Δεξαμενόπλοια και φορτία καυσίμων ταξιδεύουν χιλιάδες επιπλέον μίλια μέσω Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας και Παναμά, καθώς τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται σε κρίση και υπολειτουργούν.
Οι τιμές ανεβαίνουν, τα αποθέματα μειώνονται και η παγκόσμια οικονομία μπαίνει σε εποχή ακριβότερης ενέργειας και μεγαλύτερου γεωπολιτικού ρίσκου. Ο πλανήτης ξαναγράφει τους θαλάσσιους ενεργειακούς του χάρτες και, μάλιστα, υπό πίεση.
Καθώς τα Στενά του Ορμούζ —η σημαντικότερη ενεργειακή αρτηρία του κόσμου— παραμένουν σε κατάσταση σχεδόν παράλυσης μετά τον πόλεμο ΗΠΑ – Ισραήλ με το Ιράν, πετρέλαιο, βενζίνη και diesel αναγκάζονται να ακολουθήσουν τον… μακρύ δρόμο για να φτάσουν στους καταναλωτές.
Δεξαμενόπλοια που άλλοτε διέσχιζαν τον Περσικό Κόλπο και κατευθύνονταν προς Ευρώπη και Ασία, πλέον κάνουν τον γύρο της Αφρικής μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας ή περνούν από τη Διώρυγα του Παναμά, σε μια προσπάθεια των χωρών να καλύψουν το τεράστιο ενεργειακό κενό που αφήνει η κρίση στα Ορμούζ.
Η εικόνα είναι αποκαλυπτική της αναστάτωσης: η κίνηση δεξαμενόπλοιων γύρω από την Αφρική έχει αυξηθεί περίπου κατά 20% σε σχέση με τα επίπεδα πριν από την έναρξη του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου, ενώ οι διελεύσεις μέσω Παναμά βρίσκονται στα υψηλότερα επίπεδα της τελευταίας πενταετίας.
Ο κόσμος χάνει έως και 12 εκατ. βαρέλια την ημέρα
Πριν από την κρίση, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου περνούσαν καθημερινά από τα Στενά του Ορμούζ.
Σήμερα, παρά τις περιορισμένες διελεύσεις που επιτρέπονται, η αγορά εξακολουθεί να στερείται 10 έως 12 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς.
Το αποτέλεσμα είναι ήδη ορατό:
- Τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου μειώνονται γρήγορα.
- Οι τιμές ενέργειας αυξάνονται διεθνώς.
- Η βενζίνη στις ΗΠΑ πλησιάζει ξανά τα 5 δολάρια το γαλόνι.
Το Brent και το αμερικανικό αργό κινούνται πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Και το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την τιμή του πετρελαίου, αλλά και το κόστος μεταφοράς, την ασφάλιση πλοίων και τον χρόνο παράδοσης φορτίων.
Τα δεξαμενόπλοια επιλέγουν την ασφάλεια αντί για την ταχύτητα
Η διαδρομή μέσω Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας μπορεί να προσθέτει έως και δύο επιπλέον εβδομάδες σε ένα ταξίδι Ασίας – Ευρώπης, ωστόσο οι ναυτιλιακές θεωρούν ότι είναι ασφαλέστερη από την πιθανότητα εμπλοκής στα Ορμούζ.
Αναλυτές εκτιμούν μάλιστα ότι ακόμη και αν υπάρξει συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν και αποκατασταθεί μερικώς η κυκλοφορία στα Στενά, πολλές εταιρείες θα συνεχίσουν να αποφεύγουν την περιοχή για μεγάλο μέρος του 2026.
Το ίδιο μοτίβο παρατηρείται και στα containerships, με τις μεγάλες εταιρείες μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων να προτιμούν πλέον πιο μακρινές αλλά ασφαλέστερες διαδρομές.
Οι ΗΠΑ καλύπτουν μέρος του κενού
Η κρίση έχει ήδη αναδιαμορφώσει και τις εμπορικές ροές πετρελαίου.
