Η Λευκωσία έθεσε μια πολύ συγκεκριμένη ατζέντα για το άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η οποία περιείχε αρκετό ρίσκο, τόσο ως προς τα υπό συζήτηση θέματα όσο και σ’ ό,τι αφορά την παρουσία ηγετών από την περιοχή. Το πρόσημο ήταν θετικό, ως προς τη διοργάνωση και τα αποτελέσματα, αλλά αυτό είναι η μισή διαδρομή. Για την Κύπρο, η κεφαλαιοποίηση των αποτελεσμάτων της συνόδου θα έρθει μέσα από την υλοποίηση.
Το διήμερο 23 και 24 Απριλίου οι κινήσεις της Κυπριακής κυβέρνησης ήταν σε δύο επίπεδα: διμερές και πολυμερές/ευρωπαϊκό. Τα ζητήματα ήταν εν πολλοίς αλληλένδετα.
Το ρίσκο της ατζέντας
Συνήθως στον απολογισμό παραβλέπεται το ρίσκο που είχε η ατζέντα της συνόδου, καθώς υπήρχαν σ’ αυτή θέματα τα οποία δεν ήταν εύκολα, ακόμα και σε μια άτυπη σύνοδο, όπου ο διάλογος είναι πιο ελεύθερος, αφού δεν υπάρχουν τελικά συμπεράσματα.
Τα θέματα που τέθηκαν: η αμοιβαία συνδρομή μέσω του 42.7, η ενεργειακή κρίση με φόντο το αδιέξοδο στο Στενό του Ορμούζ, η ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς — δεν ήταν διαδικαστικά ζητήματα. Ήταν θέματα με ανοιχτές αντιθέσεις μεταξύ κρατών-μελών. Το 42.7 προκαλεί αντιρρήσεις σε χώρες που ανησυχούν για σύγκρουση με το ΝΑΤΟ. Η κατάσταση στο Στενό του Ορμούζ προκαλεί αναταράξεις και εντός των ίδιων των κρατών μελών της Ένωσης. Η Ενιαία Αγορά συναντά τα εθνικά συμφέροντα σε κάθε κεφάλαιο διαπραγμάτευσης.
Εξίσου υψηλό ήταν το ρίσκο στο δεύτερο μέρος της συνόδου. Η Κύπρος κάλεσε στο ίδιο τραπέζι ηγέτες της ΕΕ με ηγέτες Αιγύπτου, Ιορδανίας, Λιβάνου, Συρίας και χωρών του Κόλπου. Ήταν η σημαντικότερη πολυμερής σύνοδος από την έναρξη του πολέμου, σύμφωνα με το Politico. Αλλά η σύγκλιση αυτή δεν ήταν δεδομένη: οι χώρες του Κόλπου αρνήθηκαν να ευθυγραμμιστούν με τις δυτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας, γεγονός που δημιουργεί τριβές. Η Συρία μόλις βγαίνει από χρόνια διεθνούς απομόνωσης και δεν μπορεί κανείς να παραβλέψει τις στενές σχέσεις της με την Τουρκία. Ο Λίβανος βρίσκεται σε διαδικασία ευαίσθητης σταθεροποίησης. Το γεγονός ότι όλοι ανταποκρίθηκαν θετικά στην κυπριακή πρόσκληση δεν ήταν αυτονόητο.
Σ’ αυτά προστίθενται οι διμερείς συναντήσεις του Προέδρου Χριστοδουλίδη με τους ηγέτες της Γαλλίας και της Αιγύπτου. Η συνάντηση Χριστοδουλίδη-Μακρόν έφερε ανακοινώσεις για συμφωνία SOFA, ενώ η συνάντηση των Προέδρων Κύπρου και Αιγύπτου οδήγησε στην υπογραφή κοινής διακήρυξης για τη στρατηγική εταιρική σχέση ανάμεσα στις δύο χώρες.
