

Στη συνέχεια συγχωνεύεται με τη Συνεργατική των Λυμπιών, Αλάμπρας και Ιδαλίου. Τον Μάρτιο του 2014 γίνεται συγχώνευση της Περιφερειακής ΣΠΕ Λευκωσίας με τις ΣΠΕ Λατσιών, Νέα ΣΠΕ Γερίου και ΣΠΕ Αγίου Αμβροσίου Κερύνειας.

Η ΣΠΕ Αλληλεγγύης ιδρύθηκε μετά τη συγχώνευση των Συνεργατικών Εταιρειών ΣΠΕ Αθηαίνου, ΣΠΕ Λειβαδιών και ΣΠΕ Περιοχών Σταυροβουνίου – Λευκάρων με την αποδεχόμενη Εταιρεία ΣΠΕ Αλληλεγγύης. Να σημειωθεί πως στη Συνεργατική Αλληλεγγύης συμμετείχαν πιστωτικά ιδρύματα με ιστορία, όπως είναι η ΣΠΕ Αραδίππου η οποία ιδρύθηκε το 1928. Οι διάφορες εσωτερικές διαμάχες, ο πόλεμος και η Κατοχή (1939-1942) είχαν ως επακόλουθο την κοινωνική και οικονομική εξαθλίωση των χωρικών. Η ιδιοκτησία της γης είχε γίνει ολιγοπώλιο. Στην Αραδίππου επικρατούσε φτώχεια και πείνα, γι’ αυτό πολλοί αγρότες αναγκάστηκαν να γίνουν υπόδουλοι των μεγαλογαιοκτημόνων. Ο φτωχόκοσμος είχε παραμείνει έρμαιο στα χέρια των επιτήδειων και των «τοκογλύφων».

Μια ομάδα φιλοπρόοδων ατόμων δημιούργησαν τη νέα Εταιρεία – Συνεργασία Αραδίππου με σκοπό τη βοήθεια στους φτωχότερους συγχωριανούς τους. Ως αρχή κατάθεσαν τις λιγοστές οικονομίες που είχαν και ξεκίνησαν κάποιες μορφές χρηματοδότησης. Εξάλλου στη Συνεργατική Αλληλεγγύης συμμετείχε και η ΣΠΕ Δρομολαξιάς, η οποία ιδρύθηκε το 1960 με ένα κατάστημα στην πλατεία του χωριού. Το 1972 η Συνεργατική Δρομολαξιάς προχώρησε στην αγορά 352 σκαλών γης από την εκκλησία Αγίου Λαζάρου στα χωριά Δρομολαξιά και Τερσεφάνου. Το 1984 η γη μετά από σωστή διαχείριση μεταβιβάστηκε σε 38 ακτήμονες δικαιούχους κατοίκους Δρομολαξιάς.

Επίσης, τον Μάρτιο του 1929, ιδρύθηκε η Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία «Άγιος Μάμας Τρούλλων» που στην πορεία μετονομάστηκε «ΣΠΕ Τρούλλων». Τη Συνεργατική ίδρυσαν 16 κάτοικοι της κοινότητας. Στο μεταξύ τον Ιούλιο του 1941 δημιουργήθηκε η Νέα Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Πύλας. Το 1956 ιδρύθηκε ξεχωριστή εταιρεία που ονομαζόταν Συνεργατικό Παντοπωλείο Πύλας που είχε στόχο να εξυπηρετεί τους κατοίκους του χωριού στον καταναλωτικό τομέα. Επίσης έγινε η αγορά 1.457 σκαλών γης από μεγαλοιδιοκτήτη, ο οποίος καταγόταν από το Ισραήλ. Με τον διαχωρισμό των κτημάτων πήραν 968 σκάλες οι Ελληνοκύπριοι μέλη και 489 σκάλες οι Τουρκοκύπριοι μέλη της Εταιρείας. 

Εξάλλου η Συνεργατική Εταιρεία Εκτοπισθέντων Κελλιών ιδρύθηκε αμέσως μετά την εισβολή το 1975 από πρωτοβουλία των προσφύγων κατοίκων των Κελλιών αφού η κοινότητα αποτελείται μόνο από πρόσφυγες.

Στη Συνεργατική Αληλλεγγύης συμμετείχε και Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Αθηαίνου η οποία ήταν η δεύτερη ΣΠΕ που ιδρύθηκε στην Κύπρο. Το 1916 μια ολιγομελής ομάδα δραστήριων Αθηαινιτών γεωργών και κτηνοτρόφων της κοινότητας θέτουν τις βάσεις για τη δημιουργία της Συνεργατικής Πιστωτικής Εταιρείας Αθηαίνου. 

Τρεις δεκαετίες μετά και συγκεκριμένα το 1943 δημιουργήθηκε η Νέα Συνεργατική Πιστωτική Εταιρεία Λειβαδιών ενώ η ΣΠΕ Περιοχών Σταυροβουνίου – Λευκάρων δημιουργήθηκε και λειτούργησε στις 7 Μαΐου 2007 μετά από τη διάλυση των ΣΠΕ Καλού Χωριού (Λ/κας), ΣΠΕ Πάνω Λευκάρων, ΣΠΕ Ψευδά, ΣΠΕ Αγίων Βαβατσινιάς, ΣΠΕ Πυργών (Λ/κας) και ΣΠΕ Μοσφιλωτής, και τη συγχώνευσή τους με την αποδεχόμενη εταιρεία ΣΠΕ Κόρνου.

Το 1994 απέκτησε η Λάρνακα το πρώτο ταμιευτήριο
Το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Αμμοχώστου – Λάρνακας ιδρύθηκε το 2014 μετά από συγχώνευση του Συνεργατικoύ Ταμιευτηρίου Αμμοχώστου, της ΣΠΕ Συνεργασίας, του Οργανισμού Πρωτοβουλίας Γυναικών, της ΣΠΕ Κοντέας και του Συνεργατικού Ταμιευτηρίου Λάρνακας. Το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Αμμοχώστου αρχικά ονομαζόταν Συνεργατικό Ταμιευτήριο Κάτω Βαρωσίων και ιδρύθηκε το 1938 στην Αμμόχωστο, ενώ επαναδραστηριοποιήθηκε στη Λάρνακα.

Εξάλλου το 2008 οι εταιρείες για να μείνουν βιώσιμες έπρεπε να δημιουργηθούν μεγαλύτερες εταιρείες που να τηρούν τα κριτήρια της εταιρικής διακυβέρνησης. Με αυτό τον τρόπο, ιδρύθηκε η ΣΠΕ Συνεργασίας από τη συγχώνευση των ΣΠΕ Κιτίου, ΣΠΕ Περβολιών, ΣΠΕ Τερσεφάνου και ΣΠΕ Μενεού. Ο Οργανισμός Πρωτοβουλίας Γυναικών ιδρύθηκε το 2000 από την Άρτεμη Τουμαζή και ακόμη 349 γυναίκες επιχειρηματίες. Η ΣΠΕ Κοντέας ιδρύθηκε το 1930 και μετά από την τουρκική εισβολή επαναδραστηριοποιήθηκε στη Λάρνακα. Το Συνεργατικό Ταμιευτήριο Λάρνακας ιδρύθηκε το 1994, λόγω του ότι η Λάρνακα ως πόλη δεν είχε δικό της ταμιευτήριο.