Οι αμερικανικές εξαγωγές αργού έφτασαν σε ιστορικά υψηλά στα τέλη Απριλίου, καθώς ασιατικές χώρες στρέφονται πλέον στις ΗΠΑ για προμήθειες. Παράλληλα, αυξάνονται οι μεταφορές καυσίμων από τις αμερικανικές ακτές του Κόλπου προς τη δυτική ακτή των ΗΠΑ μέσω Παναμά.
Την ίδια ώρα, η Βρετανία ανακοίνωσε ότι θα επιτρέψει εισαγωγές diesel και jet fuel που έχουν παραχθεί σε τρίτες χώρες από ρωσικό πετρέλαιο, με την Ινδία να εμφανίζεται ως πιθανός βασικός προμηθευτής.
Το Ιράν ελέγχει τα Στενά
Η Τεχεράνη φαίνεται να επιλέγει μια διαφορετική στρατηγική από το πλήρες κλείσιμο των Στενών. Την περασμένη εβδομάδα δημιούργησε την «Persian Gulf Strait Authority», έναν νέο μηχανισμό ελέγχου της ναυσιπλοΐας στα Ορμούζ. Επισήμως, τα πλοία μπορούν να περάσουν μόνο εφόσον λάβουν προηγούμενη έγκριση και συμμορφωθούν με τους νέους κανόνες.
Σύμφωνα με αναλυτές της JPMorgan, το Ιράν επιχειρεί πλέον όχι να μπλοκάρει ολοκληρωτικά τη δίοδο, αλλά να τη μετατρέψει σε εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης και οικονομικής επιρροής.
Η κίνηση αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, καθώς θεωρείται από πολλές δυτικές χώρες παραβίαση του διεθνούς ναυτικού δικαίου.
Οι αγωγοί δεν αρκούν
Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα προσπαθούν να μειώσουν την εξάρτησή τους από τα Ορμούζ μέσω αγωγών που οδηγούν είτε στην Ερυθρά Θάλασσα είτε στον Κόλπο του Ομάν.
Ωστόσο, οι δυνατότητες αυτές παραμένουν περιορισμένες. Ο σαουδαραβικός East-West pipeline λειτουργεί ήδη στο μέγιστο της δυναμικότητάς του, περίπου 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ενώ τα ΗΑΕ επιταχύνουν νέο έργο αγωγού προς τη Φουτζέιρα.
Το πρόβλημα είναι ότι οι αγωγοί μπορούν να μεταφέρουν μόνο ένα μέρος των ποσοτήτων που περνούσαν καθημερινά από τα Στενά μέσω δεξαμενόπλοιων.
Και κυρίως: χρειάζονται χρόνια για να ολοκληρωθούν.
Η κρίση αλλάζει οριστικά την ενεργειακή γεωγραφία
Αυτό που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν υπερβολικά ακριβό ή γεωπολιτικά απίθανο —η δημιουργία εναλλακτικών ενεργειακών διαδρομών που παρακάμπτουν τα Ορμούζ— μετατρέπεται πλέον σε στρατηγική προτεραιότητα για τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου.
Οι αγορές συνειδητοποιούν ότι ακόμη κι αν η σημερινή κρίση αποκλιμακωθεί, το Ιράν θα διατηρεί πάντα τη δυνατότητα να απειλεί τη σημαντικότερη ενεργειακή δίοδο του πλανήτη.
Και αυτό σημαίνει ότι ο κόσμος μπαίνει σε μια νέα εποχή: με ακριβότερες μεταφορές, πιο περίπλοκες εφοδιαστικές αλυσίδες και ένα παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα που θα προσπαθεί σταδιακά να απεξαρτηθεί από τα Στενά του Ορμούζ — μια διαδικασία που θα χρειαστεί χρόνια και τρισεκατομμύρια δολάρια επενδύσεων.