Τα βήματα υλοποίησης
Το πρώτο και πιο χειροπιαστό βήμα υλοποίησης έχει ημερομηνία. Εντός Ιουνίου αναμένεται η υπογραφή της συμφωνίας SOFA με τη Γαλλία, σε υπουργικό επίπεδο. Η συμφωνία θα ρυθμίζει τους όρους παρουσίας γαλλικών δυνάμεων σε κυπριακό έδαφος για ανθρωπιστικές και επιχειρησιακές αποστολές.
Σε δηλώσεις του στους δημοσιογράφους, μετά το ετήσιο μνημόσυνο του ιδρυτή της ΕΔΕΚ Βάσου Λυσσαρίδη, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ερωτηθείς για τη συμφωνία μεταξύ Κύπρου και Γαλλίας για ανάπτυξη γαλλικών δυνάμεων στην Κύπρο, είπε «όντως, εντός Ιουνίου θα υπογραφεί σε υπουργικό επίπεδο, μια συμφωνία η οποία θα διαλαμβάνει την παρουσία γαλλικών δυνάμεων σε κυπριακό έδαφος για ανθρωπιστικούς, πάντα, σκοπούς και είναι μέσα στο πλαίσιο της ενισχυμένης συνεργασίας που έχουμε με τη Γαλλική Κυβέρνηση».
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης υπενθύμισε πως τον περασμένο Δεκέμβριο «υπογράψαμε μια αναβαθμισμένη στρατηγική συνεργασία, η Γαλλία είναι το κράτος μέλος της ΕΕ που έχουμε την πιο ισχυρή συνεργασία σε όλα τα επίπεδα, ξεκινώντας από τον τομέα της άμυνας και της ασφάλειας». Υπέδειξε δε πως όλα αυτά «είναι κείμενα ουσίας, αποδεικνύεται στην πράξη ότι έχουν αποτέλεσμα, όπως είδαμε και με την άμεση αντίδραση της Γαλλίας όταν ζητήθηκε βοήθεια, αλλά και με τη συνεχή ενίσχυση των σχέσεων μας σε επίπεδο ουσίας και όχι επικοινωνίας».
Τους εξέπληξε η ανταπόκριση
Στο μέτωπο της Μέσης Ανατολής, οι δεσμεύσεις είναι ήδη σε κίνηση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεσμεύτηκε να ξεκινήσει «αμέσως» τις συζητήσεις για στρατηγική συνεργασία με τον Λίβανο, στο πρότυπο των συμφωνιών που ήδη υπάρχουν με την Αίγυπτο και την Ιορδανία — πρωτοβουλία που η Λευκωσία είχε θέσει εγγράφως. Παράλληλα, Κύπρος και Αίγυπτος υπέγραψαν στρατηγική συμφωνία με έμφαση στον ενεργειακό τομέα. Η ΑΟΖ, τα υποθαλάσσια κοιτάσματα, οι σχέσεις με το Ισραήλ και την Αίγυπτο — όλα αυτά αποκτούν τώρα θεσμική έκφραση στο επίπεδο της ΕΕ.
Ο Υπουργός Εξωτερικών, Κωνσταντίνος Κόμπος, το διατύπωσε με σαφήνεια: αν η ΕΕ φιλοδοξεί να είναι γεωπολιτικός παράγοντας, δεν έχει την πολυτέλεια να παραμείνει παρατηρητής στη Μέση Ανατολή.
Σχολιάζοντας τις αντιδράσεις της Τουρκίας, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο αυτές να προέκυψαν γιατί δεν «ανέμεναν να υπήρχε αυτή η θετική ανταπόκριση από όλα τα κράτη της περιοχής στην πρόσκληση της Κυπριακής Δημοκρατίας, που ήταν πολύ σημαντικό ότι για πρώτη φορά, ηγέτες της περιοχής κάθισαν με τους ηγέτες της ΕΕ, όχι μόνο για να ανταλλάξουν απόψεις, αλλά για να δούμε πώς από κοινού αναβαθμίζουμε τις σχέσεις μας».
