Σ’ ένα μικρό εργαστήρι κοντά στο λιμάνι Λάρνακας, ξεδιπλώνεται η ιστορία χιλιάδων χρόνων γραμμένη από μια εικαστικό με μοναδικό ύφος, η οποία εξέλιξε το έργο των αρχαίων Κυπρίων αφήνοντας τη σφραγίδα της στην τέχνη της κεραμικής. Τα δημιουργήματά της, που έγιναν γνωστά από στόμα σε στόμα, έχουν στοιχεία τόσο της αρχαίας όσο και της νεότερης τέχνης, κάτι που σύμφωνα με τον ιστορικό τέχνης, Γιάννη Γαλερίδη, «προσδίδει διαχρονικότητα στο έργο της».
Η Μυρώ Ψαρά, ήταν η πρώτη που δημιούργησε εργαστήρι στη Λάρνακα πριν από τέσσερις δεκαετίες, ανοίγοντας τον δρόμο για τους υπόλοιπους κεραμίστες που δραστηριοποιούνται στην πόλη. Έκτοτε, έλαβε μέρος σε ομαδικές εκθέσεις στην Κύπρο και το εξωτερικό, έκανε ατομικές εκθέσεις, ενώ έργα της εκτίθενται στο Μουσείο Λευκωσίας, στο Μουσείο Θάλασσα και στο Πάρκο Γλυπτικής στην Αγία Νάπα.
Η σεμνή κεραμίστρια, σε μια από τις σπάνιες συνεντεύξεις της, μίλησε στον «Φ» για την πορεία της, με αφορμή αναδρομική έκθεση που ετοιμάζει.
«Δεν ήξερα καθόλου την κεραμική, αρχικά ήθελα να κάνω κάτι άλλο. Μόλις έπιασα τον πηλό, όμως, μου άρεσε η ελαστικότητα και η αμεσότητα του υλικού. Μπορούσα να σχηματίσω πράγματα άμεσα. Αυτή η μεταμόρφωση των πραγμάτων ήταν που άρεσε. Ένα κομμάτι πηλός μπορεί να γίνει, για παράδειγμα, ένα πρόσωπο, ένα ζώο, ένα πουλί και πολλά άλλα πράγματα. Μου αρέσουν όμως και τα χρώματα που έχει η ίδια η γη».
Η Μυρώ Ψαρά, γεννήθηκε στη Λάρνακα σε μια εποχή που δεν ευνοούσε τα γυναικεία όνειρα για επαγγελματική καταξίωση, πόσο δε μάλλον την επαγγελματική ενασχόληση με την τέχνη. «Οι γονείς μου δεν εμπόδισαν ούτε εμένα, ούτε την αδελφή μου να επιλέξουμε αυτό που θέλουμε. Η αδελφή είναι η ζωγράφος Μικέλλα Ψαρά. Εγώ αποφοίτησα πρώτα από τη σχολή Χ.Ε.Ν. Αθηνών και είχα καθηγήτρια τη Γιάννα Περσάκη και έπειτα σπούδασα στη Σχολή Καλών Τεχνών και είχα καθηγητή τον Γιώργο Γεωργίου».
Όταν το 1981, αποφάσισε ν’ ανοίξει το πρώτο εργαστήρι κεραμικής στη Λάρνακα, ήρθε αντιμέτωπη με πολλές δυσκολίες, αλλά δεν σκέφτηκε, όπως λέει, ούτε στιγμή να τα παρατήσει. «Το πρώτο εργαστήρι μου ήταν λίγο πιο κάτω, πάλι στην περιοχή του λιμανιού. Ήμουν η πρώτη που άνοιξα εργαστήρι κεραμικής στη Λάρνακα. Αρχικά, δεν μου έδιναν άδεια, επειδή έκανε υγρασία ο φούρνος μέχρι να έρθει από την Ελλάδα. Τελικά, μου έδωσαν την άδεια και ξεκίνησα να δουλεύω. Στην αρχή δεν ήξερα από πού έπρεπε ν’ αρχίσω και τι έπρεπε να κάνω. Παρά τις δυσκολίες, δεν σκέφτηκα όμως ποτέ να τα παρατήσω. Στη συνέχεια, άνοιξαν κι άλλοι εργαστήρια κεραμικής και έρχονταν όλοι να δουν τον φούρνο και τον τροχό μου. Τα πρώτα χρόνια πήγαινα κάθε χρόνο στην Ελλάδα και έφερνα χρώματα και υλικά με το πλοίο. Μετά μαζευόμασταν 4-5 καλλιτέχνες και τα παραγγέλλαμε».
Την πρώτη περίοδο, η κ. Ψαρά άρχισε να προμηθεύει τα έργα της σε καταστήματα και ξενοδοχεία στην Αγία Νάπα. Η μεγάλη άνθιση του τουρισμού εκείνη την εποχή, συνοδεύτηκε και με αύξηση στη ζήτηση των έργων των τοπικών καλλιτεχνών. «Με αυτόν τον τρόπο άρχισα να βιοπορίζομαι. Οι δεκαετίες 1980 και 1990, ήταν η περίοδος άνθισης της κεραμικής. Μετά σταδιακά άρχισαν να έρχονται κάποια είδη από την Ελλάδα και έπειτα από την Κίνα, που ήταν πολύ πιο φθηνά. Έπαιρναν τα σχέδια μας στην Κίνα, τα αντέγραφαν και τα έφερναν με κοντέινερ. Παλιά, τα καταστήματα ήθελαν κυπριακά κεραμικά επειδή τα ζητούσαν οι τουρίστες, τώρα δεν υπάρχει αυτό».
