«Ο γύρος του κόσμου σε 80 μέρες» του Ιούλιου Βερν σε σκηνοθεσία Μάριου Κακουλλή.
Ο τάφος του Ιούλιου Βερν είναι από τις μεγαλύτερες ατραξιόν στην Αμιένη, την πόλη όπου έζησε τα τελευταία 30 χρόνια της ζωής του. Μπροστά από το ταφικό μνημείο στο Κοιμητήριο Μαντλέν υπάρχει ένα γλυπτό του Αλμπέρ Ροζ που απεικονίζει έναν άνδρα να βγαίνει από το χώμα και να κινείται δυναμικά προς τον ουρανό. Έχει τίτλο «Προς την αθανασία και την αιώνια νιότη» και πέρα από το θρησκευτικό του συμβολισμό, παραπέμπει κυρίως στη θριαμβευτική πορεία του ανθρώπου προς την πρόοδο.
Όχι μόνο η επιστημονική φαντασία και η μυθοπλασία του θαυμαστού, αλλά η ίδια η τεχνολογική εξέλιξη οφείλει πάρα πολλά στον συγγραφέα ο οποίος πίστευε ότι αυτό που μπορεί ένας άνθρωπος να το φανταστεί, μια μέρα ένας άλλος άνθρωπος θα μπορέσει το κατορθώσει. Ο Ιούλιος Βερν υπήρξε ένας πελαγοδρόμος της φαντασίας, μια ανήσυχη ψυχή που όχι απλώς προέβλεψε, αλλά καθοδήγησε την έμπνευση της επιστήμης προς μελλοντικά τεχνολογικά επιτεύγματα, που ταξίδεψαν το νοήμον δίποδο από το φεγγάρι μέχρι τον πυθμένα των ωκεανών και από τον αέρα μέχρι το κέντρο της Γης. «Ω, νέοι, ταξιδέψτε αν μπορείτε κι αν δεν μπορείτε – πάλι ταξιδέψτε!» ήταν η παρότρυνσή του.
Ας μην ανοίξουμε το κεφάλαιο του πόσο έχει κακοπάθει μεταφραστικά και παραφραστικά, ειδικά στα αγγλικά αλλά και στα ελληνικά, έχοντας –αδίκως- καταξιωθεί κατά κύριο λόγο ως συγγραφέας έργων παιδικής λογοτεχνίας. Παραδόξως, ο «Γύρος του Κόσμου σε 80 μέρες», η εμπορικότερη και διασημότερη επιτυχία του, δεν μελλοντολογεί αλλά ενδιαφέρεται κατά βάση για τις δυνατότητες της τεχνολογίας στην εποχή του, αμέσως μετά το άνοιγμα της Διώρυγας του Σουέζ, τη σιδηροδρομική ενοποίηση στις ΗΠΑ και την Ινδία και την περαιτέρω ανάπτυξη της ατμοπλοΐας. Όπως και στην «Πλωτή πολιτεία» που γράφτηκε την ίδια περίοδο, κεντρικός χαρακτήρας είναι ένας εκκεντρικός Άγγλος τζέντλεμαν τον καιρό της Pax Brittanica.
Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι υπό αυτή την έννοια είναι και από τα πιο ξεπερασμένα έργα του Βερν. Ωστόσο, το στοιχείο που το καθιστά αμετάκλητα διαχρονικό είναι η κινητήριος ισχύς του ανυποχώρητου πνεύματος της περιπέτειας και της εξερεύνησης που διακατέχει τον άνθρωπο. Εκεί πόνταραν και οι συντελεστές της πολυσυζητημένης –όχι μόνο για τους σωστούς λόγους, δυστυχώς- παραγωγής της Σκηνής 018 του ΘΟΚ, προεξάρχοντος του Λυμπιανού σκηνοθέτη Μάριου Κακουλλή που υπέγραψε την πρώτη του συνεργασία με το κρατικό θέατρο της Κύπρου. Εκεί, αλλά και σε ένα νοηματικό πλαίσιο που επιχειρεί να συμβάλει στη μετανεωτερική συζήτηση για αποδοχή της διαφορετικότητας και περιστρέφεται γύρω από τις έννοιες της πολυπολιτισμικότητας, της αγάπης, της φιλίας και της ανατροπής των στερεοτύπων.
Κάποια από αυτά τα «επικίνδυνα» μηνύματα φαίνεται ότι θορύβησαν την ευαίσθητη επιτροπή του ΥΠΑΝ, που «ξέσπασε» τελικά σε μια ατάκα που μάλιστα απομονώθηκε εκτός συγκειμένου. Την αλογόκριτη βερσιόν της Κυριακής, πάντως, διατρέχει μια επιπρόσθετη σκαμπρόζικη διάθεση και μια τάση αυτοσαρκασμού από πλευράς των συντελεστών η οποία πλέον εντάσσεται οργανικά στη φιλοσοφία της όλης πρότασης. Εύλογα, επηρεάζει το κλίμα και την αλληλεπίδραση με το κοινό, το οποίο -προφανώς συνειδητά πια- έρχεται να στηρίξει το «αποδομητικό» της μήνυμα.
Όχημα είναι η γλαφυρή διασκευή της Άντρης Θεοδότου που λειαίνει κάποια στοιχεία κηδεμονευτικής συγκαταβατικότητας στον χαρακτήρα του Φιλέα Φογκ. Πυξίδα αμεσότητας είναι το τραγούδι (μουσική- ερμηνεία: Χρυσή Ανδρέου, στίχοι: Σταύρος Σταύρου), η συνεχής κίνηση (Φώτης Νικολάου) και ο φρενήρης ρυθμός που επεκτείνεται σε όλους τους κώδικες της πρότασης. Στη λογική «όλος ο κόσμος μια σκηνή και η σκηνή όλος ο κόσμος» και με μια ξέφρενη εναλλαξιμότητα σκηνικών στοιχείων, το δρώμενο επενδύει στην ευρηματικότητα, τη ζωντάνια, την παραγωγή ερεθισμάτων, την παιχνιδιάρικη διάθεση. Το παιχνίδι της μεταμόρφωσης και η φουριόζα μάχη με τον χρόνο εκδηλώνονται με τη βοήθεια ενός πλούτου εκφραστικών και τεχνικών μέσων.
Δεν μπορώ να πω ότι το αποτέλεσμα με ταρακούνησε όσο έναν ανήλικο θεατή, στον οποίο κατά βάση απευθύνεται. Αν στόχος είναι η ψυχαγωγία και η όξυνση της αντίληψης του νεαρού αποδέκτη με τρόπο αισθητικά άρτιο και εύληπτο και με εργαλείο διλήμματα και προκλήσεις της πραγματικής ζωής, τότε αυτός σε μεγάλο βαθμό επετεύχθη. Το καλλιτεχνικό προϊόν λειτουργεί ως μέσο σημασιοδότησης αξιακών προτύπων και καλλιέργειας διαπολιτισμικών στάσεων, ερεθίζοντας παράλληλα το ενδιαφέρον για τη γεωγραφία. Την εποχή του Βερν οι άνθρωποι αντιμετώπιζαν την επιστήμη με σκεπτικισμό και επιφύλαξη, φαινόμενο που θα αναμέναμε να έχει εκλείψει μέχρι σήμερα- αλλά φευ. Το προτρεπτικό πνεύμα του συγγραφέα πάντως διαθέτει ακόμη άφθονο καύσιμο για να συμβάλει στην πολυπόθητη αεριώθηση προς μια ορθολογιστική και φιλοπρόοδη πορεία.
Ελεύθερα, 15.1.2023