Είναι σημαντικό – είπε ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης – ότι «έχουν καταγραφεί κάποιες ιδέες, κάποιες προσεγγίσεις που η Επιτροπή θα προχωρήσει αμέσως το επόμενο διάστημα, όπως, για παράδειγμα, να ξεκινήσουμε τις συζητήσεις – ήταν κάτι που ζητήσαμε και εμείς γραπτώς – για τη συνομολόγηση μιας στρατηγικής συνεργασίας της ΕΕ με τον Λίβανο, στο πρότυπο που υπάρχει με την Αίγυπτο, κάτι που πάλι και με πρωτοβουλία της Κυπριακής Δημοκρατίας είχε ξεκινήσει, όπως υπάρχει με την Ιορδανία και γενικότερα – δεν ήταν απλά συζήτηση – λήφθηκαν συγκεκριμένες αποφάσεις, οι οποίες έχουν ξεκινήσει, ήδη, να υλοποιούνται».
Τα παραδοτέα του Ιουνίου
Τον Ιούνιο, ολοκληρώνεται το εξάμηνο της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ και η Λευκωσία καλείται να παραδώσει κάτι ακόμα πιο βαρύ: πρόταση για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο με αριθμητικά στοιχεία, προς συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.
Η πολιτική σημασία είναι διπλή. Από τη μία, επιβεβαιώνει ότι το άτυπο Συμβούλιο παρήγαγε πολιτικές κατευθύνσεις με συνέχεια. Από την άλλη, θέτει την Κυπριακή Προεδρία στο επίκεντρο μιας από τις πιο ευαίσθητες διαπραγματεύσεις της ΕΕ, εκείνης που καθορίζει τη χρηματοδότηση της Ένωσης για τα επόμενα χρόνια. Αν η πρόταση γίνει δεκτή ως βάση συζήτησης, η Κύπρος θα έχει καταφέρει κάτι που ξεπερνά κατά πολύ τη διοργάνωση μιας επιτυχημένης συνόδου.
Το προσωπικό στοίχημα
Για τη Λευκωσία υπάρχει κι ένα προσωπικό στοίχημα το οποίο θέλει να κερδίσει μέσα από συγκεκριμένες αποφάσεις που θα ληφθούν επισήμως στα επόμενα συμβούλια στις Βρυξέλλες.
Το άρθρο 42.7 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν ένα από τα θέματα που αναδείχθηκαν κατά την πρώτη ημέρα του άτυπου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που πραγματοποιήθηκε στην Αγία Νάπα. Τα πρώτα δείγματα γραφής είναι θετικά.
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης ξεκαθάρισε ότι το συγκεκριμένο άρθρο της Συνθήκης δεν συνδέεται αλλά ούτε και συγκρούεται με το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ.
Κάποιοι από τους ηγέτες της ΕΕ, όπως η Φον ντερ Λάιεν, ο Μερτς, ο Τουσκ, φαίνεται να θέλουν περαιτέρω διευκρινίσεις. Και ακριβώς αυτή είναι η εργασία που θα γίνει το επόμενο διάστημα. Το πώς, πότε και υπό ποιες συνθήκες ενεργοποιείται το άρθρο και πώς υλοποιείται αυτό που η Συνθήκη ονομάζει «αμοιβαία συνδρομή».
Ο Υπουργός Εξωτερικών, μιλώντας στο Politico, ξεκαθάρισε πως το άρθρο 42.7 «δεν έχει σχέση με την άμυνα, έχει να κάνει με την αμοιβαία συνδρομή». Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης στη δημοσιογραφική διάσκεψη στο τέλος της συνόδου στάθηκε στη στήριξη της Πολωνίας, μιας από τις χώρες που βρίσκονται στον πυρήνα του ΝΑΤΟ. Θέλοντας έτσι να δείξει ότι η διαφορά ανάμεσα στα δύο άρθρα πλέον γίνεται αντιληπτή.