Μετά το 2000, άρχισε να δουλεύει με μουσεία όπως λέει η κ. Ψαρά, «είτε με αντίγραφα είτε με δικά μου σχέδια που εγκρίνονταν από το Τμήμα Αρχαιοτήτων. Συνεργάστηκα με το Μουσείο Θάλασσα, το Μουσείο Πιερίδη και πριν χρόνια έδωσα έργα και στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Λάρνακας. Πήγα και σε κάποιες Μπιενάλε στο Κάιρο και τη Γιουγκοσλαβία και έκανα επτά ατομικές εκθέσεις. Κατά διαστήματα παρέδιδα μαθήματα κεραμικής για ενήλικες και παιδιά. Πέρασα και δύσκολες περιόδους, όπου δεν υπήρχε δουλειά. Με τον κορωνοϊό για δύο χρόνια, για παράδειγμα, είχαμε ελάχιστο εισόδημα. Πλέον έχω συνταξιοδοτηθεί πρόωρα και ετοιμάζω μια αναδρομική έκθεση».
Αντλεί έμπνευση από την κυπριακή ιστορία
Για την ίδια, ο πηλός είναι ένα μέσο έκφρασης, ένα ατέλειωτο ταξίδι στο χρόνο και τα συναισθήματα. Μια δημιουργική διαδρομή που ενώνει το παρελθόν και το μέλλον.
«Πηγή έμπνευσής μου είναι τα πάντα. Παίρνω στοιχεία από τη φύση, τους ανθρώπους και ό,τι μου κάνει εντύπωση. Πρόκειται για ένα διαχρονικό ταξίδι στο οποίο προσθέτω αρχέτυπα, αγγέλους, περιστέρια, ρόδια και πολλά άλλα στοιχεία. Από τα πρώτα μου έργα ήταν οι περιστερώνες, που είδα για πρώτη φορά στην Άνδρο και μετά μπήκε και το καράβι στη δουλειά μου, που συμβολίζει το ταξίδι. Στα έργα μου σπάνια χρησιμοποιώ καλούπια. Κτίζω βήμα – βήμα με το χέρι, επειδή η κεραμική θέλει στρατηγική. Βλέπω για παράδειγμα ένα πουλί έξω και το προσαρμόζω στην κεραμική. Πρώτα τα σκιτσάρω και μετά προσπαθώ να βρω τρόπους κατασκευής του. Μετά μπαίνει και το ψήσιμο στο φούρνο, όπου εκεί κρίνονται όλα. Είναι όπως λέω “η δουλειά της αλήθειας”».
Αυτό που καθόρισε την πορεία της και προσέδωσε μοναδικό ύφος στα έργα της, είναι το πάθος της για την αρχαία ιστορία της κεραμικής. «Μελετώ την κυπριακή ιστορία και την κεραμική εκείνης της εποχής. Παρακολουθώ και τις ανασκαφές της ερευνητικής ομάδας του Πανεπιστημίου Κύπρου, για ν’ αντιληφθώ καλύτερα τον τρόπο που χρησιμοποιούσαν οι πρόγονοί μας τα κεραμικά. Ο πρώτος άψητος πηλός που βρέθηκε σε τάφο, ήταν στην Χοιροκοιτία το 5.700 π.Χ. και διατηρήθηκε για τόσες χιλιάδες χρόνια. Με διδάσκει, όταν μαθαίνω κάτι που έκαναν οι αρχαίοι, αφού μπαίνω στη διαδικασία να σκεφτώ πώς το κατάφεραν. Εάν πιάσετε ένα κεραμικό από το μουσείο, θα δείτε πως είναι πολύ ελαφρύ και ντελικάτο. Πιστεύω πως οι αρχαίοι τα “είδαν” όλα πριν από εμάς. Εμείς θέλουμε να έχουμε μια συνέχεια, αυτού που έκαναν».
ΑΥΤΟΠΤΗΣ ΜΑΡΤΥΡΑΣ
Σκάλωσε η μεταφορά καλλιτεχνών
Τις τελευταίες δεκαετίες η Λάρνακα έχει δημιουργήσει παράδοση στην τέχνη της κεραμικής, λόγω και της δραστηριότητας αρκετών εικαστικών που εγκαταστάθηκαν στην πόλη μετά την τουρκική εισβολή. Αρκετά εργαστήρια βρίσκονται στη Γειτονιά των Καλλιτεχνών στη συνοικία «Σκάλα». Η επιθυμία του δήμου και της ΕΤΑΠ Λάρνακας, είναι όσοι εικαστικοί το επιθυμούν να μεταφερθούν στην περιοχή. Ωστόσο, παρά το γεγονός πως έχουν υποβάλει αιτήματα πολλοί καλλιτέχνες, η διαδικασία σκάλωσε σε αυτούς που δεν μοιράζονται το ίδιο όραμα. Ας ελπίσουμε σύντομα να βρεθεί λύση, αφού με τα έργα που προγραμματίζονται στην Πιαλέ Πασά και την ολοκλήρωση του πάρκου καλλιτεχνών «Μεσόγειος», η περιοχή θ’ αποτελέσει ένα από τα πιο σημαντικά σημεία αναφοράς της πόλης και η παρουσία των καλλιτεχνών θα της δώσει και την απαραίτητη δημιουργική ώθηση.
